Antoniotto Usodimare (1929)

Antoniotto Usodimare – włoski niszczyciel z okresu międzywojennego i II wojny światowej, jeden z 12 wielkich niszczycieli typu Navigatori. Nosił znak burtowy: US. Otrzymał nazwę na cześć XV-wiecznego żeglarza , skracaną także do samego „Usodimare”. Został wodowany i przyjęty do służby w marynarce włoskiej Regia Marina w 1929 roku. Walczył podczas wojny na Morzu Śródziemnym. Zatopiony omyłkowo 8 czerwca 1942 roku przez włoski okręt podwodny.

Wyporność standardowa okrętu wynosiła 1908 ton, a pełna około 2600 ton. Był uzbrojony w sześć armat kalibru 120 mm i cztery wyrzutnie torped, ponadto lekkie działka przeciwlotnicze i uzbrojenie przeciwpodwodne. Napęd stanowiły turbiny parowe, prędkość maksymalna wynosiła ponad 38 węzłów. Jako jeden z tylko dwóch okrętów tego typu nie przeszedł drugiej głębszej modernizacji w czasie służby.

Budowa

„Antoniotto Usodimare” należał do dwunastu włoskich wielkich niszczycieli typu Navigatori, nazwanego tak z powodu noszenia przez okręty imion włoskich żeglarzy. Zostały one zaprojektowane jako okręty o silnym uzbrojeniu artyleryjskim i wysokiej prędkości, aby przeciwstawić się wielkim niszczycielom francuskim. Zamówienie na budowę okrętów zostało złożone w 1926 roku. Wszystkie okręty zostały wciągnięte na listę floty dekretem królewskim z 23 czerwca 1927 roku, klasyfikowane wówczas jako niszczyciele, a 19 lipca 1929 roku przeklasyfikowano je na „zwiadowców” (wł. esploratori). 5 września 1938 roku okręty typu Navigatori przeklasyfikowano z powrotem na niszczyciele (cacciatorpedinieri).

„Antoniotto Usodimare” był zbudowany w stoczni w (dzielnicy Genui), razem z niszczycielem „Ugolino Vivaldi”. Stępkę pod budowę „Antoniotto Usodimare” położono 1 czerwca 1927 rokuPołożenie stępki 1 czerwca 1927 roku według , , i . Odmiennie podaje 1 maja 1927 roku.. Otrzymał imię na cześć XV-wiecznego włoskiego żeglarza , badacza AfrykiPrawidłowa pełna nazwa „Antoniotto Usodimare” według , , i strony Marynarki Włoch, natomiast i podają błędnie „Antonio Usodimare”. Często nazwa jest w literaturze skracana do nazwiska.. Okręt wodowano 12 maja 1929 roku, a do służby wcielono 21 listopada tego roku, , . W 1938 roku otrzymał znak burtowy: US, od skrótu nazwy. Dewizą okrętu było: Navigare necesse (z łac. żeglowanie [jest] koniecznością).

Opis konstrukcji

Skrócony opis ogólny Niszczyciele typu Navigatori miały stalowy kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym. Sylwetka okrętów wyróżniała się dwoma szeroko rozstawionymi pochylonymi kominami, na skutek zastosowania naprzemiennego układu przedziałów siłowni. Wyporność standardowa po pierwszej modernizacji wynosiła 1908 ton, normalna 2458 t, a pełna 2603 t. Długość całkowita pierwotnie wynosiła 107,28 m, szerokość 10,2 m, a zanurzenie 4,35 m przy wyporności pełnej. „Antoniotto Usodimare” i „Nicoloso da Recco” jako jedyne z okrętów typu nie zostały poddane w latach 1939–1940 drugiej modernizacji w celu polepszenia stateczności, zachowując pierwotne wymiary i prostą stewę dziobową.

Załoga etatowo składała się początkowo ze 173 osób, w tym 9 oficerów, a do początku II wojny światowej wzrosła do 224 osób, w tym 12 oficerów. Podczas wojny załoga okrętów tego typu ulegała dalszemu zwiększeniu, maksymalnie do ok. 280 osób.

Okręty były napędzane przez dwa zespoły turbin parowych z przekładniami, zasilane przez cztery kotły wodnorurkowe o ciśnieniu roboczym 22 atmosfer i poruszające dwie trzyłopatowe śruby. Tak jak połowa okrętów tego typu „Usodimare” był wyposażony w turbiny akcyjno-reakcyjne systemu Parsonsa. Tak jak większość okrętów został wyposażony w kotły produkcji Odero oraz śruby o średnicy 3,4 m, przy czym razem z „Vivaldi” otrzymał kotły Odero w podstawowej wersji. Moc projektowa wynosiła 55 000 KM, a projektowa prędkość maksymalna 38 węzłów. Na próbach 20 czerwca 1929 roku „Antoniotto Usodimare” rozwinął średnią moc 54 310 KM i średnią prędkość 39,78 węzła, jednakże w stanie lekkim, przy wyporności 1945 ton. Typowo okręty tego typu rozwijały w realnych warunkach służby prędkość 33–36 węzłów.

Zapas paliwa po pierwszej modernizacji w 1931 roku został ograniczony z pierwotnego 485–580 ton do 460 ton. Pierwotnie zasięg był przewidywany na 3800 mil morskich przy prędkości 18 węzłów; po modernizacji był mniejszy. Podczas II wojny światowej „Antoniotto Usodimare” i „Nicoloso da Recco” z uwagi na brak drugiej modernizacji pozostały szybsze od innych okrętów typu, mając jednak nieco gorszą dzielność morską i mniejszy zasięg.

Uzbrojenie i jego zmiany Główną artylerię stanowiło sześć armat kalibru 120 mm Ansaldo model 1926 o długości lufy 50 kalibrów (L/50) umieszczonych na trzech dwudziałowych podstawach. Podwójne stanowiska dział z maskami ochronnymi umieszczone były: na pokładzie dziobowym i na niskich nadbudówkach przed drugim kominem i na rufie. Kąt podniesienia lufy wynosił od -10° do +45° i umożliwiał też strzelanie amunicją burzącą do nisko lecących samolotów. Działa strzelały pociskami o masie 23,15 kg z prędkością początkową 920 m/s na odległość do 19 600 m. Amunicja była łuskowa rozdzielnego ładowania. Szybkostrzelność wynosiła do 6–7 strzałów/min. Zapas amunicji wynosił etatowo 1200 pocisków bojowych (408 przeciwpancernych, 672 burzące i 120 zapalających) oraz 100 oświetlających – przy czym można było zabrać do komór 250 pocisków więcej.

Uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo stanowiły dwa działka automatyczne kalibru 40 mm Vickers-Terni model 1917 o długości lufy L/39, umieszczone na burtach na tylnych końcach pokładu dziobowego, z zapasem amunicji 3000 nabojów. Uzupełniały je dwa stanowiska podwójnie sprzężonych wielkokalibrowych karabinów maszynowych kalibru 13,2 mm Breda na skrzydłach mostka, z zapasem 3000 nabojów. W latach 1933–1934 montowano dwa dalsze stanowiska podwójnie sprzężonych karabinów maszynowych na platformie za drugim kominem, po bokach dalmierza. Pod koniec 1941 roku na „Antoniotto Usodimare”, podobnie jak na innych, zamieniono przestarzałe działka kalibru 40 mm i karabiny maszynowe na siedem pojedynczych działek automatycznych kalibru 20 mm Breda L/65 z 2400 nabojów na lufę (parami na skrzydłach mostka, tylnych końcach pokładu dziobowego i platformie po zdjętym dalmierzu za drugim kominem oraz jedna pojedyncza za pierwszym kominem).

Uzbrojenie torpedowe stanowiło pierwotnie sześć wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm w dwóch potrójnych aparatach torpedowych. Z uwagi jednak na ograniczoną dostępność nowych torped kalibru 533 mm, w środkowych wyrzutniach stosowano wkładki dla torped kalibru 450 mm. Już jednak w latach 1932–1933 środkowe wyrzutnie zdemontowano, pozostawiając cztery wyrzutnie torped kalibru 533 mm, które pozostały na tym okręcie do końca służby.

Okręty początkowo przenosiły po 14 bomb głębinowych na dwóch zrzutniach na rufie, w tym cztery duże bomby o masie 100 kg i 10 małych o masie 50 kg. Podczas II wojny światowej stosowano także niemieckie bomby głębinowe oraz montowano na okrętach tego typu dwa lub cztery miotacze bomb głębinowych i zwiększano ich zapas, typowo do 40 bomb. W 1931 roku okręty otrzymały holowane torpedy przeciw okrętom podwodnym Ginocchio model 1927/46T, wodowane za pomocą żurawika w części rufowej. „Antoniotto Usodimare” był wyposażony w tory minowe na pokładzie, na których można było zabierać do 56 min kotwicznych; w odróżnieniu od części okrętów typu nie zostały one później przedłużone.

Wyposażenie Po pierwszej modernizacji w 1930 roku „Antoniotto Usodimare” na dachu nadbudówki dziobowej miał standardowy dla okrętów tego typu dalocelownik z dwoma dalmierzami optycznymi o bazie 3 m. Na platformie przed masztem znajdował się inklinometr służący do oceny kąta kursowego celu. Trzeci 3-metrowy dalmierz, służący do strzelań torpedowych oraz rezerwowy dla artylerii, był w zakrytej wieży na platformie nadbudówki za kominem rufowym. Dalmierz ten był zdemontowany w 1941 roku przy instalacji działek kalibru 20 mm.

Okręty miały jeden reflektor średnicy 90 cm na maszcie rufowym. W skład wyposażenia wchodziła aparatura w kominach do stawiania zasłony dymnej (czarnej albo białej). W 1940 roku okręty wyposażono w trały kontaktowe na rufie, o szerokości trałowania 200 m, lecz do połowy 1942 roku zostały zdjęte. „Antoniotto Usodimare” nie otrzymał stacji hydrolokacyjnej ani radaru.

Malowanie Początkowo okręty włoskie były malowane w części nadwodnej na kolor jasnoszary, z ciemnoszarym pokładem. Latem 1940 roku pokłady dziobowe włoskich niszczycieli zostały pomalowane w biało-czerwone ukośne pasy identyfikacyjne dla lotnictwa. W 1942 roku „Antoniotto Usodimare” otrzymał kontrastowy kamuflaż w standardowych kolorach: z ciemnoszarymi plamami na popielatoszarym kolorze zasadniczym, z brudnobiałym dziobem, z tym że zastosowano na nim mniej typowe plamy o nieregularnych brzegach.

Służba Okres międzywojenny „Antoniotto Usodimare” został wcielony do służby w Regia Marina 21 listopada 1929 roku. Wkrótce po wejściu do służby skierowano okręt do modernizacji w stoczni marynarki w La Spezii, polegającej przede wszystkim na obniżeniu nadbudówki i zmniejszeniu zapasu paliwa dla polepszenia stateczności, trwającej od maja do października 1930 roku. Od 1 grudnia 1930 do 27 marca 1931 roku „Usodimare” wchodził w skład zespołu ośmiu niszczycieli tego typu zabezpieczających trasę grupowego przelotu transatlantyckiego 12 wodnosamolotów gen. Italo Balbo, przydzielony do trzeciej grupy operującej u brzegów Afryki (razem z „Emanuele Pessagno”). Po przelocie zespół okrętów złożył na przełomie stycznia i lutego wizytę w Brazylii, po czym powrócił do Gaety 18 marca 1931 roku. 8 grudnia 1931 roku „Antoniotto Usodimare” otrzymał w Genui banderę bojową ufundowaną przez to miasto.

10 sierpnia 1934 roku w rejonie wyspy Procida z niszczycielem zderzył się statek towarowy „Pallade”, uderzając go dziobem w prawą burtę w okolicach dziobowych dział, przy czym zginęło dwóch marynarzy. Poważnie uszkodzony „Usodimare” został odholowany, po czym był remontowany w Neapolu.

W związku z kryzysem w stosunkach włosko-brytyjskich związanym z wojną włosko-abisyńską, pod koniec kwietnia 1936 roku „Usodimare” został skierowany z zespołem floty na pozycje wyczekiwania między Sycylią a Sardynią, lecz nie doszło wówczas do wojny europejskiej. Wkrótce po tym, podczas hiszpańskiej wojny domowej pełnił służbę na wodach Hiszpanii, udzielając faktycznie wsparcia stronie nacjonalistów. Od 8 stycznia 1937 roku do początku lutego bazował w Melilli, służąc trzykrotnie jako pomoc nawigacyjna i okręt zabezpieczający działania nad morzem niemieckiego lotnictwa Legionu Condor, prowadzącego naloty na Malagę. Od początku 1937 do marca 1939 roku dziewięć razy konwojował statki z Włoch z zaopatrzeniem dla włoskich wojsk interwencyjnych (CTV), działając w oparciu o port w Tangerze i będąc drugim najintensywniej wykorzystywanym do tego niszczycielem typu Navigatori po „Antonio da Noli”. We wrześniu 1938 roku, po przeklasyfikowaniu na niszczyciel, został przydzielony do 16. dywizjonu niszczycieli (squadriglia). W kwietniu 1939 roku wraz z 16. dywizjonem osłaniał włoską inwazję na Albanię. „Antoniotto Usodimare” nie zdążył zostać poddany drugiej modernizacji, jaką przechodziły okręty tego typu przed przystąpieniem Włoch do II wojny światowej, i później prac w tym kierunku już nie podjęto.

II wojna światowa 1940–1941