Kościół parafialny w Świtarzowie – rzymskokatolicka świątynia parafialna o nieznanym wezwaniu w Świtarzowie, budowana w 1937–1939 (nieukończona) według projektu Ireny Obmińskiej-Wieczorkowej, córki Tadeusza Obmińskiego.
Historia Świtarzów (pisany czasem także jako Świtażów) pierwotnie należał do parafii w Tartakowie. Ekspozyturę utworzono tu w 1910, a samodzielną parafię erygowano 22 grudnia 1923A. Dworzak, Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła w Tartakowie, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 849; K. Brzezina-Scheuerer, Kościół parafialny w Świtarzowie, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 822.
Wiadomo, że w 1876 funkcjonowała w Świtarzowie kaplica prywatna, zapewne w pałacu. Kaplica publiczna została zbudowana w 1897, jako neogotycka kaplica grobowa Wandy z Rulikowskich i Tadeusza Kownackich. Była to budowla na rzucie prostokąta, stosunkowo szeroka, z ostrołukowymi oknami. Przed 1908 rokiem została powiększona przez drewnienie niemal równej jej wielkości drewnianej przybudówki. I w takim stanie służyła miejscowym katolikom do końca II wojny światowej. Po 1994 została przejęta na cerkiew i całkowicie przebudowana.
Od początku XX wieku czyniono starania o budowę kościoła. Według tradycji miejsce miał wybrać przed I wojną światową abp lwowski Józef Bilczewski. Zapewne z braku funduszy budowa długo nie mogła ruszyć. Dopiero w 1924 Lwowski Urząd Konserwatorski zatwierdził projekt kościoła sporządzony przez arch. Irenę Obmińską-Wieczorkową, ale budowa ruszyła w 1927 roku. Ponieważ prace były finansowane w całości ze składek parafian, to postępowały wolno. Co jakiś czas były urządzane festyny i składki na potrzebę parafii w okolicznych wsiach. W r. 1936 kościół zasklepiono i zadaszono, a gwardian z kościoła Bernardynów w Sokalu poświęcił krzyż na kościele. Jeszcze w marcu 1939 kościół stał w stanie surowym, bez stolarki okiennej, drzwiowej i podłogowej, ale z otynkowanym wnętrzem. Wybuch II wojny światowej przerwał prace budowlane, a w 1940 blisko połowa parafian została wywieziona przez sowietów na Syberię (do obwodu archangielskiego). Po zakończeniu wojny kościół zagarnął miejscowy kołchoz, który urządził w nim bazę transportową, następnie magazyn zbożowy i tę funkcję pełni do dzisiajK. Brzezina-Scheuerer, Kościół parafialny w Świtarzowie, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 822-824..
Architektura Kościół zbudowano na wzgórzu, w południowo-wschodnim krańcu wsi. Budowla jest ceglana, nietynkowana, wzniesiona na rzucie krzyża, z trójnawowym korpusem i prezbiterium skierowanym na północ. Korpus jest czteroprzęsłowy, do transeptu dostawione są kaplice, a prezbiterium jednoprzęsłowe, zamknięte trójbocznie, po jego bokach znajdują się aneksy skarbca i zakrystii. Artykulacja wnętrza obejmuje lizeny przechodzące w gurty sklepienne. Sklepienie nawy jest kolebkowe, w nawach bocznych, kaplicach przy transepcie i w prezbiterium jest krzyżowe. Fasada jest jednokondygnacyjna, zwieńczona wklęsłym przyczółkiem zamkniętym prosto. Artykulacja przeprowadzona jest na narożach parami pilastrów. Elewacje boczne podzielone pilastrami, zamkniecie prezbiterium bez podziałów. Zamknięcia ramion transeptu powtarzają w formie szczyt fasady kościoła. Cały detal architektoniczny nie został ukończony (pilastry nie mają uformowanych baz ani kapiteli). Pomimo użytkowania kościoła jako magazyn kołchozowy świątynia zachowana jest w dosyć dobrym stanie. Wnętrze całkowicie przebudowano, m.in. zamurowując nawy boczne i przejeść, a także większość okien.
Problematyka artystyczna Kościół zaprojektowany był przez Irenę Obmińską-Wieczorek w formach modernistycznych miał z wyraźne odniesieniami do schematów barokowych. Katarzyna Brzezina-Scheuerer uważa, że fasada kościoła świtarzowskiego jest zbliżona w swym ogólnym charakterze do fasady kościoła w Tuligłowach, dobudowanej do starszej świątyni wg projektów arch. Erwina Wieczorka (1927–1930), męża Ireny. Warto wspomnieć, że sama Obmińska-Wieczorkowa również jest wzmiankowana w kontekście tuligłowskich projektówK. Brzezina-Scheuerer, Kościół parafialny w Świtarzowie, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 828.. Lata 20. XX wieku to okres aktywnej pracy zawodowej Ireny Obmińskiej-Wieczorkowej, w 1925 została sekretarzem Koła Architektów we Lwowie, w tym samym roku przygotowała wraz z mężem projekt konkursowy plebanii i kościoła pw. Chrystusa Króla w Stanisławowie (projekt zajął II miejsce). Jan Ostrowski wiąże z Erwinem Wieczoriem i jego żoną Ireną projekty przebudowy kościoła parafialnego w Śniatynie przygotowane w latach 1926–1927, a realizowane w latach 1926–1936J.K. Ostrowski, Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia Najśw. Marii Panny w Śniatynie, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J.K. Ostrowski, cz. I, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, t. 18, Kraków 2010, s. 263, 271..
Przypisy
Bibliografia K. Brzezina-Scheuerer, Kościół parafialny w Świtarzowie, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 821-844, tam zebrana cała literatura przedmiotu, źródła archiwalne oraz ilustracje archiwalne i współczesne. A. Dworzak, Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła w Tartakowie, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 845-970. J.K. Ostrowski, Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia Najśw. Marii Panny w Śniatynie, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J.K. Ostrowski, cz. I, Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego, t. 18, Kraków 2010, s. 257-278
Kategoria:Zdesakralizowane kościoły na Ukrainie Kategoria:Kościoły w obwodzie lwowskim