Pomnik w Kowalowie – pomnik wzniesiony ku czci żołnierzy walczących z okupantem hitlerowskim na ziemi opoczyńskiej w czasie II wojny światowej.

Wygląd pomnika Budowla znajduje się na niewielkiej polanie przy drodze leśnej łączącej Ossę i Sobień, około 800 m na północny zachód od wsi Sobień, na terenie Leśnictwa Kowalów. Składa się z kilku elementów:

W części środkowej znajduje się odsłonięta w 1992 r. pionowa płyta poświęcona „przebywającym i walczącym na ziemi opoczyńskiej w latach 1939–1945 partyzanckim pułkom Armii Krajowej”. Poniżej umieszczono poziomą płytę poświęconą „poległym na polu chwały i męczeństwa”. 9 maja 1993 r. odsłonięto dobudowaną z tyłu „ścianę pamięci” oraz symboliczne urny zawierające prochy poległych partyzantów zebrane z pól bitewnych w Anielinie, Gałkach Krzczonowskich, Kawęczynie, Sobieniu, Skroninie, Szarbsku, Diablej Górze, Klewie, Łubach Sobieńskich, Kluczowej, Gielniowie, Stefanowie, Mechlinie i Przysusze.

Całość otoczona jest z trzech stron niskim murkiem z polnych kamieniWygląd pomnika opisano na podstawie zdjęć wykonanych 2 października 2021. Pomnik zaprojektował leśniczy por. Józef Kapusta ps. „Fuzja”, prezes ŚZŻAK w Opocznie. Za jego budowę odpowiedzialny był st. sierż. Stanisław Białecki ps. „Oskar”, członek zarządu ŚZŻAK w Opocznie. Fundatorami pomnika byli: mgr inż. Jan Madej „Modexglas” Grudzeń-Las, Urząd Miasta i Gminy Opoczno, Urząd Gminy Białaczów, Urząd Gminy Żarnów, Rejon Dróg Publicznych w Opocznie, Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolniczego Opoczno, społeczeństwo ziemi opoczyńskiej i żołnierze ŚŻŻAK w OpocznieInformacje znajdujące się na pomniku.

Część środkowa – pionowa płyta Część środkowa pomnika to ustawiony pionowo blok piaskowca o wysokości ok. 2 m. Od góry zakończony jest daszkiem z małym metalowym krzyżem na szczycie. W górnej części przedniej ściany kamiennego bloku znajduje się metalowa płaskorzeźba przedstawiająca wizerunek polskiego orła wojskowego. Poniżej umieszczono metalową płytę z symbolem Polski walczącej, fragmentem wiersza Zbigniewa Kabaty ps. „Bobo” „Armio Krajowa” i inskrypcją:...Nas nie stanie, lecz Ty nie zginiesz.

Pieśń Cię weźmie, legenda przechowa.

Wichrem chwały w historii popłyniesz,

Armio Krajowa...

W latach 1939–1945 przebywały i walczyły na ziemi opoczyńskiej partyzanckie pułki Armii Krajowej

– Wydzielony Oddział Wojska Polskiego mjr. „Hubala”.

– 2 P.P. AK Legionów

– 3 P.P. AK

– 25 P.P. AK

– 72 P.P. AK

– Nowogródzkie Zgrupowanie AK – „Doliny”

Cześć ich pamięci

W 50-lecie Armii Krajowej członkowie Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, mieszkańcy ziemi opoczyńskiej

A.D. 1992Po lewej stronie metalowej płyty umieszczono odznakę Oddziału Partyzanckiego Armii Krajowej „Henryk”.

U podstawy kamiennego bloku ustawiono pionowo 8 mosiężnych łusek dużego kalibru wypełnionych ziemią z pól bitewnych: Anielin – 30 IV 1940, Gałki Kszczonowskie – 15 V 1940, Kawęczyn – 12 VIII 1940, Szarbsko – 13 IX 1943, Diabla Góra–Klew – 23 X 1943, Łuby Sobieńskie, Sobień, Skronina – 9 V 1944, Kluczowa – 14 VII 1944, Gielniów – 23 IX 1944, Stefanów, Mechlin, Gałki – 26 IX 1944, Przysucha – 27 IX 1944. Są to symboliczne urny zawierające prochy poległych partyzantów.

Część środkowa – pozioma płyta Przed pionowym blokiem kamiennym umieszczono poziomą metalową płytę z inskrypcją:Polegli na polu chwały i męczeństwa

gen. dyw. „Grot” Stefan Rowecki główny k-ndt AK zamordowany przez Gestapo

gen. dyw. „Niedźwiadek” Leopold Okulicki ost. k-ndt AK zamordowany przez NKWD

gen. bryg. „Nil” August Emil Fieldorf k-ndt gł. Kedywu zamordowany przez UB

mjr. „Leśniak” Rudolf Majewski d-ca 25 P.P. AK zamordowany przez UB

partyzanci oddziału „Błysk”, którego cały skład osobowy – 16 żołnierzy i 3 mieszkańców wsi Łuby Sobańskie poległo w walce z Niemcami w dniu 9 V 1944

partyzanci z oddziału „Henryka” polegli w walce z okupantem w leśnicz. Kowalów i na stacji kolejowej Petrykozy

partyzanci rozstrzelani na terenie majątku Białaczów w dniu 15 XII 1944

23 mieszkańców wsi Sobień w wieku od 2 do 51 lat, 17 mieszkańców wsi Skroniny od 4 do 51 lat pomordowanych i spalonych podczas pacyfikacji Sobienia i Skroniny 15 III 1944

leśnicy, nauczyciele, kolejarze, pocztowcy, lekarze, pielęgniarki oraz mieszkańcy ziemi opoczyńskiej

Złożyli zwoje młode życie na ołtarzu ojczyzny.

Cześć ich pamięci

W hołdzie im – rodacy i koledzy.

Ściana pamięci Z tyłu za centralną częścią pomnika znajduje się „ściana pamięci” o szerokości ok. 4 m i wysokości ok. 2,4 m. Na szczycie ściany ustawiono po bokach dwie metalowe rzeźby przedstawiające kotwice – symbole Polski walczącej. Na frontowej powierzchni ściany pamięci umieszczono metalowe płaskorzeźby dwóch odznaczeń wojskowych: po lewej stronie Krzyża Walecznych z 1944 r., a po prawej orderu Virtuti Militari. Pozostałą powierzchnię zajmuje kilkadziesiąt metalowych tabliczek upamiętniających byłych żołnierzy, partyzantów oraz osoby i organizacje związane z ziemią opoczyńską.

Tabliczki pod Krzyżem Walecznych

Tabliczka pamiątkowa z okazji 70-lecia Armii Krajowej z inskrypcją: „W najbliższej okolicy w walce z wrogiem zginęli: rodzimy Oddział Partyzancki AK „Błysk” oraz plut. Marian Doniecki ps. „Bór” 25 pp AK; st. strz. Ignacy Koperkiewicz ps. „AS” Doliniak, partyzant AK; kpr. Eugeniusz Łukasik ps. „Gienek” 25 pp AK; kpr. Henryk Maćkowski ps. „Ciepły” 25 pp AK; por. Stanisław Pałuba ps. „Korczak” 25 pp AK; plut. NN ps. „Próchno” 25 pp AK; kpr. podchor. Bronisław Prawdzic-Rudzki ps. „Prawdzic” 25 pp AK; por. Witold Romer ps. „Tchórzewski”, Hubalczyk, partyzant AK; kpr. Radosław Teichert ps. „Góra” 25 pp AK; Cześć ich pamięci”. Ś.P. por. Tadeusz Młyńczyk ps. „Sowa” 25 pp AK Ś.P. ppor. Wiesław Granowski ps. „Kujawiak” 25 pp AK Ś.P. kpr. nawig. strz. lot. Marian Wawrzecki ps. „Lotnik”, młynarz z Ogonowic, magazynier opoczyńskiej placówki partyzantów Narodowych Sił Zbrojnych i 25 pp AK kpt AK Eugeniusz hr. Gołowin ps. „Żeńka” 1918–2011, 3 kompania lotnicza „Henryka” 25 pp AK Ś.P. por. Stanisław Kinderman ps. „Szczęsny” 25 pp AK Ś.P. por. Stanisław Ślifirski ps. „Jastrząb” 25 pp AK Ś.P. strz. Adam Magas ps. „Kukułka” 25 pp AK Ś.P. por. Stefan Fudalej ps. „Szczerbiec” zgrupowanie Żelbet, AK Kraków

Tabliczki pod płaskorzeźbą orderu Virtuti Militari

XX-lecie istnienia koła Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w Opocznie 1990–2010 ks. kan. mgr Mieczysław Głogowski honorowy kapelan koła ŚZŻAK w Opocznie Stanisław Kocemba ps. „Mały” por. 25 pp AK Ś.P. por. Zygmunt Stelmach ps. „Wir” 25 pp AK Ś.P. por. Bronisław Duda ps. „Bogdan - Cygan” rozstrzelany w Tomaszowie Maz. „Na Zapiecku” w dn. 11.09.1944 r. szef Kedywu obw. Końskie d-ca Oddz. Dywers. AK inż. Bernard Kłodawski mjr. ps. „Binio” 3. długoletni prezes koła ŚZŻAK w Opocznie Ś.P. Jan Kocemba ofiarny sprzymierzeniec partyzantów głównie 25 pp AK w latach 1943–1946 Ś.P. por. mgr Zdzisław Brzeski ps. „Topór” 25 pp AK Ś.P. kpt. inż. Jerzy Duda ps. „Jerzyk” 1 bat. 3 pp Leg. AK Ś.P. Mirosław Kopa ps. „Miron” żołnierz „Maja” 25 pp AK Ś.P. plut. Władysław Bajor ps. „Lis” 25 pp AK por. lot. Włodzimierz Koperkiewicz Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej czł. organizacji „Czarny Orzeł” Ś.P. st. strz. Stanisław Knapik ps. „Bratek” 25 pp AK Ś.P. ppor. Michał Karpowicz ps. „Korab” 3 pp Leg. AK

Tabliczki w części środkowej

Ś.P. inż. Jan Matecki ps. „Grom” kpt. 25 pp AK Ś.P. inż. Henryk Furmańczyk ps. „Henryk” płk. pil. obs. 25 pp AK Ś.P. Tadeusz Zieliński por. „Igła” 72 pp AK WiN Ś.P. ks. kan. Piotr Jaroszek kpt. kapelan Ś.P. mgr Witold Kucharski ps. „Wicher” płk. 25 pp AK Ś.P. Jan Seredyński ps. „Reda” płk. 25 pp AK komendant Obwodu Opoczno Ś.P. Stefan Bembiński ps. „Harnaś” senator RP 72 pp AK WiN Ś.P. mgr Zygmunt Surma ps. „Norweg” sierż. podchor. 25 pp AK Ś.P. Stanisław Karliński ps. „Burza” płk. 25 pp AK Ś.P. Tadeusz Włodarczyk ps. „Jeleń” sierż. 3 pp AK Ś.P. Adolf Pilch ps. „Góra - Dolina” płk. 78 pp AK Ś.P. Jan Włodarski ps. „Tomek” plut. podchor. 25 pp AK Ś.P. mgr Kazimierz Załęski ps. „Bończa” płk. 25 pp AK Ś.P. Józef Kapusta ps. „Fuzja” por. zgrup. AK „Ponurego - Nurta” Ś.P. Antoni Heda płk. „Szary” dowódca batalionu 3 pp AK Ś.P. dr med. Feliks Olczyk ps. „Doktor” 25 pp AK Ś.P. Aleksander Arkuszyński ps. „Maj” płk. 25 pp AK Ś.P. Józef Lasota ps. „Ziutek” sierż. 25 pp AK Ś.P. Czesław Waśkiewicz ps. „Przybysz” por. 25 pp AK Ś.P. Marek Szymański ps. „Sęp” por. oddział mjra Hubala Ś.P. ks. Marian Skoczowski mjr ps. „Ksawery” kapelan 25 pp AK Ś.P. Stanisław Białecki ps. „Oskar” st. sierż. 25 pp AK Ś.P. Czesław Figur ps. „Zenon” kpr. 25 pp AK Ś.P. Franciszek Wilk ps. „Wiarus” oddział mjra Hubala Ś.P. Wacław Furmańczyk ps. „Wacław” mjr 25 pp AK Ś.P. Marianna Białecka ps. „Beata” sanitariuszka 25 pp AK Ś.P. Marian Stańczykowski sierż. pch. ps. „Marek” 25 pp AK Ś.P. doc. Bohdan Marian Borowski ps. „Walek” ppor. 25 pp AK Ś.P. inż. Tadeusz Czermiński ps. „Kruk” ppor. 25 pp AK Ś.P. Wanda Solecka ps. „Zorza” sanitariuszka 25 pp AK Ś.P. mgr inż. Bogusław Bajor st. sierż. pch. ps. „Mały” 25 pp AK Ś.P. Stanisław Jakubczyk ps. „Tygrysek” plut. 25 pp AK Ś.P. inż. Lech Stolle ps. „Kotwica” kpr. 77 pp AK Ś.P. Gerard Grabek ps. „Grab” st. sierż. podchor. 4 pp AK Ś.P. Eugeniusz Choiński ps. „Burza” plut. 3 pp AK Ś.P. Anna Maria Jaxa - Gryf - Bąkowska ps. „Wartanjan” sanitariuszka 25 pp AK Ś.P. Stanisław Zalewski plut. ps. „Żbik” 25 pp AK Ś.P. Zygmunt Łukasik ps. „Zemsta” ppor. 25 pp AK Ś.P. Julian Jończyk ps. „Osa” plut. 3 pp AK Ś.P. Stanisław Firkowski ps. „Igła” st. strz. 25 pp AK Ś.P. Jan Nowakowski ps. „Upiór” sierż. 25 pp AK Ś.P. mgr Bożena Niemirowska Szczepańczyk ps. „Zorza” sanitariuszka 25 pp AK Ś.P. Witold Tyczyński ps. „Grab” kpr. 25 pp AK Ś.P. Edward Cieślak ps. „Sęk” strz. 25 pp AK Ś.P. Henryk Mieszkowski ps. „Biały” st. wachm. 25 pp AK Ś.P. Stanisław Jawid ps. „Zbych” kpr. 77 pp AK Ś.P. Stanisław Konecki ps. „Marynarz” kpr. 25 pp AK Ś.P. Jerzy Pałuba ps. „Miłosz” ppor. 25 pp AK Ś.P. Franciszek Bernacik ps. „Świder” kpr. 25 pp AK Ś.P. Wanda Jawid ps. „Alka” sanitariuszka 25 pp AK Ś.P. Władysław Mazur ps. „Zjawa” plut. 25 pp AK Ś.P. Tadeusz Plaza ps. „Ignac” st. sierż. 25 pp AK Ś.P. Jan Kmita ps. „Głaz” ppor. 25 pp AK Ś.P. Antonina Kocemba ps. „Ciocia” magazynier 25 pp AK Ś.P. Jan Bukowski ps. „Śrubka” kpr. 25 pp AK

Galeria zdjęć

Mapa pól bitewnych, z których pobrano ziemię do symbolicznych urn { "type": "FeatureCollection", "features": [

"type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "embassy", "marker-color": "880000", "title": "Anielin", "description": "Anielin – 30 IV 1940" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 20.297172, 51.535157 ]

}, { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "embassy", "marker-color": "880000", "title": "Gałki Kszczonowskie", "description": "Gałki Kszczonowskie – 15 V 1940" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 20.506489, 51.370269 ]

}, { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "embassy", "marker-color": "880000", "title": "Kawęczyn", "description": "Kawęczyn – 12 VIII 1940" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 20.391944, 51.088333 ]

}, { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "embassy", "marker-color": "880000", "title": "Szarbsko", "description": "Szarbsko – 13 IX 1943" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 19.933461, 51.254015 ]

}, { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "embassy", "marker-color": "880000", "title": "Diabla Góra–Klew", "description": "Diabla Góra–Klew – 23 X 1943" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 20.027621, 51.208995 ]

}, { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "embassy", "marker-color": "880000", "title": "Łuby Sobieńskie", "description": "Łuby Sobieńskie – 9 V 1944" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 20.318558, 51.262599 ]

}, { "type": "Feature", "properties": {