Katharina Antoinette Werntgen, znana jako Tony Werntgen (ur. 25 kwietnia 1875 w Ruhrort, zm. 5 stycznia 1954 w Bingen am Rhein) – niemiecka przedsiębiorczyni i pionierka w dziedzinie lotnictwa. Pierwsza kobieta w Niemczech, która zajmowała się produkcją samolotówWirtz / Probst; Tony i Bruno Werntgenowie. P. 19. ..

Życiorys Przedsiębiorczyni Nic nie wiadomo o dzieciństwie i młodości Tony Werntgen. W 1893 roku, mając 17 lat, została matką. Jej syn otrzymał imię Bruno. Cztery lata później urodziła drugie dziecko, syna Erika. Była żoną kupca, Mathiasa Buschmanna. Nie wiadomo, czy Werntgen rozwiodła się z mężemWirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. P. 11 i następne. ., czy też jej mąż zmarłVogt: Jedwabna Kula. s. 66. .. Wiadomo jednak, że jej synowie przyjęli nazwisko rodowe matkiWirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. s. 159. ..

Na przełomie wieków prowadziła firmę zajmującą się nieruchomościami we Frankfurcie nad MenemWirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. s. 11 i następne. .. Gdy w 1909 r. odwiedził ją studiujący w innym mieście syn Bruno, dała mu karnet na odbywającą się wówczas we Frankfurcie „Międzynarodową Wystawę Sterowców”. Zafascynowany ideą lotnictwa Bruno porzucił studia i zaczął projektować własne samoloty. Początkowo matka była sceptyczna, ale eksperci, z którymi się konsultowała, m.in. pionier lotnictwa, Johann Schütte, pozytywnie ocenili jego rysunki projektowe.

Pod koniec 1909 Tony Werntgen założyła wraz z „kilkoma dżentelmenami” „Niemiecki Instytut Lotniczy” w , w regionie Taunus i zainwestowała w firmę 200 000 marekWirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. s. 105. .. Instytut składał się z ośrodka dydaktycznego, stacji doświadczalnej i produkcyjnej. Dyrektorem instytutu został Edmund Bernhard Philipps. Na terenie obiektu znajdował się plac do kursów lotniczych o długości 1500 metrów i szerokości 1000 metrów. Oferowano także specjalne kursy dla kobietWirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. s. 17. ..

Od 1 kwietnia 1910 Bruno i Tony Werntgenowie opracowali tam dwie różne funkcjonalne maszyny latające: jednopłat i dwupłat. Samoloty osiągały pierwsze „skoki” na wysokość 50 metrów i czas lotu do 17 minut. Bruno Werntgen pracował jako pilot doświadczalny, pilot pokazowy i instruktor lotniczy, chociaż nie posiadał jeszcze licencji pilotaWirtz/Probst: Tony i Bruno Werntgen. s. 17. ..

Wniosek do gminy o wydzierżawienie pastwiska wspólnotowego został odrzucony. Roszczenia odszkodowawcze rolników pochłonęły znaczną część kapitału spółki. 7 grudnia 1910 roku ogłoszono jej upadłość, a następnego dnia odbyła się przymusowa licytacja, na której znalazły nabywców narzędzia, silnik i dwa samoloty. Tydzień później 17-letni Bruno Werntgen otrzymał w Berlinie oficjalną licencję pilota nr. 40. Stając się drugim najmłodszym Niemcem – pilotem po Wirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. P. 25. ..

W 1911 r. Tony i Bruno Werntgenowie przeprowadzili się do Kolonii, gdzie założyli nową firmę na terenie Stowarzyszenia Lotniczego w Merheim. Werntgen pożyczyła pieniądze od krewnych na zakup samolotu „Dorner”, na loty pokazowe jej syna. Tony Werntgen opowiedziała później anegdotę dotyczącą jednego z takich lotów: silnik samolotu przestał działać i Werntgen musiał awaryjnie lądować na pastwisku dla bydła, lecąc szybowcem. Niedługo potem ukarano ją grzywną w wysokości trzech marek za nielegalne wejście na pastwisko z latającą maszyną, ponieważ było ono zamknięte z powodu pryszczycy.

Bruno Werntgen, reklamowany jako „najmłodszy pilot świata” brał udział w licznych zawodach i pokazach lotniczych na terenie całych Niemiec, zdobywając nagrodyWirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. s. 31 i następne. .. W grudniu 1911 roku ćwiczenia lotnicze zostały zakazane przez administrację wojskową z powodu obaw przed potencjalnym szpiegostwem z powietrzaHormann / Zegenhagen: Niemieccy pionierzy lotnictwa. s. 152. ..

Tony Werntgen udała się do Berlina, aby przekonać Ministerstwo Wojny o znaczeniu ich przedsięwzięcia. Po powrocie do Kolonii próbowała samodzielnie pilotować samolot „Dorner”, ale rozbiła się, doznała urazu nogi i została przewieziona do szpitalaWirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. s. 39 i następne. ..

W szpitalu napisała list do księcia Henryka Hohenzollerna, znanego miłośnika lotnictwa. W rezultacie jej przedsiębiorstwo otrzymało dostęp do wojskowego poligonu w Hangelar przez 20 lat pod warunkiem, że teren będzie udostępniany wojsku raz w roku, a w manewrach będą uczestniczyć samolotyWirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. s. 96. .. W czerwcu 1912 roku rozpoczęto budowę hangaru lotniczego. Tony Werntgen niemal codziennie towarzyszyła swojemu synowi Brunonowi w lotach.

4 stycznia 1913 roku założono „Werntgen Flugunternehmen GmbH”, spółkę zajmującą się budową samolotów. 25 lutego Bruno Werntgen wystartował zbudowanym przez siebie samolotem PK 106, wyposażonym w silnik Argus o mocy 106 KM. Samolot rozbił się, a Bruno Werntgen odniósł śmiertelne obrażenia. Bez syna Tony Werntgen nie mogła dalej zarządzać spółką i w listopadzie 1913 doszło do kolejnej licytacji przedsiębiorstwaWirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. s. 148. ..

Późniejsze lata thumb|Grób Tony i Bruno Werntgen Trzy lata później Tony Werntgen zawarła drugie małżeństwo z urzędnikiem bankowym i śpiewakiem operowym, Josefem Johannesem Lindlarem (1890–1953); Związek trwał dwanaście lat. W 1939 r. napisała książkę, „Jungflieger Werntgen” o swoim synu Brunonie. Rok później ponownie przyjęła nazwisko panieńskie. Mieszkała w Berlinie, podobnie jak jej syn Erik, który pracował dla niemieckiej służby zagranicznej i występował jako aktor drugoplanowy w popularnych filmach.

W listopadzie 1943 Erik Werntgen został ciężko ranny w nalocie bombowym i zmarł w kwietniu następnego roku. Do 1945 r. Tony Werntgen otrzymywała honorowe wynagrodzenia za zasługi dla przemysłu lotniczego.

Po wojnie Tony Werntgen żyła w ubóstwie, w pobliżu swojego brata Wilhelma, w , w Rheingau.

W dniu jej 75. urodzin magazyn „Revue” napisał o niej artykuł i zafundował jej lot widokowy nowoczesnym samolotem linii „Pan Am”.

Zmarła 5 stycznia 1954 po długiej i ciężkiej chorobie. Jej urna została pochowana w grobie rodzinnym w Bonn obok jej syna BrunonaWirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. s. 163. ..

Upamiętnienie thumb|Pomnik w Köppern poświęcony Tony i Bruno Werntgen 23 lipca 1953 Tony Werntgen została odznaczona Federalnym Krzyżem ZasługiWirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. P. 163. ..

W 2009 r., z okazji 100. rocznicy założenia Niemieckiego Instytutu Lotnictwa w Köppern, odsłonięto kamień pamiątkowy poświęcony Tony Werntgen i jej synowi, BrunoWirtz / Probst: Tony i Bruno Werntgen. s. 167. ..

Literatura Jörg-Michael Hormann, Evelyn Zegenhagen: Niemieccy pionierzy lotnictwa 1900–1950. Bielefeld 2008, . Hans Vogt: Jedwabna kula i latające pudełko. Historia lotnictwa w Krefeld i nad Dolnym Renem. (= Krefeld Studies, tom 7), Krefeld 1993, . Paul Wirtz, Ernst Probst: Tony i Bruno Werntgen. Dwa życia dla lotnictwa. GRIN, Monachium 2011, .

Przypisy

Kategoria:Niemieccy piloci Kategoria:Urodzeni w 1875 Kategoria:Zmarli w 1954