James Elbert Raney (ur. 20 sierpnia 1927 w Louisville, zm. 10 maja 1995 tamże) – amerykański gitarzysta jazzowy. Ojciec muzyków jazzowych – gitarzysty Douga i pianisty Jona.
Życiorys Wcześnie rozpoczął karierę muzyka. W 1944, mając siedemnaście lat, grał w orkiestrze klarnecisty Jerry’ego Walda. Następnie, ale jeszcze w tym samym roku wyjechał do Chicago, gdzie pracował w lokalnych grupach. W 1948 przez dziewięć miesięcy grał w big-bandzie Woody’ego Hermana. W tym czasie dokonał w Nowym Jorku swoich pierwszych nagrań: Talk a Little Bop z pianistą i pionerem bebopu Alem Haigiem, oraz Extrovert z klarnecistą Buddym DeFranco. Od 1949 występował w orkiestrze Artiego Shawa, z którą też nagrywał. Nierzadko wykonywał partie solowe. „Klejnotem” nazwano jego solo w utworze Fred’s Delight z płyty Artie Shaw and His Orchestra – „1949”. Od 1951 przez prawie trzy lata był członkiem kwintetu Stana Getza, koryfeusza saksofonu tenorowego. Dokonał z nim swoich najlepszych nagrań, które weszły do fonograficznej klasyki jazzu. W tym samym okresie – 1951–1952 i 1953–1954 – współpracował również z wibrafonistą Redem Norvo. Od 1954 do 1960 pracował przede wszystkim z pianistą Jimmym Lyonem, występując w klubie kolacyjnym. Ponadto koncertował i nagrywał z takimi muzykami, jak puzoniści Bob Brookmeyer i Urbie Green, oraz saksofoniści Bobby Jaspar, Gigi Gyrce, Zoot Sims i Al Cohn.
W 1954 i 1955 krytycy jazzowi przyznali mu pierwsze miejsce w kategorii „Gitara” w swoim dorocznym plebiscycie przeprowadzanym przez prestiżowy miesięcznik „DownBeat”. W głosowaniu czytelników kilkakrotnie plasował się w pierwszej dziesiątce najlepszych gitarzystów.
W latach 1962–1963 ponownie współpracował z Getzem. Od długiego czasu był dotknięty chorobą alkoholową. Nałóg i związane z nim kłopoty ze znalezieniem zatrudnienia, spowodowały że na początku 1967 opuścił Nowy Jork i powrócił do rodzinnego Louisville. Wycofał się z życia muzycznego. Pracę podjął dopiero w 1974, nagrywając album Guitaristic. W następnym roku podpisał kontrakt z wytwórnią Xanadu. W 1976 odwiedził Japonię w ramach tournée grupy Xanadu All-Stars. Występował także w Europie. Często współpracował – zarówno na scenie, jak w studiu nagraniowym – ze swoim starszym synem – Dougiem, który osiadł w Kopenhadze. W latach 80. i 90. ograniczył działalność, ale jej nie zaprzestał, m.in. regularnie występował w Nowym Jorku. Nadal jednak mieszkał w Louisville.
Przez trzydzieści lat cierpiał na chorobę Ménière’a, która stopniowo doprowadziła u niego do niemal całkowitej, obustronnej utraty słuchu. To jednak nie przeszkodziło mu w graniu. Zmarł wskutek niewydolności serca w wieku 67 lat. „The New York Times” nazwał go w nekrologu: Jednym z najbardziej utalentowanych i wpływowych pod względem stylu i techniki gry powojennych gitarzystów jazzowych na świecie.
Wybrana dyskografia Jako lider lub współlider 1951 Music Minus One – Volume 2 – A Rhythm Background Record for any Musician or Instrument – Don Abney–Jimmy Raney–Oscar Pettiford–Kenny Clarke (MMO – Music Minus One) Red Norvo Trio – Vol. 1 (Discovery Records) Red Norvo Trio – Volume 2 (Discovery) 1954 Jimmy Raney Visits Paris (Vogue Records) Jimmy Raney Visits Paris – Vol. 2 (Vogue) 1955 Jimmy Raney 1955 (Prestige) 1956 Jimmy Raney featuring Bob Brookmeyer (ABC–Pamamount) 1958 Jimmy Raney – A (Prestige) 1974 Guitaristic (Swing Records) 1975 Momentum – Jimmy Raney–Richard Davis–Alan Dawson (MPS Records) Al Haig/Jimmy Raney – Strings Attached (Choice) 1976 The Influence (Xanadu) Live in Tokyo (Xanadu) Al Haig–Jimmy Raney Quartet – Special Brew (Spotlite) 1978 Solo (Xanadu) 1979 Jimmy Raney and Doug Raney – Stolen Moments (SteepleChase) 1980 Jimmy Raney–Doug Raney – Duets (SteepleChase) Here’s That Raney Day (Black & Blue Records/Ahead) 1981 Raney ’81 (Criss Cross) 1983 Jimmy Raney–Doug Raney – Nardis (SteepleChase) The Master (Criss Cross) 1986 Wisteria (Criss Cross) 1995 Attila Zoller & Jimmy Raney – Jim And I (L+R Records) – 2 CD, kompilacja
Jako sideman Z Harrym Belafonte 1958 Belafonte Sings the Blues (RCA Victor) Z Bobem Brookmeyerem 1956 The Dual Role of Bob Brookmeyer (Prestige) 1958 The Street Swingers (World Pacific) 1962 Trombone Jazz Samba (Verve) 1963 Samba Para Dos (Verve) Ze Stanem Getzem 1952 The Stan Getz Quintette – Jazz at Storyville (Royal Roost) 1955 Stan Getz Plays (Norgran) 1968 Prezervation (Prestige) 1997 The Complete Roost Recordings (Roost/Capitol) Z Mahalią Jackson 1959 Great Gettin' Up Morning (Columbia) Z Irene Kral 1959 SteveIreneO! (United Artists) Z Garym McFarlandem 1963 Point of Departure (Impulse! Records) Z Oliverem Nelsonem 1963 Full Nelson (Verve) Z Redem Norvo 1954 Red Norvo Trio (Fantasy) 1957 The Red Norvo Trios (Fantasy) 1975 Chamber Jazz – Red Norvo Sextet and Trio (MCA Coral) Z Shirley Scott 1965 Latin Shadows (Impulse!) Z Artiem Shawem 1990 Artie Shaw and His Orchestra – „1949” (Musicmasters) Zestawienie wg dat wydania płyt
Publikacja W 2014 nakładem wydawnictwa Sher Music Co. ukazał się podręcznik The Jimmy Raney Book (), poświęcony zagadnieniom interpretacji jazzowej, zwłaszcza w stylu bebop. Jego autorami są Jimmy Raney i jego młodszy syn – Jon, który dokończył go pisać po śmierci ojca.
Przypisy
Bibliografia Jimmy Raney, allmusic.com Jimmy Raney, classicjazzguitar.com
Linki zewnętrzne Jimmy Raney – dyskografia
Kategoria:Amerykańscy muzycy bebopowi Kategoria:Amerykańscy gitarzyści jazzowi Kategoria:Ludzie urodzeni w Louisville Kategoria:Ludzie związani z Louisville Kategoria:Muzycy związani z Nowym Jorkiem Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Zmarli w 1995