Andrzej Bogumił Trzaska (ur. 15 kwietnia 1935 w Warszawie, zm. 12 września 2019 w Gdańsku) – polski malarz, rysownik i ceramik związany z Gdańskiem. Działacz opozycyjny internowany w okresie stanu wojennego.
Życiorys Urodził się w rodzinie Antoniego i Gabrieli Trzasków. We wczesnym dzieciństwie przeżył oblężenie Warszawy, a w trakcie powstania warszawskiego przebywał na Starym Mieście.
Po wojnie studiował malarstwo na PWSSP we Wrocławiu, następnie w latach 1953–1959 kontynuował studia w gdańskiej PWSSP w pracowniach prof. Krystyny Łady-Studnickiej i Piotra Potworowskiego oraz ceramikę u prof. Hanny Żuławskiej w jej pracowni w Kadynach. Pracowano tam m.in. nad zastosowaniem ceramiki do celów przemysłowychAndrzej Trzaska – Artinfo.pl..
W 1957 roku zadebiutował na wystawie „Kadyny” w warszawskiej Starej Kordegardzie, wraz z innymi studentami prof. ŻuławskiejKrzęcessa-Ropiak, „Ceramika jako manifest. Andrzej Trzaska i jego szkicowniki ze Strzebielinka”, Art & Documentation 25 (2021).. Brał udział w wystawach: XV-lecia PRL – Warszawa 61, Młodej Plastyki – Sopot 63, Malarstwa Marynistycznego – Warszawa 63 (zakup do zbioru MKiS), Marynistycznej – Warszawa 64 (wyróżnienie MKiS), w II Festiwalu Malarstwa Współczesnego – Szczecin 64, w Międzynarodowej Wystawie Sztuki Krajów Nadbałtyckich „Ars Baltica 64” – Visby (zakup).
W latach 60. współpracował z Cepelią, był także kierownikiem artystycznym włocławskiej Spółdzielni „Przyjaźń” wytwarzającej dotychczas głównie doniczki. Trzaska rozszerzył znacząco portfolio zakładu, projektując m.in. patery, wazony i świeczniki.
Działał w opozycji, m.in. w Komitecie Obrony Więzionych za Przekonania. Po ogłoszeniu stanu wojennego w grudniu 1981 roku został internowany. Od 5 maja do 20 października 1982 przebywał w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku, gdzie współtworzył struktury opozycji i dokumentował życie codzienne w rysunkachIPN Gdańsk – wspomnienie pośmiertne.. Internowanie określał jako „bułkę z masłem” w porównaniu z przeżyciami powstania warszawskiego, których doświadczył jako dziecko. Jak deklarował, nigdy nie był związany z PZPR.
Zmarł 12 września 2019 rokuGAPS – Gdańska Artykulacja Przestrzeni Sztuki., pochowany 18 września 2019 roku na cmentarzu Oliwskim (kwatera 29-12-21).
Twórczość Tworzył ceramikę artystyczną, rysunki oraz obrazy. Jego ceramika łączyła tradycyjne formy z nowoczesną, a nawet eksperymentalną stylistyką. Prace cechowały się miękkimi formami, często organicznymi, oraz intensywną kolorystyką szkliw. Współpracował z Cepelią i włocławską „Przyjaźnią”. Jedną z jego najbardziej znanych realizacji jest dekoracja ceramiczna wnętrza Domu Technika NOT w Gdańsku, przy ul. Rajskiej 6. Została wykonana z wielobarwnej ceramiki w technice wypału wysokotemperaturowego, typowej dla Trzaski i środowiska gdańskiego w latach 60. i 70. XX wiekuGAPS – Dekoracja NOT..
Twórczość opozycyjna W stanie wojennym współpracownik Ogólnopolskiego Komitetu Oporu, za którą to działalność, w tym ukrywanie kierownictwa tej podziemnej organizacji, został przez komunistyczne władze pozbawiony wolności. W czasie internowania w Ośrodku Odosobnienia dla Internowanych w Strzebielinku nieopodal Wejherowa (1981–1982) stworzył cykl ok. 400 portretów współinternowanych, co jest świadectwem tamtych wydarzeń.
Prace zostały wykonane głównie ołówkiem i tuszem. Obrazował też w swoich dziełach codzienną egzystencję osadzonych jak np.: przedstawienia cel, spacerniaka czy widoki zza krat. W warunkach więziennych tworzył też ulotki i pocztowe znaczki podziemnej Solidarności, poprawa jakości ich wykonania została dostrzeżona przez strażników więziennych. Przy wytwarzaniu prac przeznaczonych do reprodukowania w większej liczbie posługiwał się techniką linorytu, stosując tusz z długopisów oraz sok z buraka, a jako matrycę płytki PCW, którymi były pokryte więzienne korytarze.
Krótko po opuszczeniu więzienia, Biblioteka Narodowa odkupiła część jego prac z okresu internowania, mimo iż miano w tej państwowej instytucji świadomość, że są one dziełami twóry oskarżanego o działalność antypaństwową. Komunistyczne władze dopuściły również do wystawienia tych prac w sopockim Biurze Wystaw Artystycznych. Rysunkowa dokumentacja więziennej codzienności przyciągnęła tłumy i stała się rodzajem demonstracji politycznej. Prace te zostały w 2009 roku przekazane do Europejskiego Centrum Solidarności.
Życie prywatne Był mężem Krystyny Radatz-Trzaski (1935–2015), lekarki pediatry, pochodzącej z rodziny niemiecko-żydowskiej1. Splątane korzenie, [w:] Tomasz Gregorczyk i Janusz Jabłoński (red.), Wrzeszcz! Mikołaj Trzaska : autobiografia, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2020, s. 5–34, ISBN 978-83-08-07336-0.. Ich synem jest Mikołaj Trzaska – muzyk jazzowy i kompozytor, współtwórca grupy Miłość, autor muzyki filmowej, m.in. do dzieł Wojciecha Smarzowskiego
Żeglarstwo Andrzej Trzaska był aktywnym członkiem Akademickiego Klubu Morskiego (AKM) w Gdańsku. W 1967 roku uczestniczył w historycznej wyprawie jachtem „Swarożyc III” na Spitsbergen, która była pierwszym w historii światowego żeglarstwa rejsem jachtu żaglowego do tego archipelagu. Załogę stanowili m.in. kapitan Wacław Liskiewicz, Andrzej Janik, Tadeusz Stawski, Dobrosław Daraszkiewicz oraz Kazimierz Przecławski. Po zakończeniu wyprawy uczestnicy utrzymywali ze sobą kontakt, spotykając się corocznie w rocznicę wypłynięcia.
Ordery i odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2014) „za wybitne zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce”. Krzyż Wolności i Solidarności (2017) „za zasługi w działalności na rzecz niepodległości i suwerenności Polski oraz respektowania praw człowieka w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”.
Nagrody i wyróżnienia
Nagroda Ministra Kultury i Sztuki III nagroda na II Biennale Ceramiki Polskiej w Wałbrzychu w dziale „Ceramika dla architektury” (1981)
Przypisy
Linki zewnętrzne Andrzej Trzaska na Artinfo.pl Opis ceramicznej realizacji na GAPS
Kategoria:Internowani w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1981–1982 Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z Gdańskiem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wolności i Solidarności Kategoria:Pochowani na cmentarzu Oliwskim w Gdańsku Kategoria:Polscy ceramicy Kategoria:Polscy malarze współcześni Kategoria:Urodzeni w 1935 Kategoria:Zmarli w 2019