Bezirk Strzyżów – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Strzyżów.
Historia
Bezirk Strzyżów utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Strzyżów objął obszar o wielkości 5,2 mil², zamieszkany był przez 27.801 ludzi i podzielony na 35 gmin katastralnych, w tym cztery miasteczka (Błażowa, Czudec, Niebylec i Strzyżów). Wszedł w skład cyrkułu jasielskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Powiat miał specyficzną wschodnią odnogę w okolicy Błażowej, wrzynającą się głęboko między cyrkuły rzeszowski i sanocki. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł jasielski, przez co Bezirk Strzyżów włączono do cyrkułu rzeszowskiegoErlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty. Obszar zniesionego Bezirk Strzyżów wszedł wtedy w skład nowych powiatów: rzeszowskiego, brzozowskiego i krośnieńskiego (vide podział w tabeli poniżej)Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 19 czerwca 1867Verordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau, 1 sierpnia 1878Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95) i 1 października 1881Dz. U. Kr. z 1881, cz. 3, nr 18 częściowo zmieniono granice tych powiatów. 15 września 1896 z części omawianych obszarów utworzono powiat strzyżowskiDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1896, cz. XIII, Nr 52, do którego 1 maja 1901 dołączono jeszcze gminę Bonarówka z powiatu krośnieńskiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1901, Nr 13. Powiat strzyżowski zmieniono 1 stycznia 1925 i zniesiono 1 kwietnia 1932..
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Strzyżów w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Strzyżów (m)11601273 rzeszowskiOd 15 września 1896 w nowo utworzonym powiecie strzyżowskim.1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiat strzyżowskiego, włączono do powiatu rzeszowskiego.2Gbiska32053 rzeszowski3Łętownia632108 rzeszowski4Przedmieście (Strzyżowskie)409Zliczona ze Strzyżowem. rzeszowski1 stycznia 1925 gminę Przedmieście Strzyżowskie zniesiono, włączając ją do miasta Strzyżowa.5Tropie300265 rzeszowski6Babica1402585 rzeszowski7Zarzecze388647 rzeszowski8Błażowa (m)51493337 rzeszowski9Barycz1265965 brzozowski1 października 1881 włączono z powrotem do powiatu brzozowskiego.10Białka1297826 rzeszowski11Futoma22661104 rzeszowski12Kąkolówka31041740 rzeszowski13Piątkowa1135631 rzeszowski14Baryczka1553781 rzeszowski15Bonarówka1840785 krośnieński1 maja 1901 włączono do powiatu strzyżowskiego.16Brzeżanka766574 rzeszowski17Czudec (m)1160822 rzeszowski18Nowawieś2238742 rzeszowski19Przedmieście (Czudeckie)6081004 rzeszowski20Piekarówka i Wyżne1207760 rzeszowski21Zaborów800729 rzeszowski22Glinik Charzewski1655324 rzeszowski23Godowa34911295 rzeszowski24Gwoźnica Górna18471030 brzozowski1 sierpnia 1878 włączono do powiatu rzeszowskiego.25Blizianka778282 rzeszowski26Gwoźnica Dolna796355 brzozowski27Konieczkowa1737782 rzeszowski28Niebylec (m)599510 rzeszowski29Gwoździanka562208 rzeszowski30Jawornik1587693 rzeszowski31Małówka297184 rzeszowski32Połomya1845751 rzeszowski33Żarnowa1322583 rzeszowski34Żyznów1918932 brzozowski19 czerwca 1867 włączona do powiatu rzeszowskiego.35Lutcza44492141 brzozowski Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Historia Strzyżowa Strzyżów