Chwyty bronią – ruchy bronią określone w regulaminie musztry i ceremoniale wojskowym polegające na dokładnym i pewnym władaniu indywidualną bronią palną i białą.
Charakterystyka Chwyty bronią do I wojny światowej stanowiły zasadniczy przedmiot wyszkolenia żołnierza. Poświęcano temu wiele czasu i wysiłku, doprowadzając wykonanie chwytów, szczególnie w szykach zwartych, do dużej precyzji. Wpływała na to rozwinięta skłonność do parad oraz na wyrobienie poczucia absolutnego posłuszeństwa i spoistości oddziału. Współczesne regulaminy musztry sił zbrojnych wielu państw przewidują wyłącznie chwyty bronią niezbędne do wyrobienia umiejętności sprawnego i zespołowego władania bronią.
Chwyty bronią wykonuje się w postawie zasadniczej. Ruchy, składające się na każdy chwyt bronią, powinny być krótkie i energiczne i łączyć się płynnie w jedną całość.
Chwyty karabinkiem Stosowane we współczesnym Wojsku Polskim (2025) mały|Żołnierze stoją z bronią „przez pierś” thumb|Marsz z bronią „przez pierś”; 2006 thumb|Marsz z bronią „na ramię”; 2006
Podstawowym sposobem noszenia karabinka jest położenie „na pas”. Oprócz tego stosuje się położenia: „przez pierś” i „przez plecy” oraz chwyty „połóż broń” i „za broń”.
Komendę „przez pierś – broń” żołnierz wykonuje z położenia „na pas”. Prawą rękę przesuwa po pasie nieco w górę, zdejmuje karabinek z ramienia i chwyciwszy go lewą ręką za przednią część nakładki trzyma przed sobą, wylot lufy na wysokości brody; po czym prawą ręką odchyla pas w prawo i chwyciwszy go dłonią z dołu wsuwa łokieć tej ręki pod pas. Następnie zarzuca pas przez głowę na kark, prawą ręką chwyta karabinek za szyjkę kolby, lewą rękę szybko opuszcza.
Komendę „przez plecy – broń” żołnierz wykonuje z położenia „na pas". Lewą ręką chwyta pas nieco poniżej prawego barku, prawą zaś chwyta karabinek za kolbę, podnosi broń, natomiast lewą zarzuca ją przez głowę na lewe ramię. Następnie szybko opuszcza ręce.
Komendę „połóż – broń” żołnierz wykonuje się z położenia „na pas". Robi wykrok lewą nogą i wysuwa karabinek kolbą do przodu. Lewą ręką chwyta pod pasem karabinek, utrzymując prawą ręką pas broni na wysokości ramienia. Następnie prawą ręką zdejmuje pas z ramienia, pochyla się i kładzie broń na ziemi opierając trzewik kolby o czubek buta prawej nogi.
Na komendę „za – broń” żołnierz robi wykrok lewą nogą, pochyla się, chwyta karabinek za szyjkę i podnosi tak jak go kładł.
Ponadto Ceremoniał wojskowy z 1915 przewiduje dla kompanii reprezentacyjnej i kompanii honorowej także chwyty: „na ramię“, „prezentuj”, „do nogi”, „za szyjkę”. Chwyty karabinkiem wykonuje się w postawie zasadniczej.
Na komendę „na ramię – broń” żołnierz prawą ręką unosi karabinek i przenosi przed siebie w położenie pionowe językiem spustowym w lewo. Rączka suwadła znajduje się na wysokości górnej lewej krawędzi kieszeni munduru. Jednocześnie lewą ręką chwyta karabinek nad prawą. Prawą ręką trzyma trzon zamka pod rączką suwadła tak, by kciuk był wyprostowany wzdłuż palców i obejmował suwadło. Następnie obraca karabinek językiem spustowym do siebie, podnosi i wsuwa go w lewe ramię. Lewą ręką chwyta kolbę tak, by tył trzewika kolby znajdował się między kciukiem a palcem wskazującym. Końce palców przylegają do kolby, a opuszki palców dotykają pokrywy ładownicy. Następnie prawa ręka opuszczana jest najkrótszą drogą do pozycji jak w postawie zasadniczej.
Na komendę „do nogi - broń” żołnierz obraca lewą ręką kolbę w prawo o 90°, ściąga ją do lewego uda na długość wyciągniętej ręki. Prawą ręką chwyta karabinek na wysokości barku, po czym przenosi karabinek przy tułowiu, tak, by środek kolby znajdował się nad małym palcem u prawej nogi, na wysokości górnej krawędzi butów. Lewą rękę opuszcza do położenia tak, jak w postawie zasadniczej. Następnie prawą ręką przystawia karabinek kolbą do prawej stopy.
Na komendę „prezentuj – broń” żołnierz obraca lewą ręką karabin o 90° i przenosi go w położeniu pionowym na środek ładownic na odległość wyciągniętej ręki, a prawą ręką chwyta karabinek za szyjkę kolby kciukiem zwróconym do tułowia. Potem prawą ręką obraca karabinek językiem spustowym w przód, obniżając go tak, by muszka karabinka była na wysokości brwi; lewą ręką chwytak karabinek za łoże, tak by kciuk był wyprostowany wzdłuż łoża, pozostałe palce zwarte, a dolna krawędź dłoni na wycięciu magazynka. Kciuk prawej ręki znajduje się pod komorą zamka, a pozostałe palce zwarte i wyprostowane pod kabłąkiem. Przedramię z dłonią tworzy linię prostą.
Na komendę „za szyjkę – broń” żołnierz unosi prawą ręką karabinek pionowo do góry, a lewą chwyta go tuż przy prawej. Potem prawą ręką chwyta za szyjkę, kciukiem z przodu, a pozostałymi palcami z tyłu i przenosi karabinek do prawego boku,trzyma go przyciśnięty do biodra i ramienia, opuszczając jednocześnie lewą rękę.
Stosowane w II Rzeczypospolitej Regulamin musztry piechoty z 1921 ustalał, że chwyty bronią wykonuje się tylko ramionami i dłońmi, a reszta ciała pozostawać miała w postawie zasadniczej. Uderzanie dłonią po kolbie dla zaznaczenia chwytów i stukanie kolbą o ziemię było zakazane. mały|Żołnierze maszerują krokiem równym z bronią „na ramię”; 1937
Na komendę „na ramię – broń” żołnierz unosił prawą ręką karabin i ustawiał w położenie pionowe przed lewą połową ciała, lufą w prawo. Dolny bączek znajdował się na wysokości kołnierza. Lewą ręką chwytał karabin tuż pod prawą, prawą obejmował szyjkę tuż pod kurkiem i podnosił karabin tak wysoko, że można go oprzeć na płask o ramię; następnie lewą ręką chwytał kolbę dłonią z góry, tak, aby piętka trzewika kolby leżała między kciukiem, a palcem wskazującym, a dłoń i koniec palców przylegały do płaskiej części kolby. Karabin wspierał na barku w płaszczyźnie równoległej do płaszczyzny środka ciała. Skrzydełko znajdować się miało na wysokości drugiego z rzędu guzika, kolba przyciśnięta do lewej ładownicy. Prawa ręka wracała do zasadniczego położenia. W czasie dłuższego marszu dowódca mógł wydać komendę „przełóż – broń”. Żołnierze przekładali wtedy broń na drugie ramię. Na komendę „odtrąbiono” żołnierz pochylał lufę karabinu w tył, nieco wygodniej go opierając środkiem ciężkości o ramię.
Na komendę „do nogi – broń” żołnierz lewą ręką przyciągał kolbę ku lewemu udu, prawą ręką obejmował karabin na wysokości ramion, odchylając lekko łokieć. Prawą ręką przenosił karabin półkolem w położeniu pionowym i obracając go nieco na zewnątrz, przesuwał w ręku. Kciuk trzymał na łożu; lewa ręka wracała do zasadniczego położenia. Kolbę przesuwał do końca prawej stopy, uderzając o ziemię. mały|Żołnierze z bronią „prezentuj”; 1931
Na komendę „prezentuj – broń” żołnierz lewą ręką ściągał karabin przed lewą połowę ciała tak, by mógł lewym okiem patrzeć w prawo od karabinu; prawa ręka, kciukiem ku ciału, obejmowała równocześnie szyjkę kolby, lewa chwytała karabin tak, żeby koniec kciuka wyciągniętego wzdłuż celownika dosięgał górnej jego krawędzi i razem z prawą skręcała się ku ciału. Cztery palce prawej ręki były wyprostowane tuż pod kabłąkiem na szyjce kolby, kciuk pod zameczkiem. Karabin lekko przytykał do przedniej krawędzi lewej ładownicy, a dolny bączek znajdował się na wysokości kołnierza. Lewe ramię było zgięte prawie pod kątem prostym.
Na komendę „na pas – broń” żołnierz zakładał karabin na pasie na prawe ramię, wylotem lufy do góry, nadając mu nieruchomą pionową postawę. Prawą dłoń trzymał pas na wysokości piersi, prawe ramię dotykało tułowia. Reszta ciała utrzymana była w postawie zasadniczej.
Na komendę „za szyjkę – broń” żołnierz, stojący z karabinem u nogi, podnosił karabin pionowo, prawą do góry, a następnie, pomagając sobie lewą ręką, chwytał prawą ręką za szyjkę, zatrzymując pionowe położenie karabinu. Chwyt ten nie był przedmiotem musztry pokazowej.
Na komendę „przez plecy – broń” wykonywanej w postawie „spocznij” żołnierz przewieszał broń przez plecy; kolba w lewo, wylot lufy w prawo.
Stosowane w Polskich Siłach Zbrojnych Wprowadzony w 1941 w Polskich Siłach Zbrojnych Regulamin Piechoty (musztra) miał na celu ujednolicenie musztry pieszej niezależnie od terenu formowania Wojska Polskiego. Oparty był na organizacji piechoty i kawalerii zmotoryzowanej rozwijanej na terenie Wielkiej Brytanii. Naczelny Wódz upoważniał dowódców Polskich Sił Zbrojnych na innych terenach do wprowadzenia tymczasowych zmian z uwzględnieniem specyfiki obszaru z zachowaniem jednak ducha regulaminu. Chwyty „do na ramię – broń”, „prezentuj – broń” i „do nogi – broń” żołnierz wykonywał tylko wówczas, gdy był bez maski przeciwgazowej lub gdy miał ją przewieszoną przez prawe ramię, na lewym boku. Gdy żołnierz miał maskę na piersi, wykonywał tylko chwyty: „na pas – broń”, „przez szyję – broń” i „przez plecy – broń”.
Na komendę „na ramię – broń” żołnierz prawą ręką unosił karabin i wprowadzał go w położenie pionowe przed środek ciała, językiem spustowym w lewo, dolny bączek znajdował się na wysokości wszycia kołnierza. Lewą ręką chwytał karabin tuż pod ręką prawą. Następnie prawą ręką chwytał komorę zamkową na wysokości komory nabojowej, kciuk wyprostowany wzdłuż łoża. Dalej prawą ręką obracał karabin językiem spustowym ku ciału i podnosił go tak, by wsunąć go na lewe ramię. Lewą ręką chwytał karabin w ten sposób, żeby koniec trzewika kolby leżał między kciukiem a palcem wskazującym, oraz aby dłoń i końce palców przylegały do płaskiej części kolby. Karabin miał leżeć na ramieniu równolegle do guzików; gałka rączki zamkowej znajdować się miała nieco poniżej wszycia kołnierza, a kolba dotykała lewej ładownicy. Lewe przedramię oparte było o ładownicę, a prawa ręka wracała do położenia jak w postawie zasadniczej. mały|Gen. Władysław Sikorski przed frontem kompanii honorowej prezentującej broń thumb|Defilada polskich dywizjonów lotniczych w Wielkiej Brytanii Na komendę „do nogi – broń” żołnierz lewą ręka obraca kolbę nieco w prawo i ściąga broń ku udu na całą długość wyciągniętej lewej ręki. Następnie prawą ręką zgiętą w przegubie chwyta karabin na wysokości ramion, tak by przedramię prawej ręki było poziomo. Prawą ręką przenosi półkolem karabin w położeniu pionowym do prawego boku i obracając go nieco na zewnątrz przesuwa w ręku stawiając na ziemi. Lewa ręka wraca do położenia w postawie zasadniczej. Karabin stoi przy prawej stopie.
Na komendę „prezentuj – broń” żołnierz trzymający broń „na ramię” lewą ręką skręca karabin w prawo i ściąga go przed lewą połowę ciała; jednocześnie prawą ręką chwyta karabin za szyjkę kolby, kciuk od strony ciała. Następnie lewą ręką chwyta karabin za łoże tak, aby koniec kciuka, wyciągniętego równolegle do osi lufy, znajdował się na wysokości połowy długości lufy. W kolejnym ruchu obie ręce skręcają karabin językiem spustowym do przodu, oraz ściągają karabin tak, aby dolny bączek znalazł się na wysokości wszycia kołnierza; kciuk prawej ręki znajduje się z drugiej strony uchwytu kolby, a pozostałe palce zwarte i wyprostowane tuż pod kabłąkiem; lewe ramię zostaje zgięte prawie pod kątem prostym. Karabin trzymany jest pionowo przed lewą połową ciała tak, aby żołnierz mógł patrzeć lewym okiem na wprost z prawej strony karabina.
Na komendę „na pas – broń” żołnierz podnosi karabin pionowo przed środek ciała kabłąkiem w lewo, bączkiem na wysokość wszycia kołnierza. Lewą ręką chwyta karabin pod ręką prawą. Następnie prawą ręką chwyta za pas, po czym obiema rękoma zawiesza karabin na prawym ramieniu w położeniu pionowym wylotem lufy do góry. Prawą ręką trzyma pas obciągając go na wysokość pasa; łokciem przyciska karabin do ciała.
Na komendę „przez szyję – broń” żołnierz unosi prawą ręką karabin pionowo do góry, skręcając kabłąkiem w lewo. Lewą ręka chwyta pas i obiema rękami zawiesza karabin na szyi wylotem lufy ku górze, karabin po prawej stronie ciała. W czasie marszu żołnierz trzymał lewą ręką szyjkę karabinu.
Na komendę „przez plecy – broń” żołnierz przewiesza karabin przez plecy tak, aby wylot lufy był skierowany w lewo skos w górę, kolba pod łokciem prawej ręki.