Bezirk Podgórze – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Podgórze.
Historia
Bezirk Podgórze utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Podgórze objął obszar o wielkości 2,1 mil², zamieszkany był przez 17.744 ludzi i podzielony na 32 gminy katastralne, w tym jedno miasto (Podgórze). Wszedł w skład cyrkułu bocheńskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Był to najmniejszy Bezirk w całej Galicji pod względem powierzchni, pomijając Kraków i Lwów. Bezirk Podgórze posiadał trzy eksklawy na terenie Bezirk Wieliczka, które stanowiły gminę Bugaj, którą jednak w kolejnych latach włączono do Bezirk Wieliczka. 1 maja 1860 zniesiono cyrkuł bocheński, a jego cały obszar włączono do cyrkułu krakowskiegoErlaß des Ministers des Innern, giltig für den ganzen Umfang des Kaiserstaates, betreffend die Auflösung der Landesregierungen in Krakau und Czernowitz, dann der Kreisbehörden in Wadowice, Bochnia und Jasło und die Errichtung einer Kreisbehörde in Czernowitz.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty. Obszar zniesionego Bezirk Podgórze wszedł wtedy w całości w skład nowego powiatu wielickiegoVerordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 1 sierpnia 1878 częściowo zmieniono granice powiatu wielickiego, przez włączenie Brzączowic do powiatu myślenickiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95). 15 września 1896 z części powiatu wielickiego wyodrębniono nowy powiat podgórskiDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1896, cz. XIII, Nr 52 z powiatu wielickiego. W kolejnych latach pięć gmin powiatu podgórskiego włączono do Krakowa: w 1910 roku – Dębniki i ZakrzówekDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1909, cz. XIX, nr 148, w 1911 roku – LudwinówDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1910, cz. XXXV, nr 243, w 1912 roku – PłaszówDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1911, cz. XX, nr 137, wreszcie w 1915 roku – samo PodgórzeDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1915, cz. III, nr 15. 1 stycznia 1924 zniesiono powiat podgórski, a wszystkie jego gminy włączono do powiatu krakowskiego.. 30 listopada 1929 gminy Czechówka, Siepraw, Stojowice i Zakliczyn przeniesiono z powiatu wielickiego do powiatu myślenickiego. 1 kwietnia 1932 powiat wielicki zniesiono, a jego obszar podzielono pomiędzy powiaty krakowski i myślenicki..
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Podgórze w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Podgórze (M) ze Stawiskiem7151760 wielicki15 września 1896 weszła w skład nowego powiatu podgórskiego.1 lipca 1915 włączona do Krakowa.2Bieżanów z Kaimem23991077 wielicki1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu wielickiego, włączono do powiatu krakowskiego.3Dębniki z Rybakami298263 wielicki1 kwietnia 1910 włączona do Krakowa.4Golkowice710822 wielicki1 stycznia 1924 roku, po zniesieniu powiat podgórskiego, włączono do powiatu krakowskiego.5Kurdwanów557300 wielicki6Kossocice569418 wielicki7Ludwinów z Błoniem i Katarzynką184Podano błędnie 84.176 wielicki1 kwietnia 1911 włączona do Krakowa.8Ochojno Górne i Dolne459582 wielicki9Piaski Wielkie i Małe470717 wielicki10Płaszów1088648 wielicki1 lutego1912 włączona do Krakowa.11Przewóz686413 wielicki12Podstolice451569 wielicki13Prokocim766531 wielicki14Rajsko496421 wielicki15Rybitwy508295 wielicki16Rżąka271192 wielicki17Soboniowice ze Strzałkowicami377282 wielicki18Wola Duchacka614237 wielicki19Wróblowice i Włodek412385 wielicki20Zbydniowice175226 wielicki21Zakrzówek z Kapelanką422456 wielicki22Brzączowice811585 wielicki1 sierpnia 1878 włączona do powiatu myślenickiego.23Czechówka733429 wielicki30 listopada 1929 włączono do powiatu myślenickiego.24Stojowice358295 wielicki25Siepraw z Kawęcinami25061646 wielicki26Zakliczyn ad Siepraw1014782 wielicki27BugajWłączono do Bezirk Wieliczka przed 1867.176149wielicki28Łyczanka316203wielicki1 kwietnia 1932, po zniesieniu powiatu wielickiego, włączono do powiatu myślenickiego.29Olszowice422238wielicki30Rzeszotary927936wielicki31Świątniki Górne7021273wielicki32Wrząsowice z Pokrzywnicą630438wielicki Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Dzielnica XIII Podgórze Kategoria:Historia Krakowa Podgórze