Hrehory Hercyk herbu Korczak (ukr. Григорій, w języku staroruskim Григорий, ros. Григорий, pol. Grzegorz, Grygorij, ur. w latach 70-80 XVII wieku w Połtawie, zm. po 1735 w Moskwie) – bunczukowy towarzysz, poltawski pułkownik ordynansowy (1705), generalny osawul (od 1710? do 1720) – jeden z najwierniejszych zwolenników Iwana Mazepy i Filipa OrlikaUrszula Kosińska, Porwanie Hrehorego Hercyka w 1720 roku. Losy stronników Iwana Mazepy a stosunki polsko-rosyjskie w ostatnich latach wojny północnej “Przegląd Historyczny”, 106, z. 1, 2015, s. 70-71.. Był synem poltawskiego pułkownika Pawła Hercyka, jego rodzina miała żydowskie korzenieВалерій Томазов, Герцики, Енциклопедія історії України: Т. 2: Г-Д, Київ: Видавництво "Наукова думка", 2004. - 688 с. URL: http://www.history.org.ua/?. Jego żona była wnuczką hetmana MazepyПилип Орлик і мазепинці: джерела, red. Т. Таїрова-Яковлєва, Київ 2022, s. 105-106..
Życiorys Zdobył wykształcenie w Akademii Kijowsko-Mohylanskiej, między innymi zaliczył rok nauki w szkole „łacińskiej”. Do przejścia Mazepy na stronę Szwedów zdobył ogromny majątek na lewym i prawym brzegu Dniepru. Po bitwie pod Połtawą towarzyszył Iwanowi Mazepie oraz Karolowi XII podczas ich ucieczki do Bender. Po śmierci Mazepy zajmował aktywną pozycję wśród ukraińskich emigrantów. Był szwagrem Filipa Orlika, wybranego na hetmana 5 kwietnia 1710 rokuUrszula Kosińska, Porwanie Hrehorego Hercyka w 1720 roku. Losy stronników Iwana Mazepy a stosunki polsko-rosyjskie w ostatnich latach wojny północnej „Przegląd Historyczny”, 106, z. 1, 2015, s. 72-74.. Piastował rząd generalnego osawula od 1710 lub 1711 do czasu jego schwytania przez rosyjskich szpiegów w Warszawie w 1720 roku. W 1715 roku emigrował do Sztokholmu, gdzie przebywał do 1719 rokuJózef Andrzej Gierowski, Filip Orlik, PSB, t. 24, s. 198-202.. Został wysłany przez hetman wojsk zaporoskich Orlika do Warszawy z zadaniem przekazania swojej korespondencji polskim senatorom oraz nawiązania kontaktu z Kozakami i chanem krymskim. Jednak z powodu choroby nie był w stanie udać się na Zaporoże, co mogło wynikać także z braku chęci do realizacji tego zadaniaВалерій Томазов, Герцики, Енциклопедія історії України: Т. 2: Г-Д, Київ: Видавництво "Наукова думка" 2004. URL: http://www.history.org.ua/?. W 1720 roku, na polecenie rosyjskiego posła, księcia Grigorija Dołgorukowa, został schwytany w Warszawie; po aresztowaniu osadzono go w więzieniu w twierdzy PietropawłowskiejUrszula Kosińska, Porwanie Hrehorego Hercyka w 1720 roku. Losy stronników Iwana Mazepy a stosunki polsko - rosyjskie w ostatnich latach wojny północnej, „Przegląd Historyczny”, 106, 2015, z. 1, s. 70 - 91.. Grzegorzowi Hercyku od 1728 roku pozwolono zamieszkać pod nadzorem w Moskwie, bez prawa wyjazdu na UkrainęEdward Rostworowski, Orlik Grzegorz (Hrehory), PSB, t. 24, s. 202-205.. Według Dmytra Bantysza-Kamienskiego od 1728 roku Hercyk mieszkał w Moskwie razem z rodzinąДмитрий Бантиш-Каменский, История Малой России, t.3, Санкт-Петербург 1903, s. 587, przypis 187..
Rodzina Był żonaty z Anastazją GromykąПилип Орлик і мазепинці: джерела, red. Т. Таїрова-Яковлєва, Київ 2022, s. 105-106. Miał 6 dzieci: Piotra, Wasyla, Semena, Pawła, Mykołę (później został księdzem prawosławnym w miasteczku Wielkie Budyszcze) oraz ParaszkęВалерій Томазов, Герцики, Енциклопедія історії України: Т. 2: Г-Д, Київ: Видавництво "Наукова думка", 2004. - 688 с. URL: http://www.history.org.ua/?.
Dziedzictwo Archiwum Grzegorza Hercyka, które znajdowało się w jego posiadaniu w chwili schwytania, zostało przekazane do PetersburgaПилип Орлик і мазепинці: джерела, red. Т. Таїрова-Яковлєва, Київ 2022, s. 145-151.. Obecnie dokumenty te znajdują się w Rosyjskim Państwowym Archiwum Akt Dawnych w Moskwie, a niektóre z nich zostały opublikowaneДопрос Григория Герцика, "Киевская станина", t. V., 1883, s. 595-610.. Z materiałów z tego archiwum wynika, że Hrehory był osobą bardzo zdolną i utalentowaną. Oprócz wykształcenia zdobytego w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej wyróżniał się wszechstronnymi zainteresowaniami technicznymi. Dysponował wiedzą matematyczną oraz umiejętnościami z zakresu inżynierii, które wykorzystywał przy projektowaniu mostów, fontann i innych budowli. Interesował się również zagadnieniami wojskowości, opracowując projekty nowych rodzajów uzbrojenia oraz koncepcje taktyczne, będące w znacznej mierze rezultatem jego doświadczeń zdobytych podczas III wojny północnej. Między innymi w okresie od 1724 do 1728 roku pracował on w Petersburgu w Admiralicji, ponieważ posiadał umiejętności w budowie statkówKosińska, Porwanie Hrehorego Hercyka w 1720 roku. Losy stronników Iwana Mazepy a stosunki polsko-rosyjskie w ostatnich latach wojny północnej “Przegląd Historyczny”, 106, z. 1, 2015, s. 88.Пилип Орлик і мазепинці: джерела, red. Т. Таїрова-Яковлєва, Київ 2022, s. 145-151.Vasyl Kononenko [Recenzja], Пилип Орлик і мазепинці. Джерела, oprac. Татьяна Таїрова-Яковлєва, Київ 2022, ТОВ Видавництво „Кліо”, 216 s., "Kwartalnik Historyczny" 2 2025, s. 394–398..
Przypisy
Bibliografia Пилип Орлик і мазепинці. Джерела, oprac. Татьяна Таїрова-Яковлєва, Київ: ТОВ Видавництво „Кліо” 2022, 216 s. Допрос Григория Герцика об участии его в измене Мазепы, Киевская Старина, 3, 1883, s. 595—610. Маркевич Н. История Малороссии, t. IV. Д. Бантыш-Каменский, История Малой России, Санкт-Петербург (t.3), 1903. Описание документов и дел св. Синода, t. X, № 370. Валерій Томазов, Герцики, "Енциклопедія історії України", red. В. А. Смолій та ін. ; Інститут історії України НАН України, Київ: Наукова думка 2004 (t. 2: Г-Д), s. 96 ISBN 966-00-0405-2. URL: http://www.history.org.ua/? Urszula Kosińska, Porwanie Hrehorego Hercyka w 1720 roku. Losy stronników Iwana Mazepy a stosunki polsko-rosyjskie w ostatnich latach wojny północnej, “Przegląd Historyczny”, 106, z. 1, 2015, s. 70-91. Vasyl Kononenko [Recenzja], Пилип Орлик і мазепинці. Джерела, oprac. Татьяна Таїрова-Яковлєва, Київ 2022, ТОВ Видавництво „Кліо”, 216 s., "Kwartalnik Historyczny" 2 2025, s. 394–398.
Kategoria:Absolwenci Akademii Mohylańskiej Kategoria:Urodzeni w XVII wieku Kategoria:Zmarli w XVIII wieku