Bezirk Żabno – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Żabno.
Historia
Bezirk Żabno utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Żabno objął obszar o wielkości 5,2 mil², zamieszkany przez 24.888 ludzi i podzielony na 64 gmin katastralnych, w tym jedno miasteczko (Żabno). Wszedł w skład cyrkułu tarnowskiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Na północy powiat graniczył z Imperium Rosyjskim.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Żabno wszedł wtedy w skład nowych powiatów dąbrowskiego i tarnowskiego (vide podział w tabeli poniżej)Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator.
Taki podział administracyjny doprowadził do powstania nielogicznej granicy między powiatami, skutkując utworzeniem trzech eksklaw powiatu dąbrowskiego na terenie powiatu tarnowskiego: 1) Zakirchale i Konary, 2) Laskówka, 3) Siedlec i Łęka – ta ostatnia znajdowała się wyjątkowo daleko, w pobliżu Radłowa. Nie wiadomo, czy był to błąd drukarski, czy rzeczywiście zamierzony podział, jednak już 19 czerwca 1867 roku wszystkie eksklawy zostały zlikwidowane. Stało się to poprzez włączenie Odporyszowa, Sieradzy i Fiuka do powiatu dąbrowskiego oraz Brnika i Żelazówki do powiatu tarnowskiego. W ten sposób powiat dąbrowski uzyskał ciągłość terytorialną z eksklawą Laskówki oraz Zakirchala (Konary przyłączono wówczas do powiatu tarnowskiego). Trzecia, najbardziej oddalona eksklawa – obejmująca Siedlec i Łękę – została w całości włączona do powiatu tarnowskiegoVerordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau.
1 maja 1886 roku dokonano kolejnej korekty przebiegu granicy w rejonie Żabna, mającej na celu uniknięcie rozdzielenia zwartych skupisk osadniczych. W ramach tej zmiany do powiatu dąbrowskiego włączono Żabno, Podlesie, Niecieczę oraz – ponownie – KonaryDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1885, Nr 48. Po tej korekcie linia graniczna między powiatami została ostatecznie wyrównana.
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Żabno w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Żabno (m) z Przedmieściem14151117tarnowski1 maja 1886 włączono do powiatu dąbrowskiego.2Zakirchale6896dąbrowski3Konary625347dąbrowski19 czerwca 1867 włączono do powiatu tarnowskiego.4Kobierzyn1500786tarnowski5Laskówka i Chorążec1035487dąbrowski6Partyń i Łęg22401313tarnowski7Bobrowniki Małe z Dobczycami1225555tarnowski8Bobrowniki Wielkie z Jurkowem765264tarnowski9Siedlec670244dąbrowski10Łęka Siedlecka128dąbrowski11Bolesław900514dąbrowski12Kanna950394dąbrowski13Pawłów i Strojców385226dąbrowski14Świebodzin i Koziarówka910262dąbrowski15Czyżów20368dąbrowski16Bugaj61052dąbrowski17Pasieka338dąbrowski18Tonie, Błonie i Brzeźnica725337dąbrowski19Adamierz2225198dąbrowski20Dąbrówka100dąbrowski21Gorzyce487dąbrowski22Ilkowice, Rudno i Sanoka935383tarnowski23Łukowa1615620tarnowski24Biskupice570176dąbrowski25Zawierzbie125dąbrowski26Borusowa750396dąbrowski27Hubenice555296dąbrowski28Kozłów500204dąbrowski29Kuzie99090dąbrowski30Podlipie331dąbrowski31Samocice i Łęka1150797dąbrowski32Strojców200142dąbrowski33Glów1100145tarnowski34Niedomice338tarnowski35Pawęzów970477tarnowski36Goruszów2157133dąbrowski37Janikowice163dąbrowski38Otfinów541dąbrowski39Pierszyce184dąbrowski40Sikorzyce540336dąbrowski41Olesno1550574dąbrowski42Ćwików1910746dąbrowski43Nieciecza900345tarnowski44Odporyszów762551tarnowski19 czerwca 1867 włączono do powiatu dąbrowskiego.45Podlesie66066tarnowski46Sieradza1880372tarnowski47Fiuk155tarnowski48Bieniaszowice500200dąbrowski49Gręboszów900375dąbrowski50Gręboszowska Wola700353dąbrowski51Karsy510301dąbrowski52Lubiczko605272dąbrowski53Pałuszyce510283dąbrowski54Siedliszowice880497dąbrowski55Ujście Jezuickie680497dąbrowski56Lisia Góra32701887tarnowski57Śmigno1090576tarnowski58Wielopole i Borek1715534dąbrowski59Bobrek i Buczedąbrowski60Kłyż830286dąbrowski61Pilcza675408dąbrowski62Zalipie1490680dąbrowski63Żelichów1049398dąbrowski64Żelichowska Wola620440dąbrowski Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Historia Żabna Żabno