Oddział Armii Krajowej „Garbnik” – oddział partyzancki Armii Krajowej działający w Beskidzie Żywieckim w latach 1943–1945, a następnie uczestniczący w antykomunistycznej konspiracji zbrojnej do jesieni 1945 roku.
Powstanie i struktura Oddział, początkowo pod nazwą "Beskid Zachodni", powstał w 1943 roku z połączenia mniejszych grup partyzanckich działających od 1942 r. W 1944 został przemianowany na kompanię "Garbnik" o liczebności 140 żołnierzy i wszedł w skład 21 Dywizji Piechoty Armii Krajowej. W kompanii służyli m.in. zbiegowie z obozu koncentracyjnego AuschwitzSzyprowski B., 2018: Marcin Dziubek, Niezłomni z oddziału „Sosienki”. Armia Krajowa wokół KL Auschwitz. Nowe spojrzenie, Stowarzyszenie Auschwitz memento, Kraków 2016. Przegląd Historyczno-Wojskowy, rocznik XIX (3-4), strona 291.
Dowódcą oddziału "Beskid Zachodni", a potem pierwszym dowódcą "Garbnika" był ppor. (później por.) Czesław Świątecki ps. „Surma”Szyprowski B., 2018: Marcin Dziubek, Niezłomni z oddziału „Sosienki”. Armia Krajowa wokół KL Auschwitz. Nowe spojrzenie, Stowarzyszenie Auschwitz memento, Kraków 2016. Przegląd Historyczno-Wojskowy, rocznik XIX (3-4), strona 291Szyprowski B., 2018: Przypadek Zygmunta Sztuki vel Jerzego Balickiego „Wismana”, „Rusta” i jego sprawa karna przed Wojskowym Sądem Specjalnym Armii Krajowej. Przegląd Historyczno-Wojskowy, rocznik XIX (3-4), strona 200.. Kolejnym dowódcą kompanii "Garbnik" został por. Józef Barcikowski ps. „Chiromanta”, dowodząc oddziałem pod koniec 1944 i na początku 1945Dziuba 2020, s. 22.
W końcu 1944 r. kompania operowała czterema plutonami, których dowódcami byliDziuba 2020, s. 22: Józef Kołacz „Jawor”, Tomasz Płonka „Wiarus”, Stanisław Zyguła „Zyndram”, Kazimierz Wolny „Hart”
Działalność podczas II wojny światowej Na przełomie 1944 i 1945, mimo że akcja „Burza” nie została rozpoczęta na Śląsku, „Garbnik” przystąpił do tzw. „małej Burzy”, mającej na celu ochronę ludności i zwalczanie cofających się oddziałów niemieckich. Oddział operował w terenie wykonując lokalne akcje zbrojneDziuba 2020, s. 22, 23. W lutym 1945 został rozwiązanyDziuba 2020, s. 23.
Antykomunistyczna działalność po wojnie Po rozwiązaniu AK i utworzeniu Delegatury Sił Zbrojnych (maj 1945), oddział „Garbnik” został w czerwcu reaktywowany jako struktura zbrojna DSZ. Początkowo liczył ok. 35 żołnierzy w dwóch plutonach dowodzonych przez Jana Tomaszka „Burzę” i „Harta”Dziuba 2020, s. 23, 24. Dowódcą całego oddziału był por. Antoni Andrzejewski „Kirbis”Dziuba 2020, s. 25.
Główne działania po wojnieDziuba 2020, s. 24-30: karanie, w tym egzekucje agentów i funkcjonariuszy UB, członków i aktywnych sympatyków PPR oraz sowieckich funkcjonariuszy (m.in. w Żywcu, Świnnej, Sporyszu, Rychwałdzie, Kocierzu). Egzekucji dokonywano na podstawie wyroków sądów polowych DSZ. akcje ekspropriacyjne (m.in. zakład „Solali” w Żywcu, garbarnia w Łodygowicach), rozprawy z bandami rabunkowymi podających się za AK. ochrona miejscowej ludności
W oddziale panowała bardzo surowa dyscyplina, wszelkie akcje musiały być prowadzone za wiedzą inspektora „Romana” - kpt. Antoniego Płanika (był on inspektorem bielskim AK, a potem DSZ, organizatorem „drugiej konspiracji” i bezpośrednim przełożonym dowódców "Garbnika" w czasach AK i DSZ))Dziuba 2020, s. 22, 24, 25.
Rozformowanie Na przełomie września i października 1945 roku, wobec rozbicia struktur propagandowych DSZ i ogłoszenia tzw. amnestii, dowództwo Okręgu Śląskiego DSZ zdecydowało o ujawnieniu. Komisje likwidacyjne działały m.in. w Bielsku (z udziałem Płanika). Większość podkomendnych „Garbnika” skorzystała z amnestii i oddział został rozwiązanyDziuba 2020, s. 31.
Symbol oddziału Partyzanci jednostki „Garbnik” w 1945 nosili owalną naszywkę projektu por. Wacława Zdyba „Zawiei” – emblemat haftowany na prawym rękawie, przedstawiający stylizowanego orła na tle zielonego drzewa iglastegoDziuba 2020, s. 28.
Miejsca pamięci Mogiła żołnierzy „Garbnika” w przysiółku Długie Łąki w Wielkiej Puszczy. Pomnik upamiętniający działalność kompanii, odsłonięty w Wielkiej Puszczy. Tablica pamiątkowa na rynku w Żywcu odsłonięta w 2002 r., a dedykowana żołnierzom AK Żywiecczyzny, w tym wymienionemu na tablicy oddziałowi "Garbnik" i jego dowódcomStrona "Miejsca pamięci narodowej" .
Przypisy PUBLIKACJA DWA REGIONY Odkrywanie przez doświadczanie. Bez granic., Podwójna siła piękna, Publikacja prezentująca dziedzictwo Ziemi Bielskiej i Dolnego Liptowa., Interreg, Polska-Słowacja, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, strona 93, ISBN: 978-83-964482-0-0
Bibliografia Dziuba A., 2020: Lato 1945 roku w Beskidzie Żywieckim. Oddział partyzancki „Garbnik”. Biuletyn IPN, nr 3 (172) – Honor Polaka, str. 20-31. Wyd. Instytut Pamięci Narodowej.
Kategoria:Polski ruch oporu podczas II wojny światowej Kategoria:Oddziały partyzanckie Armii Krajowej Kategoria:Okręg Śląsk AK Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1943 Kategoria:Historia Żywca Kategoria:Partyzantka antykomunistyczna w Polsce