mały|Gaston Gallimard (ok. 1900) Gaston Gallimard (ur. 18 stycznia 1881 w Paryżu, zm. 25 grudnia 1975 w Neuilly-sur-Seine) – francuski wydawca, założyciel wydawnictwa Gallimard, które odegrało ważną rolę w literaturze francuskiej XX wieku. Działał również poza światem książki: był administratorem teatru, wydawcą prasy, producentem filmowym i organizatorem koncertów.
Biografia Młodość i okres studiów Gaston Sébastien Gallimard urodził się w Paryżu przy rue Saint-Lazare 79, w 9. dzielnicy. Był synem architekta Paula Gallimarda (1850–1929) i Lucie DuchéAkta stanu cywilnego miasta Paryża, akt nr 155 z 20 stycznia 1881..
Jego ojciec, syn maklera giełdowego, był rentierem. Tłumaczył utwory Johna Keatsa dla czasopisma Mercure de France, kolekcjonował rzadkie książki i obrazy impresjonistów, przyjaźnił się z Auguste’em Renoirem i często bywał w teatrze. Dziadkiem Gastona był Gustave Gallimard (1821–1918), wywodzący się z rodziny pochodzącej z Saint-Florentin w departamencie Yonne, a babką – Henriette Chabrier (1829–1918) z Owernii. Pradziadek, Sébastien Gallimard (1794–1873), poślubił Eugénie Martineau (1799–1878), wnuczkę Louisa-Simona Martineau – prawnika, deputowanego Paryża do Stanów Generalnych i Zgromadzenia Konstytucyjnego oraz sprawozdawcy komisji ds. konstytucji cywilnej kleru w 1790 roku.
Przez siedem lat uczył się w Lycée Condorcet, gdzie poznał przyszłego noblistę Rogera Martina du Garda. Naukę w liceum zakończył w 1898 roku zdaniem matury. W 1906 roku ukończył studia w Szkole Nauk Politycznych (École libre des sciences politiques) w ParyżuMarie Scot, Sciences Po, 2022..
Jako dwudziestolatek prowadził życie dandysa i wszystko wskazywało na to, że pójdzie w ślady ojca. Został jednak sekretarzem dramatopisarza Roberta de Flersa. W 1907 lub 1908 roku, podczas wakacji w rodzinnej posiadłości Manoir de Benerville w Benerville-sur-Mer, poznał Marcela Prousta.
„La Nouvelle Revue française” W 1910 roku przy czasopiśmie La Nouvelle Revue française (NRF) powstało wydawnictwo, którego kierownikiem został Gaston Gallimard. Do współpracy wciągnęli go założyciele pisma – André Gide (przyszły laureat Nagrody Nobla) i Jean Schlumberger, spadkobierca dużego majątku. 31 maja 1911 roku Gallimard został mianowany redaktorem naczelnym, a w 1912 roku – dyrektorem generalnym. Czasopismo ukazuje się do dziś, a jego siedziba mieści się w Paryżu przy rue Jacob 31.
17 grudnia 1912 roku w Paryżu Gallimard poślubił Yvonne Redelsperger (1884–1968), córkę dramatopisarza Jacques’a Redelspergera (1847–1930).
W 1913 roku został administratorem nowo utworzonego teatru Vieux-Colombier. Poznał tam aktorkę Valentine Tessier, która została jego kochanką. W 1914 roku urodził się jego syn Claude.
Podczas I wojny światowej Gallimard został uznany za niezdolnego do służby wojskowej ze względów zdrowotnych. Kilkakrotnie przebywał w sanatoriach, przez co jego działalność wydawnicza i dyrektorska osłabła. W 1917 roku wyjechał na pół roku do Nowego Jorku, gdzie towarzyszył trupie Vieux-Colombier w tournée, które miało przybliżyć Amerykanom kulturę francuską.
W 1918 roku, po drugim pobycie w Stanach Zjednoczonych, postanowił oddzielić działalność wydawniczą od czasopisma La Nouvelle Revue française. 19 lipca 1919 roku powstała spółka akcyjna Librairie Gallimard, z której wywodzi się dzisiejsze wydawnictwo Gallimard. Dołączył do niego brat, Raymond, który jako udziałowiec przejął zarządzanie przedsiębiorstwem.
Okres międzywojenny Na początku lat 20. XX wieku w prasie rozpętała się kampania przeciwko rosnącym wpływom NRF. Gallimard został administratorem czasopisma Les Nouvelles littéraires, założonego w 1922 roku przez wydawnictwo Larousse, a następnie przejął od Jacques’a Rivière’a stanowisko dyrektora naczelnego La Nouvelle Revue françaisePascal Fouché, Chronologie de l’édition française depuis 1900..
W 1928 roku powstało wydawnictwo ZED, wydające tygodniki (m.in. Détective, Voilà, Marianne) i magazyny rozrywkowe (np. Revue du cinéma). Wydzielenie tej działalności do osobnej spółki miało chronić Librairie Gallimard przed ewentualnym bankructwem związanym z nowym dla niej rynkiem prasy periodycznej. Ogromnym sukcesem okazał się tygodnik kryminalny Détective.
W 1930 roku Gallimard rozwiódł się z Yvonne Redelsperger i ożenił się z Jeanne-Léonie Dumont.
W 1933 roku wyprodukował film Pani Bovary w reżyserii Jeana Renoira, z Valentine Tessier w roli głównej. Film nie odniósł jednak sukcesu.
Okupacja niemiecka Po wybuchu II wojny światowej Gallimard wraz z rodziną i przyjaciółmi schronił się na południu Francji, w Villalier, u pisarza Joë Bousqueta. Do Paryża wrócił dopiero po zawieszeniu broni w 1940 rokuAngie David, Dominique Aury. La vie secrète de l’auteur d’Histoire d’O, Paryż, Éditions Léo Scheer, 2006.. Aby przypodobać się nazistomGaspard Dhellemmes, „Grasset, portrait hors cadre”, Vanity Fair, nr 59, lipiec 2018, s. 98–105., oddał kierownictwo NRF pisarzowi Pierre’owi Drieu la Rochelle’owi, a w zamian za przydziały papieru zgodził się na autocenzurę.
Postawa wydawcy wobec okupanta była jednak niejednoznaczna. Z jednej strony w jego biurze odbywały się tajne spotkania redakcji antynazistowskiego konspiracyjnego pisma Les Lettres françaises, założonego przez Jacques’a Decoura i Jeana Paulhana, członków podziemnego Comité national des écrivains. Z drugiej strony, aby nie narazić się Niemcom, wydawał przekłady klasyków niemieckich, takich jak Goethe, oraz autorów współczesnych, jak Ernst Jünger.
5 listopada 1940 roku, po wprowadzeniu ustaw antyżydowskich, Gallimard niespodziewanie zwolnił Jacques’a Schiffrina, twórcę i redaktora prestiżowej serii Bibliothèque de la Pléiade, który następnie uciekł do Stanów Zjednoczonych. Decyzja ta wywołała konsternację Rogera Martina du Garda i oburzenie André Gide’a. Doprowadziła też do sporu prawnego i finansowego między Gallimardem a Schiffrinem o wysokość praw tego drugiego do serii w zestawieniu z zyskami, jakie przynosiła wydawnictwu„La Pléiade, une légende dorée”, Le Monde diplomatique, s. 27..
W 1943 roku, po rezygnacji Drieu la Rochelle’a, Gallimard odmówił dalszego wydawania NRF, którego kierownictwo chciał przejąć pisarz Ramon Fernandez. Odmówił również wydania pamfletu Luciena Rebateta Les Décombres.
Okres powojenny Dzięki zdecydowanemu poparciu pisarzy związanych z ruchem oporu (Alberta Camusa, André Malraux) oraz staraniom Jeana Paulhana Gallimard zdołał uchronić wydawnictwo przed sankcjami ekonomicznymi i zawodowymi nakładanymi po wojnie we Francji. Miesięcznik La Nouvelle Revue française, który dzięki wsparciu Otto Abetza ukazywał się w czasie okupacji i publikował wiele kolaboranckich tekstów, w listopadzie 1944 roku został objęty zakazem wydawania, obowiązującym do 1953 roku.
W 1946 roku Gallimard odkupił od Jeanne Loviton, kochanki Roberta Denoëla, odziedziczone przez nią 90% udziałów w wydawnictwie Éditions Denoël. Przejął także katalogi innych oficyn, m.in. Edmonda Charlota i Éditions du Pavois, a w 1958 roku nabył znaczny pakiet udziałów w wydawnictwie Éditions de la Table ronde.
4 stycznia 1960 roku w wypadku samochodowym zginęli Albert Camus i bratanek Gastona, Michel Gallimard. Żona Gastona, Jeanne, zmarła w 1968 roku.
Z wiekiem, w miarę słabnięcia sił, Gallimard stopniowo przekazywał kierownictwo wydawnictwa synowi Claude’owi; później przejął je wnuk, Antoine (ur. 1947).
Zmarł w 1975 roku w wieku 94 lat. Został pochowany w Pressagny-l’Orgueilleux w Normandii.
Dzieła Teksty Gastona Gallimarda Friedrich Hebbel, Judith, tragedia w pięciu aktach, przekład z języka niemieckiego Gaston Gallimard i Pierre de Lanux, Paryż, Éditions de la Nouvelle Revue française, 1911. „Il a inventé des auteurs, un public”, w: En souvenir de René Julliard, Paryż, René Julliard, 1963, s. 50.
Korespondencja Jean Paulhan, Gaston Gallimard, Correspondance, oprac., wstęp i komentarz Laurence Brisset, Paryż, Gallimard, 2011. Marcel Proust, Gaston Gallimard, Correspondance, oprac., wstęp i komentarz Pascal Fouché, Paryż, Gallimard, 1989. Jacques Rivière, Gaston Gallimard, Correspondance 1911–1924, oprac., wstęp i komentarz Pierre-Edmond Robert przy współpracy Alaina Rivière’a, Paryż, 1994.
Upamiętnienie mały|Tablica z nazwą rue Gaston-Gallimard, odsłonięta 15 czerwca 2011 roku Z inicjatywy wnuka, Antoine’a Gallimarda, w 2011 roku jego imieniem nazwano w Paryżu część dawnej rue Sébastien-Bottin, która nosi dziś nazwę rue Gaston-Gallimard.
Przypisy
Bibliografia Pierre Assouline, Gaston Gallimard. Un demi-siècle d’édition française, Paryż, Balland, 1984; wyd. kieszonkowe: Folio, 2006. Katalog wydawnictwa Gallimard 1911–2011, 1711 s. Gallimard. Un siècle d’édition, Biblioteka Narodowa Francji / Gallimard, 2011. Alban Cerisier, Gallimard. Un éditeur à l’œuvre, Paryż, Gallimard, 2011, seria „Découvertes Gallimard / Littératures” (nr 569).
Kategoria:Francuscy producenci filmowi Kategoria:Francuscy przedsiębiorcy Kategoria:Francuscy redaktorzy naczelni Kategoria:Francuscy wydawcy Kategoria:Francuscy wydawcy prasy Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu Kategoria:Urodzeni w 1881 Kategoria:Zmarli w 1975