Jan Golonka OSPPE (ur. 20 sierpnia 1936 w Niecwi, zm. 9 marca 2026 w Mierzęcicach) – polski duchowny rzymskokatolicki, paulin, historyk sztuki, doktor nauk humanistycznych, pułkownik Wojska Polskiego, kurator Jasnogórskich Zbiorów Sztuki Wotywnej, kapelan Ordynariatu Polowego, wielokrotnie odznaczany i nagradzany autor książek, albumów i artykułów.

Życiorys Młodość i wykształcenie Ojciec Jan Golonka urodził się 20 sierpnia 1936 roku w miejscowości Niecew (diecezja tarnowska) jako drugi z pięciorga dzieci (miał trzech braci i jedną siostrę) w rodzinie Pawła i Anieli z d. Oracz. Został ochrzczony 23 sierpnia 1936 roku w kościele pw. Matki Bożej Szkaplerznej w Korzennej. Naukę rozpoczął w 1942 roku w tamtejszej szkole podstawowej.

W 1969 roku podjął studia w Instytucie Historii Sztuki Kościelnej na Wydziale Teologicznym Kościelnej Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie. W 1974 roku uzyskał tytuł magistra historii sztuki na podstawie pracy pt. Program ikonograficzny monumentalnej dekoracji malarskiej z wieku XVII w korpusie głównym Kaplicy Matki Bożej na Jasnej Górze. W 1984 roku rozpoczął studia doktoranckie w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk. W 1992 roku uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych, broniąc pod kierunkiem prof. Jerzego Kowalczyka dysertację zatytułowaną Jasnogórski ołtarz Ojczyzny z XVII wieku. Treści ideowe i artystyczne kaplicy i retabulum maryjnego (wydawaną również pt. Ołtarz Jasnogórskiej Bogurodzicy).

Posługa zakonna i działalność dydaktyczna 1 września 1953 roku rozpoczął nowicjat w Leśniowie, przyjmując habit oraz imię zakonne Mateusz (w 1967 roku za zgodą generała zakonu powrócił do imienia chrzcielnego Jan). Pierwszą profesję zakonną złożył 14 września 1954 roku. Następnie rozpoczął formację w Instytucie Teologicznym Ojców Paulinów w Krakowie, gdzie ukończył dwuletnie studium filozofii oraz czteroletnie studia teologiczne. Śluby wieczyste złożył 5 sierpnia 1960 roku. Święcenia diakonatu otrzymał 8 grudnia 1961 roku, a święcenia prezbiteratu przyjął 29 czerwca 1962 roku na Jasnej Górze z rąk biskupa Stefana Bareły.

Od roku akademickiego 1976/1977 prowadził zajęcia dydaktyczne z zakresu historii sztuki chrześcijańskiej oraz konserwacji zabytków w Wyższym Seminarium Duchownym Paulinów w Krakowie na Skałce. Był także organizatorem licznych konferencji naukowych i sesji popularnonaukowych.

Działalność konserwatorska i muzealna W latach 1962–1969 pełnił obowiązki archiwisty i bibliotekarza w konwencie jasnogórskim. W 1974 roku został mianowany kuratorem Jasnogórskich Zbiorów Sztuki Wotywnej, którą to funkcję pełnił do 2015 roku. W 1984 roku został powołany na przewodniczącego nowo utworzonej Komisji ds. Sztuki Sakralnej w Zakonie Paulinów, a także objął stanowisko sekretarza Diecezjalnej Komisji ds. Budownictwa i Sztuki Sakralnej w Częstochowie.

Od 1979 roku wchodził w skład Komisji Konserwatorskiej Cudownego Obrazu Matki Bożej Jasnogórskie. Sprawował nadzór nad licznymi pracami konserwatorskimi w obrębie sanktuarium (m.in. w kaplicy, bazylice, zakrystii i bibliotece). W latach 1984–1986 wraz z prof. Wojciechem Kurpikiem nadzorował gruntowną konserwację siedemnastowiecznego hebanowego ołtarza w Kaplicy Matki Bożej. 19 października 1997 roku, wspólnie z o. Izydorem Matuszewskim, przekazał do Sali Posiedzeń Sejmu RP dębowo-hebanowy krzyż, wykonany z drewna pozyskanego podczas renowacji jasnogórskiego ołtarza Matki Bożej. Zorganizował liczne wystawy, w tym międzynarodowe seminarium w 1986 roku (Srebra jasnogórskie na tle europejskim), oraz ekspozycje w jasnogórskim Arsenale, Muzeum 600-lecia i Bastionie św. Rocha.

Służba wojskowa i duszpasterstwo kombatantów Działalność o. Jana Golonki była silnie związana ze środowiskami mundurowymi. 11 listopada 1989 roku prezydent RP na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski mianował go kapelanem w korpusie duszpasterstwa, a rok później powierzono mu obowiązki Jasnogórskiego Duszpasterza Kombatantów.

W 1992 roku rozpoczął posługę w Ordynariacie Polowym Wojska Polskiego jako kapelan pomocniczy oraz proboszcz Garnizonu Częstochowa. Posługiwał także w Wojewódzkim Sztabie Wojskowym, Wojskowej Komendzie Uzupełnień oraz w garnizonie w Tarnowskich Górach (gdzie zorganizował kaplicę garnizonową). Towarzyszył żołnierzom podczas zajęć poligonowych oraz organizował duszpasterstwo rodzin wojskowych. Dwukrotnie pełnił funkcję dekanalnego ojca duchownego Krakowskiego Okręgu Wojskowego. Szesnastokrotnie współorganizował Piesze Pielgrzymki Żołnierzy Wojska Polskiego na Jasną Górę.

Awansował na kolejne stopnie oficerskie, docierając w 2007 roku do stopnia pułkownika Wojska Polskiego. W 2008 roku otrzymał godność kanonika honorowego Kapituły Katedry Polowej Wojska Polskiego pw. Matki Bożej Królowej Polski.

Choroba i śmierć Ostatnie lata życia ojciec Jan spędził w Centrum Opieki Długoterminowej w Mierzęcicach. Zmarł 9 marca 2026 roku tamże. Pogrzeb Ojca Jana Golonki odbył się 13 marca 2026 roku w Bazylice Jasnogórskiej. Trumna z ciałem zakonnika spoczęła na cmentarzu św. Rocha w Częstochowie.

Odznaczenia i nagrody Ojciec Jan Golonka został uhonorowany licznymi odznaczeniami państwowymi, kościelnymi i środowiskowymi, w tym m.in.:

Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2012) Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2021) Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Medal „W służbie Bogu i Ojczyźnie” (2019) Tytuł Honorowy Kustosza Pamięci Narodowej (2006) Tytuł Honorowego Żołnierza Armii Krajowej Tytuł Kanonika Honorowego Kapituły Katedry Polowej Wojska Polskiego. Tytuł Honorowego Kapelana Wojsk Chemicznych Nagroda im. Juliusza Ligonia (1990) Nagroda Prezydenta Miasta Częstochowy w dziedzinie kultury (1992) Nagroda im. Karola Miarki (1994) Nagroda Marszałka Województwa Śląskiego w dziedzinie kultury (2006) Tytuł Generalnego Honorowego Dyrektora Górniczego (2008) Tytuł „Zasłużony dla Gminy Korzenna” (2015) Tytuł Honorowego Obywatela Gminy Korzenna (2024)

Publikacje i prace Był autorem i współautorem ponad 150 publikacji naukowych, popularnonaukowych, opracowań katalogowych oraz tekstów publicystycznych. Tematyka jego prac skupiała się na historii Jasnej Góry, sztuce sakralnej i wotywnej oraz kulcie Matki Bożej Częstochowskiej

Do jego dorobku należą m.in.:

liczne artykuły w kwartalnikach i rocznikach naukowych poświęconych historii sztuki i religijności ludowej, publikacje towarzyszące wystawom i projektom konserwatorskim, opracowania katalogowe zbiorów jasnogórskich,

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Paulini (biografie) Kategoria:Polscy duchowni katoliccy Kategoria:Odznaczeni medalem „W służbie Bogu i Ojczyźnie” Kategoria:Kanonicy polskich kapituł katedralnych Kategoria:Polscy kapelani wojskowi Kategoria:Urodzeni w 1936 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)