Łysak kupkówkowy (Gymnopilus flavus (Bres.) Singer) – gatunek grzybów należący do rodziny Galerinaceae.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Gymnopilus, Galerinaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1905 roku Giacomo Bresàdola, nadając mu nazwę Naucoria flava. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę, nadał mu w 1949 roku Rolf Singer. Pozostałe synonimy: Flammula dactylidicola J.E. Lange 1926 Flammula flava (Bres.) J.E. Lange 1939 Fulvidula dactylidicola (J.E. Lange) Singer 1936 Fulvidula flava (Bres.) Singer 1940 Phaeocollybia flava (Bres.) Singer 1950 Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. Nazwa gatunkowa pochodzi od trawy kupkówka pospolita, w której często występuje.
Morfologia Kapelusz Średnica 15–60 mm, mięsisty, początkowo wypukły do lekko dzwonkowatego z podgiętym brzegiem, później płasko-wypukły, czasami z niskim, szerokim garbkiem. Powierzchnia sucha, matowa, włóknisto-filcowata, początkowo żółta do jasnoochrowej, później rdzawożółta do rdzawoochrowej, z brązowymi plamkami. Blaszki 35–40, dość gęste, przyrośnięte do brzegów, z ząbkiem zbiegającym, początkowo jasnożółte, następnie jasnordzawożółte z pomarańczowym odcieniem. Ostrza białawo-kłaczkowate. Trzon Wysokość 20–70 mm, grubość 3–10 mm u góry i 10–15 mm u podstawy, cylindryczny z wrzecionowatą lub pęcherzykowo pogrubioną dolną częścią i wrzecionowatą nasadą, początkowo pełny, potem pusty. Powierzchnia początkowo żółtoochrowa, następnie ciemniejąca do rdzawobrązowej w dolnej części, włókienkowata z oprószonym wierzchołkiem. Brak osłony. Miąższ Miękki, żółtawy do żółtoochrowego. Smak łagodny do lekko gorzkawego. Zapach niewyraźny do przyjemnie korzennego. Wysyp zarodników Rdzawożółty do żelazistego. Cechy mikroskopowe Zarodniki (4,5–)5,0–6,0(–6,5) × 3,5–4,6(–4,8) μm, w widoku z boku szerokoelipsoidalne do szerokomigdałowato-elipsoidalnych, z niewielkim wgłębieniem nad hilum, w widoku z przodu szerokoelipsoidalne, wyjątkowo prawie kuliste, ze ścianą rdzawobrązową, grubo brodawkowane, bez tarczki nad hilum, w odczynniku Melzera niedekstrynoidalne lub tylko nieznacznie dekstrynoidalne. Podstawki 20–24 × 5,5–6,5 μm, cylindryczne do wąsko maczugowatych, z lekkim przewężeniem pośrodku, 4-zarodnikowe. Bazydiole 16–20 × 5,5 μm, wąsko maczugowate. Cheilocystydy przemieszane z bazydiolami, 18–32 × 1,5–5 μm, wąsko cylindryczne do wąsko butelkowatych w części podstawnej i tępe, główkowate lub główkowate na szczycie, hialinowe lub wypełnione jednorodnym, żółtym pigmentem, niektóre pokryte żółtym nalotem. Pleurocystyd brak.
Występowanie i siedlisko Występuje w Europie. W piśmiennictwie naukowym na terenie Polski do 2003 r. podano kilka stanowisk. Na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski ma status E – gatunek wymierający, którego przeżycie jest mało prawdopodobne, jeśli nadal będą działać czynniki zagrożenia.
Grzyb saprotroficzny. W Czechach znaleziony został na skraju łąki, na łące, w siedlisku ruderalnym i na polanie leśnej. W literaturze innych krajów jego stanowiska podawane są w trawie kupkówka pospolita, ale także w kępach innych gatunków traw. Podano jego stanowiska także wysoko w górach, w strefie alpejskiej (1900 m n.p.m.) Rośnie pojedynczo lub w małych grupach, ale nie tworzy wiązek.
Przypisy
Kategoria:Galerinaceae Kategoria:Mykobiota Polski