Anna Christie – czteroaktowa sztuka autorstwa Eugene’a O’Neilla, za którą zdobył nagrodę Pulitzera w dziedzinie dramatu (1922). Jej premiera odbyła się 2 października 1921 w Vanderbilt Theatre na Broadwayu i cieszyła się dużym uznaniem krytyków. Łącznie wystawiano ją przez dwadzieścia dwa tygodnie, do kwietnia 1922. Pierwszą inscenizację określano mianem cudu realistycznego aktorstwa i scenografii.
Sztuka uchodzi za najwcześniejsze dzieło O’Neilla, wystawiane po dziś dzień. Dla Thomasa S. Hischaka to „dzieło realizmu, jakie tylko O’Neill potrafił wyczarować. Sztuka emanuje atmosferą, a dialogi przeplatane są prymitywnymi wersami poetyckimi, odpowiednimi dla występujących w niej postaci”.
Fabuła thumb|left|Oryginalna inscenizacja z 1921 Zrzędliwy Szwed Chris Christopherson jest właścicielem barki przewożącej węgiel. Wolny czas spędza z innymi żeglarzami i twardą Marthy Owen w nadmorskim barze na Manhattanie, prowadzonym przez Johnny’ego. Przed laty Christopherson wysłał swoją córkę Annę na wychowanie do krewnych w stanie Minnesota, jednak – o czym nie miał świadomości – została wykorzystana seksualnie przez kuzynów, po czym uciekła i została prostytutką. Christopherson otrzymuje list od córki z informacją, że wraca do domu. Uważa ją za dobrze wychowaną, wytworną damę, jednak gdy Anna wraca, okazuje się, że nie jest taka niewinna. Mimo to dla ojca pozostaje ideałem kobiecości, a uczucie to podziela szorstki, aczkolwiek dobroduszny marynarz Matt Burke, który darzy ją szczerym uczuciem. Gdy Anna w końcu wyznaje im prawdę o swoim losie, mężczyźni upijają się, a następnie zaciągają na statek płynący do Afryki. Po wytrzeźwieniu uświadamiają sobie, że obaj kochają Annę i akceptują ją taką, jaka jest. Dziewczyna obiecuje, że poczeka, aż wrócą i stworzy im dom.
Powstanie i analiza Eugene O’Neill miał duże trudności z napisaniem dramatu, którego akcja rozgrywa się na dobrze mu znanym nowojorskim nabrzeżu. Początkowo zatytułowana Chris Christopherson sztuka z 1919 miała opowiadać o dręczonym marynarzu i jego niewinnej córce, która wbrew woli ojca pragnie poślubić marynarza. W głównej roli obsadzono obiecującą aktorkę Lynn Fontanne. Liczne problemy ze scenariuszem i produkcją sprawiły, że przygotowania do adaptacji przerwano, nim sztuka trafiła na Broadway.
thumb|Lord jako Anna Christie na zdjęciu zamieszczonym w magazynie „” (kwiecień 1922) W 1921 O’Neill napisał nową wersję zatytułowaną The Ole Devil, ale nie została ona ani opublikowana, ani wyprodukowana. Gdy pisał Annę Christie, główną bohaterką stała się córka, która była mądra i obyta, podczas gdy jej ojciec nie dostrzegał realiów jej życia. Anna jest pierwszą ważną postacią kobiecą O’Neilla. Wcześniej koncentrował się on na męskich postaciach z marginesu, a kobiety w ich życiu – takie jak m.in. Ruth z napisanej przezeń sztuki Poza horyzontem (1920) – nie były postaciami centralnymi. Anna jest nie tylko główną siłą napędową tytułowego dramatu, ale także sumieniem sztuki. Marthy i Chris dużo o niej mówią, więc oczekiwania są coraz większe, ponieważ widzowie chcą zobaczyć tę dobrze wychowaną kobietę. Gdy w końcu wchodzi, iluzoryczny opis córki przez jej ojca rozmija się z rzeczywistością. Fakt, że nie jest damą sprawia, iż publiczność jeszcze bardziej wydaje się zaintrygowana. Pierwsza kwestia Anny w sztuce, skierowana do barmana Johnny’ego w barze, uchodzi za jedną z najbardziej poruszających otwierających kwestii wypowiadanych przez postać w historii amerykańskiego teatru: „Daj mi whisky – imbirowy napój osobno. I nie bądź skąpy, kochanie”. Kiedy Anna mówi do zaniedbanej i załamanej Marthy, że „za czterdzieści lat będziesz mną”, nie jest to oznaka rozpaczy, lecz świadome stwierdzenie brutalnej rzeczywistości.
Gdy szorstki, ale niewinny Matt zakochuje się w niej, widząc ją tak jak jej ojciec, zarówno widzowie, jak i bohaterka wiedzą, że nie ma on pojęcia o prawdzie. Nawet gdy dowiaduje się o jej przeszłości i nią gardzi, Anna nie łagodzi ciosu kłamstwami ani wymówkami. Kocha go, ale zna fakty i wie, że to związek bez przyszłości.
Według historyka Paula Avricha, autora książki Anarchist Voices (1995), tytułowa bohaterka została oparta na postaci Christine Ell, anarchistycznej kucharki z Greenwich Village, która była kochanką Edwarda Myliusa, radykała urodzonego w Belgii i żyjącego w Anglii, który zniesławił brytyjskiego króla Jerzego V.
Odbiór Premiera i recenzje Premiera rozgrywającej się w naturalistycznej scenografii z nastrojowym oświetleniem i efektami dźwiękowymi sztuki – produkowanej i reżyserowanej przez – miała miejsce 2 października 1921 w Vanderbilt Theatre na Broadwayu, a obsadę stanowili Pauline Lord (Anna Christie), (Chris Christopherson), (Matt Burke) i (Marthy Owen). Sztuka doczekała się 177 przedstawień i była grana do kwietnia 1922. W 1923 Anna Christie miała premierę w londyńskim na West Endzie, dzięki temu stała się pierwszą sztuką w dorobku O’Neilla, wystawioną na wspomnianym West Endzie. Lord powtórzyła swoją rolę, a spektakl spotkał się z owacją na stojąco. Jak pisał „Time” „po pierwszym akcie kurtyna podniosła się kilkanaście razy podczas oklasków”.
z „” uznał, że „jeśli chodzi o czysty realizm, odarty ze wszystkich brzydkich elementów, Anna Christie jest najlepszym dziełem literackim, jakie kiedykolwiek napisał O’Neill”. Burns Mantle w opinii dla „New York Daily Mail”, pisał, że „Anna Christie góruje nad większością sztuk teatralnych w mieście”. Z kolei Percy Hammond na łamach „” przekonywał, że „jeśli ponura, typowa cecha przygnębiających dzieł Eugene’a O’Neilla powstrzymywała cię dotąd od czytania jego sztuk, zignoruj ją na godzinę lub dwie i idź na Annę Christie.
Szczęśliwe zakończenie sztuki, w którym Anna przysięga, że poczeka na powrót Matta, zirytowało wielu krytyków, którzy uważali, że taka historia zasługiwała na tragiczne lub co najmniej gorzkie zakończenie. O’Neill, pisząc do „The New York Timesa” w reakcji na oburzenie , który zakończenie określił mianem „szmiry”, przyznał, że nie uważa, by ostatnia scena była szczęśliwym zakończeniem. Thomas S. Hischak, przywołując słowa ojca Anny, mówiącego: „to stare diabelskie morze”, napisał, że jest ono nieprzeniknione dla ludzkich marzeń i że nikt nie jest w stanie przewidzieć, co wydarzy się w przyszłości, a szanse na to, że Matt czeka na Annę, a tym bardziej ona na niego, są nikłe. Według Hischaka, jednym z wielu czynników, dzięki którym sztuka osiągnęła sukces, była tytułowa rola Lord. W jego ocenie miała ona talent do kreowania dziewczęcej niewinności w swoich silnych postaciach, przez co widzowie wierzyli, że jest prostytutką, ale mogli też uwierzyć, że Matt mógłby ją kochać.
Sztuka współcześnie uchodzi za jedno z najlepszych dzieł w dorobku O’Neilla charakteryzujących się realizmem, a oryginalna inscenizacja była określana cudem realistycznego aktorstwa i scenografii. Jak pisał Thomas S. Hischak, autor książki 100 Greatest American Plays (2017), „to dzieło realizmu, jakie tylko O’Neill potrafił wyczarować. Sztuka emanuje atmosferą, a dialogi przeplatane są prymitywnymi wersami poetyckimi, odpowiednimi dla występujących w niej postaci”.
Wybrane wznowienia i ekranizacje Teatr thumb|Norweska adaptacja w w Oslo (data nieznana) thumb|Gwen Verdon jako Anna w musicalowej adaptacji (1957) Ze względu na pozornie optymistyczne zakończenie, Anna Christie jest mniej ponura i w związku z tym często wznawiana, m.in. przez ambitne zespoły teatralne w całych Stanach Zjednoczonych. 22 listopada 1929 w Teatrze Nowym miała miejsce polska premiera sztuki w reżyserii Wacława Radulskiego. Tytułową bohaterkę sportretowała Seweryna Broniszówna. W maju 1939 na scenie Wheeler Auditorium na kampusie Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley (Cal) wystawiano wznowienie, które reżyserował Edwin Duerr. Matta Burke’a sportretował początkujący aktor Gregory Peck, który zebrał krytyczne oceny; zarzucano mu m.in. brak umiejętności. Latem 1941 Ingrid Bergman portretowała główną bohaterkę w reżyserowanym przez Johna Housemana wznowieniu; sztukę wystawiano w Santa Barbara i San Francisco w Kalifornii oraz w w stanie New Jersey. W jednej z recenzji prasowych napisano, że „[Bergman] nadała dramatowi O’Neilla poetycką interpretację, a robiąc to zyskała sobie miejsce w historii teatru Stanów Zjednoczonych”. Pozostałą część obsady uzupełnili J. Edward Bromberg (Chris Christopherson), (Matt Burke) i Jessie Bosley (Marthy Owen). W 1952 spektakl w reżyserii powrócił na Broadway – pierwszy raz po ponad trzydziestu latach. W rolę zgorzkniałej Anny wcieliła się Celeste Holm, a partnerowali jej Kevin McCarthy (Matt Burke), (Chris Christopherson) i (Marthy Owen). Chłodne przyjęcie ze strony krytyków nie przeszkodziło sztuce odnieść na tyle znaczącego sukcesu, że po dwóch tygodniach wystawiania jej w przeniosła się na kolejne dwa do mniejszego teatru. W 1955 w Meksyku wystawiono Annę Christie, którą reżyserował , a główną rolę zagrała Silvia Pinal. Od 14 maja 1957 do 24 maja 1958 w na Broadwayu wystawiano musical z muzyką , będący adaptacją Anny Christie. W roli Anny występowała Gwen Verdon, która została laureatką nagrody Tony za najlepszą rolę pierwszoplanową w musicalu. Statuetkę zdobyła też Thelma Ritter, portretująca Marthy Owen. W 1966 w w Los Angeles z powodzeniem wystawiano wznowioną wersję w reżyserii z Carroll Baker jako tytułową bohaterką. James Whitmore portretował Chrisa Christophersona, a w Marthy Owen wcielała się Hermione Baddeley. W 1977 wyreżyserował wznowienie z Liv Ullmann w roli Anny. Przychylne recenzje pozwoliły na wystawianie spektaklu przez szesnaście tygodni. Obsadę sztuki uzupełnili John Lithgow (Matt Burke), Robert Donley (Chris Christopherson) i (Marthy Owen). Ullmann za swoją rolę zdobyła i nominację do Tony Award dla najlepszej aktorki w sztuce. Również McCarty wyróżniono nominacją dla najlepszej aktorki drugoplanowej. 2 kwietnia 1984 odbyła się premiera Anny Christie w reżyserii Marka Okopińskiego, zrealizowana dla Teatru Telewizji. Obsadę stanowili: Jolanta Nowińska (Anna), Wirgiliusz Gryń (Chris), Włodzimierz Adamski (Mat) oraz Ewa Zdzieszyńska (Marta). W 1990 w londyńskim wystawiono sztukę z Natashą Richardson w głównej roli. W 1993 w w Nowym Jorku wystawiano wznowienie Anny Christie. Reżyserowana przez sztuka odniosła krytyczny sukces, a obsadę stanowili: Natasha Richardson (Anna), Liam Neeson (Matt Burke), Rip Torn (Chris Christopherson) oraz Anne Meara (Marthy Owen). Produkcja otrzymała Tony Award za najlepsze wznowienie sztuki teatralnej, Richardson, Neeson i Meara byli nominowani w kategoriach aktorskich, a Leveaux w reżyserskiej. Anna Christie zdobyła również za wybitne wznowienie sztuki, z kolei Richardson, którą nominowano w kategorii Wybitna aktorka w sztuce teatralnej, zdobyła Outer Critics Circle Award za Wybitny debiutancki występ. Drugą nagrodę otrzymała produkcja za Wybitne wznowienie sztuki. Richardson i Neeson triumfowali też w kategoriach aktorskich, zdobywając . W 2002 nową wersję wyreżyserował Gar Campbell w (PRT) w Los Angeles, a główną bohaterkę portretowała . Steven Leigh Morris z „” przyznał, że „największym triumfem jest aktorstwo, dbałość o stworzenie iluzji realizmu z płomienną autentycznością, gdzie dobroć miesza się z nieświadomym okrucieństwem”. W 2011 w londyńskim wystawiano chwalone przez krytyków wznowienie w reżyserii . Główną obsadę sztuki stanowili Ruth Wilson (Anna), Jude Law (Matt Burke) oraz (Chris Christopherson). Produkcja otrzymała dwie Laurence Olivier Award – za najlepsze wznowienie i dla najlepszej aktorki (Wilson). W 2025 Anna Christie doczekała się wznowienia w off-broadwayowskim w reżyserii . W głównych rolach występowali Michelle Williams i .
Film i telewizja thumb|Blanche Sweet i George F. Marion w kadrze z (1923) thumb|left|Greta Garbo jako Anna Christie w kadrze z ekranizacji z 1930. Rola ta przyniosła jej nominację do Oscara