Komornictwo olsztyńskie (łac. cameratus Allensteinensis, niem. Amt Allenstein) – jednostka administracyjna w obrębie Warmii z siedzibą w Olsztynie.
Komornictwo zostało utworzone w połowie XIV wieku z połączenia dawnych pruskich ziem Bertingen i Gudikus. Wraz z komornictwem melzackim (pieniężnieńskim) podlegało kapitule warmińskiej we Fromborku.
Zachodnią granicą komornictwa była rzeka Pasłęka. Południowe granice Warmii w Puszczy Galindzkiej ustalono z zakonem krzyżackim w 1341 roku. Zaś podział południowej Warmii na cześć biskupią (komornictwo barczewskie) i część kapitulną (komornictwo olsztyńskie) został dokonany w 1346 lub 1347 roku.
Pierwszy komornik olsztyński miał na imię Sanglade. Uczestniczył w naradzie najważniejszych urzędników kapituły, która odbyła się w maju 1348 roku w zameczku w Bartążku, na której podjęto decyzję o założenia miasta Olsztyna. Od 1353 roku siedzibą komornika był olsztyński zamek.
Komornictwo było domeną kapituły warmińskiej, wiec kanonicy fromborscy byli kolegialnym właścicielem całej ziemi i posiadali zwierzchnictwo gruntowe nad osadnikami. W imieniu kapituły jej dobra doglądał administrator, którym był jeden z kanoników (czasowo administratorem był Mikołaj Kopernik). Komornictwo pieczętowało się herbem kapituły, którym był półkrzyż i brama z trzema wieżami.
Według mapy z XVII wieku na terenie komornictwa olsztyńskiego było 116 miejscowości, w tym: jedno miasto z zamkiem (Olsztyn), dwa folwarki kapitulne (Stary Dwór i Bartążek), 14 wsi kościelnych (na utrzymanie proboszczów), 23 wsie szlacheckie (w tym 17 należących do szlachty i 6 należących do wolnych), 14 innych wsi należących do wolnych, 50 wsi włościańskich, 15 młynów i dwie smolarnie. Kapituła miała też pojedyncze dobra w sąsiednich komornictwach biskupich.
Komornictwo funkcjonowało do 1772 roku (zabór Warmii i jej sekularyzacja przez Królestwo Prus). W 1818 roku z połączenia ziem komornictwa olsztyńskiego i wartemborskiego (barczewskiego) został utworzony powiat olsztyński.
Galeria
Bibliografia Grzegorz Białuński Pruskie związki terytorialno-osadnicze w dorzeczu środkowej Łyny w XIII wieku, Komunikaty Warmińsko-Mazurskie nr 1, 2004, str. 3-17 Jan Obłąk Mapa komornictwa olsztyńskiego z XVII wieku, Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 4 (1961), s. 558-562 Danuta Bogdan Kopernik jako administrator kapitulny komornictwa olsztyńskiego, Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 4 (2016), s. 769-789
Kategoria:Historia Olsztyna Kategoria:Warmia