Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Wieluniu – kościół będący częścią klasztoru Franciszkanów. Jeden z zabytkowych kościołów w mieście.
Historia Zakonnicy reguły św. Franciszka zostali sprowadzeniu do Wielunia w 1629 roku Fundatorami położonego poza murami miejskimi klasztoru i kościoła byli Marcin Wierusz Kowalski, Paweł Niewęgłowski, Franciszek Frakstyn i Paweł Nieroda, prace budowlane zakończyły się w 1634 roku. W 1655 roku Szwedzi splądrowali zespół klasztorny. W 1683 roku dzięki syndykowi apostolskiemu Mikołajowi Wierzchlejskiemu sklepienie nawy zostało ozdobione polichromiami. W latach 1756–60 został zmieniony wystrój wnętrza kościoła na rokokowy. Około 1760 roku doszło do katastrofy budowlanej – wybiło źródło, którego wody podmyły fundamenty świątyni, co doprowadziło do zawalenia się fasady. Podczas odbudowy w 1763 roku według projektu Piotra Szymańskiego z Warszawy świątynia została wydłużona o ponad 5,5 metra usadawiając nowobudowaną część na 157 olszowych palach. Z tego czasu pochodzą oprócz zachowanego frontonu świątyni także kruchta i chór. Po tej odbudowie, w 1766 roku kruchta od nawy została oddzielona misternie kutą żelazną kratą, którą w latach 70. ubiegłego wieku podzielono, część przekazując do klasztoru w Złoczewie, a część umieszczając w kaplicy bocznej w kościele Bożego Ciała. W lach 1784–86 wzdłuż świątyni w klasztorze dobudowano korytarz. Po powstaniu styczniowym w 1864 roku kościół został przemianowany na filialny parafii w Wieluniu. Franciszkanie odzyskali kościół i częściowo zdewastowany klasztor w 1920 roku. W 1929 roku odbyły się uroczystości 300-lecia klasztoru; ufundowana została wtedy grota koło świątyni na wzór tej z Lourdes. W latach II wojny światowej klasztor został przeznaczony na koszary SS, natomiast świątynię przekazano mieszkającym w Wieluniu Niemcom. Po zakończeniu wojny zakonnikom pozostawiono cztery cele, natomiast pozostałe pomieszczenia zostały przekazane Liceum Pedagogicznemu, następnie (od 1958 roku) mieścił się tu internat Zespołu Szkół Zawodowych, a później od 1964 roku warsztaty gastronomiczne ZSZ. W latach 1989–90 cały budynek wrócił do franciszkanów.
Architektura Świątynia została wzniesiona w stylu barokowym, jest murowana, orientowana, jednonawowa. Nawa kościoła jest prostokątna, z kolei prezbiterium jest węższe, od zewnątrz zamknięte wielobocznie, wewnątrz półkoliście. Starsza część świątyni z 1. połowy XVII wieku jest oszkarpowana, jedynie odbudowana w 1763 roku fasada została opilastrowana. Tylko nowsza część kościoła, obejmująca chór i kruchtę posiada od strony zewnętrznej zdobienia. Elewacja frontowa podzielona jest gzymsem na dwie kondygnacje, powyżej niej znajduje się późnobarokowy szczyt, ograniczony z lewej i prawej strony zgeometryzowanymi wolutami i zwieńczony sygnaturką. Nad wejściem bocznym do kruchty jest umieszczony balkon. Dachy nad nawą i prezbiterium są dwuspadowe, nad nawą dach jest wyższy. Na dachu prezbiterium jest usytuowana druga, starsza sygnaturka. W nawie i prezbiterium znajdują się sklepienia kolebkowe z lunetami, natomiast w kruchcie krzyżowe.
Wystrój Wewnątrz świątyni wystrój w stylu rokokowym – ołtarz główny, cztery ołtarze boczne, ambona z posągiem modlącego się świętego Bonawentury, pięć konfesjonałów szafkowych, ławki i balustrady zostały wykonane w połowie XVIII wieku i stanowią razem harmonijną całość wykonaną z drewna dębowego, ze złoconym motywem rocaille. W tej stylistyce powstały również dwie szafy w zakrystii. Ponadto w świątyni znajdują się: barokowy konfesjonał, klęcznik z krucyfiksem z XVIII wieku i lavabo wykonane z czarnego marmuru (XVII wiek). W nawie na ścianach zostały umieszczone także popiersia dwunastu apostołów, a oprócz tego epitafia wykonane z marmuru: na ścianie północnej miecznika ostrzeszowskiego i koniuszego łęczyckiego Aleksandra Szembeka z 1734 roku z portretem trumiennym na blasze z rzeźbionymi herbami Półkozic, Rawicz, Ciołek i Gryf a także w ścianie południowej wojewody sieradzkiego i starosty szczercowskiego Marcina Siemianowskiego z 1688 roku ozdobione herbami Grzymała, Gryf, Godziemba i Kosy. W ołtarzu głównym jest umieszczona rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego otoczona figurami świętych: Franciszka, Jana, Piotra z Alkantary i Matki Boskiej. Ołtarz jest zwieńczony postaciami Boga Ojca w otoczeniu aniołów i gołębicy symbolizującej Ducha Świętego. W ołtarzach bocznych są zawieszone obrazy namalowane na płótnie: w ołtarzu pod wezwaniem świętego Antoniego obrazy świętego i Dzieciątka a także świętej Barbary, w ołtarzu pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny znajdują się obrazy z tą sceną i świętej Klary, poza tym znajdują się ołtarze dedykowane świętym Franciszkowi i Józefowi. Do wystroju budowli należą także namalowane na płótnie stacje Drogi Krzyżowej z XVIII wieku. Sklepienie nawy jest ozdobione polichromią z 1683 roku przedstawiającą triumf Niepokalanego Poczęcia, przemalowywaną w latach 1766 i 1948. W prezbiterium malowidła ukazują Przemienienie Pańskie – Chrystusa otoczonego przez Eliasza, Mojżesza i apostołów Piotra, Jakuba i Jana; polichromie te są późniejsze, zostały wykonane przez D. Kowalskiego z okazji 300-lecia klasztoru w 1929 roku. Posadzka marmurowa powstała w 1765 roku, pod nią umieszczone są podziemia z XVII wieku, w których chowano wcześniej franciszkanów.
Przypisy
Zwiastowania Zwiastowania Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny Kategoria:Architektura barokowa w województwie łódzkim Kategoria:Kościoły i klasztory franciszkanów (OFM) w Polsce Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w XVII wieku