thumb|200px|Caravaggio – Bachus, ok. 1595 thumb|left|200px|Scena z sympozjum na starogreckim kyliksie w stylu czerwonofigurowym

Wino odgrywało znaczącą rolę w kulturze i religii od najdawniejszych czasów.

Religie Greków i Rzymian Już według sumeryjskiego mitu bóstwa Enki i Ninmah upiły się winem, świętując stworzenie ludzi. W całym starożytnym świecie wino było związane z obrządkami religijnymi, wierzono, że wino jest darem boskim, czego wyrazem są ofiary w egipskich grobowcach, grecki kult Dionizosa, rzymski kult Bachusa. Duże ilości wina przynoszono do świątyń, spożywano na ucztach ku czci bogów.

Znaczny wzrost popularności wina związany był z kultem greckiego boga wina, płodności, wegetacji – Dionizosa. Dionizos z jednej strony kojarzony był z dobrodziejstwem, łagodzeniem niedoli człowieka; z drugiej był mściwy, karcący wszystkich, którzy mu się sprzeciwiali. Jego kult przybierał formy nieograniczonego picia alkoholu, orgii; było to umyślne przekraczanie ram normalnego zachowania. Tymczasem Dionizos od swoich czcicieli nie wymagał upijania się, chodziło raczej o osiąganie stanu relaksu i radości. Centrum towarzyskiego życia greckich mężczyzn stanowił symposion (dosłownie wspólne picie) ku czci Dionizosa, podczas którego nierzadko dyskutowano na tematy związane z filozofią czy polityką.

Grecki bóg wina Dionizos szybko został w Rzymie przemianowany na Bachusa i stał się częścią tamtejszej mitologii, a obchody kultu tego boga zmieniły nazwę z dionizji na bachanalia. Kult Bachusa nie pasował do tradycyjnych rzymskich wartości jak dyscyplina, stoicyzm, honor, do tego stopnia, że został zakazany przez senat w 186 p.n.e. i zniesiony dopiero przez Juliusza Cezara. Generalnie w starożytnym Rzymie i Grecji ludy pijące piwo zamiast wina (np. Celtowie) były uznawane za barbarzyńców. Kult wina był ściśle związany z antyczną sztuką, w szczególności z tragedią.

Po upadku starożytnych bogów nastąpił kryzys winnej kultury przez kilka wieków i dopiero Karol Wielki podjął próby przywrócenia jej. W swoim Capitulare de villis zamieścił normy dla uprawy winnic w Szwajcarii, Niemczech i północnej Francji.

thumb|Gerard David – Wesele w Kanie Galilejskiej, ok. 1500

Chrześcijaństwo Wino odgrywało istotną rolę w tekstach religijnych i praktykach kulturowych. W Biblii winorośl i winnica pojawia się niemal pięćset razy, zarówno w znaczeniu symbolicznym, jak i dosłownym m.in. w Księdze Rodzaju, gdzie według Biblii na polecenie Jahwe Noe zabiera sadzonkę winorośli do arki i po potopie zakłada pierwszą winnicę u podnóża Araratu, stając się w ten sposób „praprzodkiem winiarzy”. Biblia zawiera również bardzo liczne wzmianki o winie. W Psalmie 104:15 zapisano: „Wino rozwesela serce człowieka” (), co stanowi jeden z najstarszych przykładów hymnu poświęconego winu w literaturze światowej.

Przemienienie wody w wino w Kanie Galilejskiej było pierwszym cudem Chrystusa. Sam Chrystus przyrównywał siebie do krzewu winnego.

Dopiero w chrześcijaństwie wino zyskało charakter sakralny. W Nowym Testamencie Chrystus przedstawiany jest jako winny krzew, a wierni jako jego latorośle, uczestniczący w symbolicznym i zrozumiałym dla wszystkich posiłku: chlebie i winie. Spośród wszystkich produktów roślin uprawnych jedynie wino i chleb zyskały w religii chrześcijańskiej duchowo-symboliczne znaczenie jako krew i ciało Chrystusa. Eucharystia w chrześcijaństwie zakłada łączność Boga z ludźmi poprzez komunię z ciałem i krwią Chrystusa pod postaciami chleba i wina. W ten sposób wino towarzyszyło upowszechnianiu się nowej religii. Kościół katolicki stawia wino w służbie najwyższego misterium.

Przez tysiąclecia ze względu na zanieczyszczenie wody pijano zarówno piwo, jak i wino mieszane z wodą. Zwyczaj mieszania wina z wodą zachował się do dziś m.in. w Kościele katolickim – do wina podczas mszy dodawana jest woda. Napoje sporządzane z użyciem zagotowanej wody jak kawa czy herbata stały się popularne w świecie Zachodu dopiero w XVII wieku.

Podobne wskazówki dotyczące uprawy, zbioru, przechowywania i spożycia wina znajdują się w Talmudzie, głównym dziele judaizmu po Biblii, powstałym ok. 500 n.e.

Święci Kościół katolicki, mimo że nie ustanowił liturgicznej kategorii „świętych wina”, przypisał 32 świętych patronów winorośli i wina, w tym kilkunastu na terenie dawnego Cesarstwa Niemieckiego, m.in. św. Urbana I († 230), św. Floriana (ok. 300), św. Marcina († 397), św. Kiliana († 689), św. Korbiniana († 730) i św. Rochusa († ok. 1370). Ich opieka obejmuje zarówno zagrożenia dla winnic, jak i ochronę upraw, a liczne Madonny w winnicach przypominają o Najświętszej Maryi Pannie jako głównej patronce winiarzy oraz o dawnej religijnej wartości wina.

Islam Od około 630 roku n.e. za życia proroka Mahometa i po jego śmierci rozwój islamu przyniósł zakaz spożywania alkoholu, w tym wina. Półwysep Arabski, ojczyzna Mahometa, był zbyt gorący na wytwarzanie wina, choć importowano je w niewielkiej ilości, a rozrastające się imperium islamskie szybko objęło państwa wschodniego i południowego basenu Morza Śródziemnego. W miarę przyjmowania islamu przez lokalne społeczności spadało wykorzystanie winogron do produkcji wina.

Na początku VIII wieku Arabowie przekroczyli Cieśninę Gibraltarską, w ciągu 11 lat podbijając tereny dzisiejszej Hiszpania i Portugalia. Następnie wkroczyli do Francji, gdzie zostali zatrzymani dopiero w bitwie pod Poitiers w 732 roku. Mimo porażki pozostali w Hiszpanii, broniąc kurczącego się terytorium przez kolejne 760 lat. Choć w Koranie zabraniano picia wina, w praktyce podejście często było bardziej liberalne – władcy sami spożywali alkohol, a wielu mieszkańców podbitej Hiszpanii akceptowało konsumpcję wina. Ponadto ludy, które nie przyjęły islamu, zazwyczaj mogły swobodnie praktykować własną religię; islam okazywał w tym względzie dużą tolerancję, zwłaszcza wobec „ludzi Księgi”, czyli Żydów i chrześcijan.

Buddyzm W buddyzmie, wino bywa odrzucane z powodu efektów odurzających i zakazu spożywania alkoholu.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Wina Kategoria:Religia