mały|Ilustracja przedstawiająca sposób wróżenia za pomocą sita z książki Corneliusa Agrippy Koskinomancja – metoda wróżenia, w której przedmiotem wróżby jest sito lub przetak. Koskinomancja była stosowana w starożytnej Grecji, średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europie oraz w XVII-wiecznej Nowej Anglii.
Termin koskinomancja wywodzi się ze starogreckiego koskinomantis (κοσκινομάντης) – wróżbita używający sita, od koskinon (κόσκινον) – sito. Słowo to pojawia się u wielu starożytnych pisarzy greckich, w tym u Juliusza Polluksa oraz Teokryta.
Jedną z metod praktykowania koskinomancji opisuje Cornelius Agrippa, najbardziej znany z dzieła (Trzy księgi o filozofii okultystycznej, 1533). Następująca po kontrowersyjnej Księdze czwartej z tego samego cyklu praca zatytułowana Heptameron, seu Elementa magica pojawiła się w pierwszym tomie Opera omnia Agrippy (Dzieła zebrane, ok. 1600). Pierwszy z dwóch aneksów do Heptameronu (rozdz. xxi) omawia krótko wiele form magii ceremonialnej, w tym koskinomancję. Agrippa wierzył, że poruszanie sitem wykonywane było przez demona, a przywołanie Dies, mies, jeschet, benedoefet, dowima, enitemaus rzeczywiście zmuszało demona do wykonania zadania. Zauważał ponadto, że słowa tego zaklęcia nie były rozumiane ani przez wypowiadającego je, ani przez kogokolwiek innego (nec sibi ipsis, nec aliis intellectua). Sama idea niezwykle skutecznego języka świata duchów jest dość powszechna w wierzeniach magicznych. Takim językiem jest tzw. język enochiański XVI-wiecznego maga Edwarda Kelleya, później ożywiony przez Aleistera Crowleya. Kelley uważał słowa enochiańskie za tak potężne, że przekazywał je swojemu towarzyszowi, Johnowi Dee, od tyłu, aby nie uwolnić mocy wymykających się spod kontroli. Ten sam motyw można dostrzec w Baśniach tysiąca i jednej nocy, gdzie czarownica bierze w dłoń trochę wody z jeziora i wypowiada nad nią „słowa niezrozumiałe”.
Istnieją różne spekulacje dotyczące sposobu, w jaki sito było trzymane; niektórzy autorzy sugerowali, że zawieszano je za pomocą nici na nożycach. W wydaniu dzieł Agrippy z 1567 roku znajduje się ilustracja ukazująca właśnie taki sposób. Sito było zawieszone na nożycach w taki sposób, że krawędzie tnące ostrzy stykały się z zewnętrzną krawędzią sita. W tej pozycji sito mogło poruszać się na boki, a nawet spaść. Trzymano je wyłącznie dwoma środkowymi palcami, co sprawiało, że prawie niemożliwe było utrzymanie sita w bezruchu przez dłuższy czas – zapewniając tym samym pojawienie się wróżby. Komplikację stanowi jednak fakt, że w łacińskim tekście towarzyszącym ilustracji stwierdza się, iż sito miało się obracać (circum agatur), czego wyraźnie nie mogło uczynić, chyba że było trzymane w dwóch przeciwległych punktach na obrzeżu.
Inne odniesienia do koskinomancji można znaleźć m.in. w Pantagruelu François Rabelais’go (1532: III. xxv.); w dziele Jana Wiera (1583: xii.); oraz w sztuce (1618: II. iii. w. 89–146 (G2v)).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Metody wróżenia