thumb|Adam Chętnik, twórca Związku Puszczańskiego Związek Puszczański – organizacja założona i kierowana przez Adama Chętnika, zajmująca się sprawami społeczno-gospodarczymi na Kurpiach Zielonych oraz działalnością propagandową związaną z plebiscytem na Warmii i Mazurach. Funkcjonowała w pierwszych latach II RP.
Historia Geneza Związku Puszczańskiego związana jest z działalnością Adama Chętnika. Po postanowieniach traktatu wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu dotyczącego przynależności państwowej Warmii i Mazur Chętnik nawiązał kontakt z Mazurskim Komitetem Plebiscytowym działającym w Warszawie. Otrzymał upoważnienie do utworzenia w Nowogrodzie lokalnej struktury Komitetu, która była uprawniona do druku i dystrybucji wszelkich materiałów agitacyjnych związanych z plebiscytem na obszarach przygranicznych. W tym okresie Chętnik prowadził już działalność wydawniczą jako redaktor „Gościa Puszczańskiego” – periodyku poświęconego sprawom dotyczącym regionu Kurpiowszczyzny. W celu koordynacji działań plebiscytowych Chętnik jesienią 1919 powołał do życia Związek Puszczański, który początkowo strukturalnie powiązany był z Mazurskim Komitetem Plebiscytowym w Warszawie. Od tej pory „Gość Puszczański” stanowił organ prasowy Związku. W miarę intensyfikacji kampanii plebiscytowej Chętnik podjął decyzję o wydawaniu drugiego pisma – „Gońca Pogranicznego”.
Pierwszy zjazd Rady Związku Puszczańskiego odbył się 28 marca 1920 w Kadzidle. Uczestniczyło w nim około 300 delegatów. Przewodniczącym zjazdu był miejscowy proboszcz ks. Michnikowski„Gość Puszczański”, R. 2, nr 5, 25 kwietnia 1920, s. 8..
Oddziały i koła Związku Puszczańskiego powstawały w różnych miejscowościach Kurpiowszczyzny, m.in. w Myszyńcu i Kadzidle.
Wygaszenie działalności Związku Puszczańskiego datuje się na rok 1922, kiedy to Adam Chętnik został wybrany posłem do Sejmu I kadencji z ramienia Związku Ludowo-Narodowego. Rosnące zobowiązania związane z funkcją posła spowodowały, że uwaga Chętnika oddalała się od spraw Związku.
Program mały|„Gość Puszczański”, oficjalne pismo Związku Puszczańskiego z hasłem Bogu na chwałę – Ojczyźnie na pożytek Związek Puszczański miał charakter apolityczny. Koncentrował swoją działalność na dwóch obszarach: podejmowaniu inicjatyw mających na celu rozwój społeczno-gospodarczy Kurpi Zielonych oraz prowadzeniu akcji propagandowych związanych z mającym się odbyć na Warmii i Mazurach plebiscytem. Związek był stowarzyszeniem otwartym. Mogli do niego należeć dorośli mieszkańcy Puszczy Kurpiowskiej, a także ci, którzy przynajmniej od roku zaznaczyli się swoją pracą na korzyść okolicy puszczańskiej. Hasłem organizacji było Bogu na chwałę – Ojczyźnie na pożytek.
Rozwój regionu Związek Puszczański postulował wykorzystanie bogactw naturalnych znajdujących się na Kurpiach Zielonych, uruchomienie miejscowego przemysłu i handlu. Opowiadano się za wsparciem istniejących zrzeszeń i instytucji społecznych takich jak: kółka rolnicze, straże pożarne, stowarzyszenia spożywców. Za cel obrano wskrzeszenie tradycji puszczańskich oraz bractw strzeleckich, popieranie miejscowego budownictwa, sztuki ludowej, promocję strojów kurpiowskich, ochronę pamiątek i zabytków regionu. Organizacja zwracała uwagę na negatywną rolę społeczności żydowskiej w gospodarczym i handlowym rozwoju Kurpiów. Związek widział swoją rolę jako pośrednika między mieszkańcami Kurpiowszczyzny a rządem.
Plebiscyt na Warmii i Mazurach W zakresie spraw związanych z mającym się odbyć plebiscytem na Warmii i Mazurach organizacja zakładała nawiązanie przyjacielskich stosunków z Mazurami, zbliżenie Kurpiów z Mazurami na drodze wspólnych interesów przyjacielsko-sąsiedzkich, gospodarczych i politycznych. Program zakładał łagodzenie wzajemnych antagonizmów wyznaniowych (Kurpie byli katolikami, a Mazurzy ewangelikami) i osobistych oraz wspieranie organizacji plebiscytowych. Przewidywano szerzenie wiedzy o społeczności mazurskiej i Mazurach, jak również propagowanie idei plebiscytowej wśród miejscowej ludności. Równolegle planowano przeciwstawianie się działaniom szkodzącym sprawie plebiscytowej oraz zwalczanie bezprawia, korupcji i arbitralności urzędników.
Formy działania Kierunek akcji podejmowanych przez Związek Puszczański nadawała Rada Związku Puszczańskiego. Związek prowadził działalność informacyjną i agitacyjną. Popularyzował wiedzę o regionie. Wydawał czasopisma „Gość Puszczański” i „Goniec Pograniczny”. Podstawową formą agitacyjną Związku były wiece i zebrania organizacji. Odbywały się one w różnych miejscowościach na Kurpiach, m.in. w Kadzidle, Łysych i Zalasie. Na wiecach przyjmowano specjalne uchwały, których przedmiotem było m.in. wyrażanie krytycznego stanowiska w przedmiocie warunków plebiscytowych na Mazurach, odezwy kierowane do rządu postulujące podjęcie działań mających na celu zwiększenie bezpieczeństwa na pograniczu kurpiowsko-mazurskim.
Przypisy
Kategoria:Kurpie Kategoria:Kultura kurpiowska Kategoria:Stowarzyszenia regionalne