thumb|Amerykańsko-radziecka linia demarkacyjna w Czechach w maju 1945 thumb|Żołnierze amerykańskiej 2 Dywizji Piechoty w Staňkov thumb|Czeski fotograf Jaroslav Houf z żołnierzami US Army w Karlowych Warach thumb|Generał George Patton przyjmuje z rąk prezydenta Czechosłowacji Edvarda Beneša wysokie odznaczenia państwowe thumb|Pomnik Díky, Ameriko! w Pilźnie, upamiętniający wyzwolenie miasta przez Amerykanów w maju 1945 Wyzwolenie zachodnich i południowo-zachodnich Czech przez armię amerykańską spod okupacji niemieckiej było jednym z epizodów II wojny światowej o historycznym znaczeniu dla Czech. Miało ono miejsce tuż przed i w trakcie powstania majowego ludu czeskiego i przyczyniło się do wyzwolenia Czechosłowacji w 1945 roku.

Sytuacja na początku 1945 roku Na początku 1945 roku nazistowskie Niemcy znajdowały się już w bardzo trudnej sytuacji. Wojska radzieckie wraz ze swoimi polskimi, czechosłowackimi i rumuńskimi sojusznikami stały nad Wisłą, we wschodniej Słowacji i na Węgrzech, podczas gdy zachodnie wojska alianckie toczyły bitwę o Ardeny. W styczniu Armia Czerwona rozpoczęła serię ofensyw, przeciwko którym Adolf Hitler przerzucił swoje wojska i sprzęt z frontu zachodniego. Zachodni alianci mogli rozpocząć swoją kampanię skierowaną w głąb Niemiec. W lutym na Krymie odbyła się konferencja jałtańska, na której między innymi ustalono linię demarkacyjną, która określiła linię kontaktu między aliantami z Zachodu i Wschodu. Linia ta, mająca również wydźwięk polityczny, miała przebiegać wzdłuż granic Czech i Bawarii.

Brytyjski premier Winston Churchill, zaniepokojony rosnącymi wpływami Związku Radzieckiego w Europie Środkowej, wezwał Amerykanów do wysunięcia swoich wojsk tak daleko na wschód, jak to możliwe. Kiedy nie udało mu się zmusić United States Army do wyzwolenia Berlina, wysłał 8 kwietnia 1945 roku telegram do Naczelnego Dowódcy Alianckich Sił Ekspedycyjnych, generała Dwighta Eisenhowera, z prośbą o wyzwolenie Pragi, lecz Eisenhower odmówił.

Prezydent Czechosłowacji Edvard Beneš również zażądał od armii amerykańskiej wyzwolenia całych Czech i części Moraw, gdyż miał nadzieję, że osłabi to wpływy komunistów.

Wyzwolenie W kwietniu 1945 roku jednostki amerykańskiej 3 Armii, dowodzonej przez generała George’a Pattona, przedarły się do Bawarii. 18 kwietnia 1945 roku jednostki amerykańskie wkroczyły na terytorium Republiki Czechosłowackiej sprzed układu monachijskiego. O godzinie 09:55 pierwsze jednostki armii amerykańskiej dotarły do ​​wsi Hranice na cyplu askim. Był to rekonesans przeprowadzony przez Kompanię K 3 Batalionu, 358 Pułku Piechoty, 90 Dywizji Piechoty z XII Korpusu. Dwa dni później US Army wkroczyła również do Aš. Ponieważ obszar ten był zamieszkany przez Niemców (był to teren Okręgu Rzeszy Kraj Sudetów), Amerykanie nie zostali przyjęci jak wyzwoliciele. 25 kwietnia doszło do bitwy o Cheb, który Amerykanie zdobyli ze stratami. 29 kwietnia kolejne jednostki V Korpusu 3 Armii ruszyły w kierunku granic przedwojennej Czechosłowacji. Następnie Eisenhower ponownie negocjował z radzieckim generałem Aleksiejem Antonowem linię demarkacyjną. Antonow zastrzegł, że będzie ona przebiegać wzdłuż linii Łaby i Wełtawy. Eisenhower nie widział większego znaczenia militarnego w posuwaniu się w głąb Czech; wolał atakować Niemcy i Austrię. Uważał, że ewentualny atak na Pragę jest celem politycznym, a nie militarnym.

25 kwietnia Patton otrzymał rozkaz zabezpieczenia granic przedwojennej Czechosłowacji aż do granicy z Austrią. Jednostki amerykańskie zaczęły wkraczać głębiej na terytorium Czechosłowacji. 30 kwietnia Amerykanie zwrócili się do radzieckiej Stawki Najwyższego Naczelnego Dowództwa z prośbą o natarcie na osi Karlowe Wary – Pilzno – Czeskie Budziejowice, aby osłonić lewe skrzydło amerykańskiej 3 Armii podczas jej wkraczania do Austrii. Sowieci, którzy w tym czasie przedarli się do regionu Ostrawy i po wyzwoleniu Brna znajdowali się na południu Masywu Czesko-Morawskiego, zgodzili się na to rozwiązanie 30 kwietnia.

30 kwietnia Adolf Hitler popełnił samobójstwo. Jego następca, admirał Karl Dönitz, po objęciu przywództwa w Niemczech, miał nadzieję na zawarcie odrębnego pokoju z zachodnimi aliantami i kontynuowanie walki z bolszewikami. Plan ten był jednak nie do przyjęcia zarówno dla Amerykanów, jak i Brytyjczyków. Generał Eisenhower otrzymał jednak instrukcje, aby nie wchodzić w konflikt ze stroną sowiecką, ponieważ Amerykanie liczyli na przyszłe wsparcie ZSRR w walce z Japonią w wojnie na Pacyfiku.

30 kwietnia Winston Churchill napisał list do prezydenta USA Harry’ego Trumana, domagając się wyzwolenia Pragi przez zachodnich aliantów. Truman odpowiedział, że Sowieci już planują atak na Wełtawę i że jego zamiarem jest po prostu „posunąć się naprzód i zniszczyć wszystkie pozostałe zorganizowane siły niemieckie (...) jeśli wkroczenie do Czechosłowacji będzie pożądane i warunki na to pozwolą, naszym pierwszym logicznym krokiem będzie natarcie na Pilzno i ​​Karlowe Wary. Nie podejmę żadnego kroku, który uznam za militarnie nieuzasadniony”. Churchill tym razem ustąpił, ale w nocy z 3 na 4 maja ponownie zwrócił się do Eisenhowera z prośbą o wyzwolenie Pragi. Eisenhower zaczął ponownie rozważać swoje stanowisko w tej sprawie, ale plan ten został odrzucony przez radzieckiego generała Antonowa, który stwierdził, że Armia Czerwona już przygotowuje się do ataku na Pragę. W rzeczywistości przygotowania do tej operacji nawet się nie rozpoczęły. Tymczasem wieczorem 4 maja przełożony Pattona, generał Omar Bradley, zatwierdził wyzwolenie Pragi przez Amerykanów.

Następnego dnia w Pradze wybuchło powstanie praskie. Wojska Pattona rozpoczęły marsz w kierunku stolicy Czech. Patton miał do dyspozycji 540 000 ludzi i zdawał sobie sprawę, że Grupa Armii Środek dowodzona przez feldmarszałka Ferdinanda Schörnera nie stawia już na zachodzie tak dużego oporu, jak wojskom radzieckim walczącym zaciekle na Morawach. Wielu niemieckich żołnierzy było bardzo zaniepokojonych perspektywą sowieckiej niewoli i próbowali wymusić odwrót na zachód, aby dostać się do amerykańskiej niewoli. Amerykanie przeniknęli do Kynšperka i wyzwolili miasta Chodová Planá i Klatovy. Wczesnym rankiem 6 maja atak został wznowiony. Głównym celem był Pilzno, gdzie dzień wcześniej wybuchło powstanie. Około godziny ósmej rano jednostki amerykańskiej 16 Dywizji Pancernej wdarły się do Pilzna i uciszyły ostatnie niemieckie ogniska oporu. Wieczorem Pilzno było wolne od Niemców. Walki trwały w innych częściach południowo-zachodnich Czech. Jednostki amerykańskie wdarły się do Rokycan, Berouna, Strakonic i Píska. Jednostki radzieckie znajdowały się wówczas około 160 kilometrów od Pragi. Sytuacja w Pradze zaczęła się gwałtownie pogarszać dla powstańców, a ich kwatera główna „Bartoš” zwróciła się do Amerykanów z prośbą o pilną pomoc wojskową. Jednak rozkaz dalszego marszu w kierunku Pragi nie nadszedł. Po południu 6 maja Bradley zabronił Pattonowi dalszego marszu. Wojska radzieckie wyruszyły w kierunku Pragi.

Wieczorem 7 maja amerykańska delegacja wojskowa przybyła do Pragi i spotkała się z przedstawicielami kwatery głównej „Bartoša”. Przywieźli oni jednak jedynie wieści o kapitulacji Niemiec i oświadczenie, że Amerykanie nie mogą przyjść Pradze z pomocą. Kolejna delegacja przybyła do Pragi w nocy 8 maja. Ich celem było uzdrowisko Velichovky, gdzie stacjonował sztab feldmarszałka Schörnera. W Pradze członkowie delegacji negocjowali zarówno z kwaterą główną „Bartoša”, jak i generałem Rudolfem Toussaintem, dowódcą sił niemieckich w Pradze. Poprosili go o zaprzestanie walk w Pradze i pomoc w przekonaniu Schörnera do wydania rozkazu o zaniechaniu oporu, ponieważ nazistowskie Niemcy już skapitulowały. Nie jest jasne, czy delegacja w Velichovkach rzeczywiście spotkała się ze Schörnerem – według niektórych źródeł tak, ale według innych Schörner uciekł już wcześniej. Niemieccy generałowie odmówili jednak zaprzestania walki, powołując się na utratę kontaktu z podległymi jednostkami i byli zdecydowani przedrzeć się do amerykańskiej niewoli walką. W drodze powrotnej amerykańska misja wojskowa ominęła Pragę. W Kralupach i Czeskim Brodzie zapobiegła ona wymordowaniu przez Niemców czeskich zakładników.

We wtorek 8 maja o godzinie 18:00 weszło w życie porozumienie podpisane przez generała Toussainta z kwaterą główną „Bartoša” i przedstawicielami Czeskiej Rady Narodowej, zgodnie z którym Niemcy mieli rozpocząć wycofywanie się do amerykańskiej niewoli. Amerykanie mogli więc zająć resztę terytorium, które znalazło się w ich strefie operacyjnej do 10 maja. Niektóre grupy fanatycznych Niemców nie uszanowały porozumienia i kontynuowały walkę.

Powstańcy w Pradze wciąż nie mieli informacji o tym, jak daleko od Pragi znajdowały się wojska radzieckie i kiedy mogłyby tam dotrzeć. Czeska Rada Narodowa i kwatera główna „Bartoša” wysłały swoich przedstawicieli do Amerykanów, aby omówić możliwość wyzwolenia Pragi przez Amerykanów. Amerykańscy dowódcy rozważali tę opcję, ale brakowało aprobaty ze strony Sowietów. Brytyjska kwatera główna ostatecznie poinformowała czeskich przywódców, że alianci interweniują, jeśli Niemcy dopuszczą się okrucieństw wobec mieszkańców Pragi po północy 9 maja. Około północy do Pragi przybyli przedstawiciele amerykańskiej agencji wywiadowczej Office of Strategic Services. Josef Smrkovský prowadził z nimi negocjacje w imieniu Czeskiej Rady Narodowej i odwiódł Amerykanów od natarcia na Pragę, gdyż chciał, aby rolę wyzwoliciela stolicy przypadła Armii Czerwonej. Armia amerykańska nigdy nie otrzymała rozkazu wyzwolenia Pragi. Rano 9 maja Armia Czerwona w wyniku operacji praskiej zajęła Pragę.

Wycofujący się Niemcy kontynuowali próby przedostania się do wojsk amerykańskich. Jednak 9 maja o godzinie 19:00 Amerykanie zamknęli linię demarkacyjną i nie przyjęli już żadnych jeńców. Niektórzy niemieccy żołnierze woleli walczyć do ostatniego naboju, niż dać się schwytać Sowietom. Dlatego walki na terytorium Czech trwały do ​​12 maja.

Podczas wyzwalania terytorium Czech zginęło 116 Amerykanów, a 360 zostało rannych. 20 listopada w Pilźnie odbyła się ceremonia pożegnalna United States Army. Do listopada 1945 roku Czechosłowację opuściły zarówno wojska amerykańskie, jak i radzieckie. Pozostały jedynie misje wojskowe i setki agentów służb specjalnych, głównie radzieckich.

Zobacz też Patton Memorial Pilsen bitwa pod Slivicami

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Powstanie majowe ludu czeskiego Kategoria:Protektorat Czech i Moraw Kategoria:Wojska lądowe Stanów Zjednoczonych Kategoria:Czechosłowacki ruch oporu podczas II wojny światowej Kategoria:II wojna światowa Kategoria:1945 w Europie