Tryptyk św. Wawrzyńca – neogotyckie retabulum ołtarzowe z początku XVI wieku. Pierwotnie tryptyk zdobił kaplicę bramną, następnie kościół św. Jana Chrzciciela w Malborku, od 1945 znajdował się w Domu Biskupim w Olsztynie, od 1995 w bazylice św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie.
Historia ołtarza Powstanie ołtarza św. Wawrzyńca datowane jest na lata 1500–1510. Fundatorem ołtarza był najprawdopodobniej malborski cech kowali do miejscowej kaplicy bramnej Przewoźnej. W następnym wieku, w obliczu wojny ze Szwecją, ołtarz został przeniesiony do kościoła św. Jana Chrzciciela. W 1945, aby uchronić ołtarz przed zbliżającym frontem Armii Czerwonej, został on wywieziony do Fiszewa. Po zakończeniu działań wojennych do prywatnej kaplicy biskupa w Olsztynie. W 1995 biskup warmiński przekazał retabulum ołtarzowe do nowo odbudowanego kościoła św. Katarzyny w Braniewie (od 2001 bazylika mniejsza).
Już po umieszczeniu tryptyku w kościele w Braniewie dokonano kradzieży z niego rzeźby św. Judoka (przed 2001 rokiem). Współcześnie brak ten jest uzupełniony. Jednak postać św. Judoki w niczym nie przypomina jego wersji pierwotnej.
W 2007 proboszcz malborskiej parafii św. Jana Chrzciciela podejmował starania o powrót tego zabytku do Malborka.
Opis Jest to charakterystyczny dla sztuki średniowiecza typ tryptyku. Po otwarciu skrzydeł prezentuje on, widoczną na ilustracji, świąteczną odsłonę rzeźbiarską, po zamknięciu skrzydeł natomiast odsłonę malarską. Niestety ze względu na stałe przytwierdzenie nastawy ołtarzowej do ściany, pozostaje ona niewidoczna dla widza. W części środkowej tryptyku znajdują się trzy pełnoplastyczne rzeźby. W środku umieszczone zostało przedstawienie św. Wawrzyńca, po lewej stronie nieokreślona postać biskupa (przypuszczalnie św. Wojciecha), po prawej stronie przedstawienie św. Floriana. W skrzydłach natomiast przedstawienia są tylko reliefowe. W lewym skrzydle w górnej części wizerunek św. Jerzego na koniu, walczącego ze smokiem, na dole św. Sebastian i niezidentyfikowana postać biskupa. Prawe skrzydło prezentuje w górnej części postać św. Marcina, na dole zaś znajduje się nieokreślona postać świętego i postać św. Judoka. Na niewidocznych dla widza rewersach znajdują się malowidła z przedstawieniami: św. Katarzyny i św. Apolonii (lewe skrzydło) oraz św. Barbary i św. Urszuli (prawe skrzydło)Maria Gawryluk Malborski ołtarz św. Wawrzyńca. Kradzież rzeźby św. Judoka, Cenne, bezcenne / utracone, nr 4 (28) sierpień 2001, s. 6–7.
Analiza Analiza historyczna i porównawcza wykonania tryptyku wskazuje na ścisły związek z elbląskim środowiskiem rzeźbiarskim w początkach wieku szesnastego. Między innymi wskazywane są podobieństwa do retabulum ołtarzowego św. Anny w bazylice w Dobrym Mieście. Jednak wykonanie wszystkich postaci wg takiej samej matrycy zastanawia badaczy, czy nie jest to przypadkiem doskonale wykonana replika pierwotnego retabulum, czy tylko skutki późniejszych jego poprawek i przerzeźbień. Wątpliwości te mogłyby rozwiać badania materiału użytego do wykonania tryptyku.
Przypisy
Kategoria:Ołtarze (rzeźba) Kategoria:Tryptyki (rzeźba) Kategoria:Rzeźby z XVI wieku Kategoria:Sztuka w Braniewie Kategoria:Bazylika św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie