Ciotka () – baśń literacka autorstwa Hansa Christiana Andersena, wydana po raz pierwszy w Kopenhadze w grudniu 1866 roku.

W utworze zaprezentowana została pasja dziewiętnastowiecznej Dunki do opery i teatru.

Historia Hans Christian Andersen związany był ze światem teatru do wczesnej młodości. W 1820 roku uczestniczył w zajęciach szkółki baletu przy w Kopenhadze, w której mieszkał od 1819 roku. W 1821 roku zapisał się do szkółki śpiewu przy Teatrze Królewskim. W 1822 pisarz oddał dyrekcji teatru napisaną przez siebie sztukę Zbójcy w Vissenbjerg (), którą odrzucono. Ostatecznie został wykluczony ze szkółki Teatru Królewskiego. W 1829 roku Teatr Królewski wystawił sztukę napisaną przez Andersena pt. Miłość na wieży Mikołaja albo co mówi parter (). W sumie Andersen napisał około 50 sztuk teatralnych.

W baśni literackiej o Ciotce wymienionych zostało z tytułu szereg dzieł dramatycznych i oper wystawianych w czasach Andersena na duńskich scenach: Burza dramat Szekspira z 1611 opera Étienne’a Méhula z 1807 Mojżesz w Egipcie opera Gioacchina Rossiniego z 1818 Rodzina Riquebourg () Heinricha Wilhelma von Gerstenberga z 1768 Sąd Salomona (, z muzyką F. Kunzena) opera z muzyką Georga Josepha Voglera z 1817 Czarodziejski flet opera Wolfganga Amadeusa Mozarta z 1791

Publikacja Hans Christian Andersen opublikował baśń literacką pt. Ciotka 11 grudnia 1866 roku w antologii Nowe baśnie i opowieści. Seria druga. Zbiór czwarty (). Zbiór wydało kopenhaskie wydawnictwo C.A. Reitzel. Autor dedykował go przyjacielowi, duńskiemu malarzowi . W katalogu dzieł Andersena autorstwa utwór ma numer 913. Opowiadanie wznowiono za życia pisarza 12 grudnia 1871 roku w zbiorze Baśnie i opowieści. Tom czwarty (). Autorem ilustracji do tego wydania był Lorenz Frølich.

Polskie przekłady Pierwsze tłumaczenie utworu Ciotka na język polski, autorstwa Stefanii Beylin, ukazało się w 1931 roku. Antologię Baśnie w sześciu tomach wydało warszawskie wydawnictwo Jakuba Mortkowicza. Drugie tłumaczenie z oryginału w języku duńskim opublikowała w 2006 roku Bogusława Sochańska. Trzytomową antologię Baśnie i opowieści wydało poznańskie wydawnictwo Media Rodzina. Tłumaczka wybrała dla baśni ten sam polski tytuł, który przed laty nadała jej Stefania Beylin.

Fabuła thumb|Ilustracja Lorenza Frølicha z 1871. Streszczenia dokonano na podstawie wersji duńskiej oraz polskiego tłumaczenia B. Sochańskiej.

Ciotka jest osobą pełną uroku. Uwielbia teatr. Interesuje się dosłownie wszystkim, co jest związane ze sceną. Zna sztuki, aktorów i wie o wszystkim, co dzieje się za kulisami. Teatr wywiera wpływ na jej życie, jest jej drugim domem. Czerpie z przedstawień wiedzę o Biblii, historii i geografii. Lato bez przedstawień czyni ciotkę starą i smutną. Kobieta ocenia wartość mieszkania według jego bliskości do teatru. Nawet w chorobie nie opuszcza spektaklu i marzy o „szczęśliwej śmierci” w teatrze. Wyobraża sobie, że w Królestwie Niebieskim musi być także teatr.

Jej wiernym informatorem jest pan Sivertsen, pracownik teatralnej maszynowni. Przekazuje jej krótkie i dosadne recenzje sztuk. Uważa „Burzę” Szekspira za uciążliwe przedstawienie z powodu trudnych dekoracji. Chwali natomiast sztuki z jedną dekoracją, które „same się grają”. Ciotka wspomina czasy sprzed trzydziestu kilku lat, gdy była młodsza. Wtedy pan Sivertsen był jej „dobroczyńcą” i wpuszczał ją na teatralny strych. Publiczność mogła patrzeć za kulisy i obserwować aktorów w przerwach. Nieraz widzowie jedli tam kolację, a jedzenie spadało na scenę. Zdarzało się, że kromka z kiełbasą spadała do przedstawianego na scenie więzienia i wywoływała salwę śmiechu na widowni. Ciotka była na poddaszu trzydzieści siedem razy.

Ciotka załatwia miejsce na poddaszu kupcowi Rabowi. Ten zasypia i zostaje tam zamknięty na całą noc. Później opowiada niestworzone rzeczy o sądnym dniu, który miał się nocą przydarzyć w teatrze. Ciotkę bulwersuje jego opowieść. Jej zdaniem stało się źle, że w ogóle został tam wpuszczony.

Któregoś zimowego dnia ciotka była w loży na drugim piętrze w butach do sanny pożyczonych od sąsiadów. Wybucha pożar, ktoś zatrzaskuje drzwi. Nieszczęsna próbuje przejść do sąsiedniej loży, ale barierka jest za wysoka. Ciotce przychodzi przełożyć jedną nogę przez balustradę. Wygląda, jakby jechała na oklep na koniu. Ostatecznie nie ma żadnego pożaru, ale co się wygłupiła to jej.

Ciotka zaprzyjaźnia się z dzieckiem z baletu, które dostaje resztki jedzenia. Dziewczynka tańczy jako alf, paź lub tylna noga lwa w „Czarodziejskim flecie”. Po śmierci ciotki fundusz jej imienia zapewnia pewnej staruszce abonament na sobotnie spektakle, aby pamiętała o ciotce w teatrze. Ostatnie słowa ciotki przed śmiercią: „– Co jutro grają?”.

Przypisy

Linki zewnętrzne Rękopis baśni „Ciotka” (audiobook na YouTube)

Kategoria:Baśnie Kategoria:Utwory Hansa Christiana Andersena Kategoria:Utwory literackie z 1866