Agabus clypealis – gatunek wodnego chrząszcza z rodziny pływakowatych i podrodziny Agabinae. Zamieszkuje Europę, Azję Północną i nearktyczną Amerykę Północną.

Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1867 roku przez Carla Gustafa Thomsona pod nazwą Gaurodytes clypealis. Jako lokalizację typową wskazano Klintę w szwedzkiej Skanii. W rodzaju Agabus ów gatunek umieszczony został w 1882 roku przez Davida Sharpa. W 1916 roku Wilhelm Kolbe opisał nowy gatunek Agabus scholtzi, wskazując jako miejsce typowe polską Legnicę. Synonimizacji tegoż z omawianym taksonem dokonał w 1929 roku Richard Scholz.

W obrębie podrodzaju Acatodes A. clypealis klasyfikowany jest w obejmującej 37 opisanych gatunków grupie confinis.

Morfologia Owad dorosły Chrząszcz o słabo wysklepionym, owalnym w zarysie ciele długości od 6 do 6,5 mm i szerokości około 3,5 mm. Oskórek jest słabo połyskujący.

Na głowie dominuje ubarwienie czerwonawe, ale obecna jest też czerń.

Przedplecze jest czarne z czerwonawym obwiedzeniem, często wykraczającym poza jego obrzeżenie. Owo obrzeżenie na odcinku środkowym jest znacznie węższe niż szerokość środkowych członów czułków. Powierzchnia przedplecza jest dość grubo, nieregularnie mikrosiateczkowana. Kąty przednie przedplecza nie mają wycięcia na zewnętrznej krawędzi, a kąty tylne pozbawione są wgniecenia. Szereg nakłuć przy tylnym brzegu przedplecza rozbity jest na dwie szeroko odseparowane grupy. Pokrywy mają kolorystykę brunatną do ciemnobrunatnej, trochę jaśniejszą niż u A. congener. Na ich powierzchni występuje punktowanie oraz siatkowata mikrorzeźba o drobnych, dość regularnych, okrągłych, pozbawionych mikrorzeźby dodatkowej oczkach zwykle zbliżonych do siebie rozmiarami i kształtem. Przedpiersie ma wyrostek międzybiodrowy słabiej wysklepiony niż u A. congener. Boczne części zapiersia (skrzydełka) są węższe niż u wspomnianego gatunku. Linie zabiodrowe bardzo silnie się rozbiegają i osiągają tylną krawędź zapiersia. Odnóża przedniej pary u samca mają pazurki wyraźnie krótsze niż ostatni człon stopy i pozbawione ząbka. Tylne golenie mają dwa szeregi punktów ze szczecinkami (chetoporów) na powierzchni zewnętrznej; dolny z tych szeregów jest mocno skrócony.

Odwłok jest czarny z czerwonawymi brzegami tylnych sternitów i w całości czerwonawym sternitem ostatnim. Na trzecim sternicie samca brak jest rowków aparatu strydulacyjnego. Genitalia samca mają środkowy płat edeagusa (prącie) mocno spiczasty, pośrodku zwężony i dalej rozszerzony, na szczycie podzielony na dwa wierzchołki, z których dolny jest nieco dłuższy od górnego.

Larwa Opisane zostało tylko trzecie stadium larwalne. Osiąga ono do 8,2 mm długości ciała i do 1,8 mm szerokości. Kształt ciała jest wąski, wrzecionowaty, najszerszy pośrodku. Ubarwienie jest żółtawe, bez nakrapiania, z białawożółtawymi czułkami i głaszczkami oraz przyciemnionymi krawędziami tergitów i przetchlinkami.

Głowa jest prawie kwadratowa, długości od 1,4 do 1,5 mm i szerokości od 1,2 do 1,3 mm. Na przednim brzegu frontoklipeusa występują maczugowate szczecinki w trzech nieregularnych szeregach. Na każdej skroni znajduje się ukośny szereg od czterech do pięciu kolców. Długość czteroczłonowych czułków jest mniejsza niż szerokość głowy. Kształt żuwaczek jest sierpowaty. Szczęki cechują się prawie prostokątnymi pieńkami. Warga dolna ma prawie prostokątny, nieco szerszy niż dłuższy przedbródek. Głaszczki wargowe są krótsze od szczękowych. Otwór wielki jest na spodzie wcięty.

Prawie prostokątne przedplecze ma wykształcone poprzeczne żeberko tylne, a śródplecze i zaplecze także poprzeczne żeberko przednie. Wierzch tułowia jest bardzo skąpo porośnięty delikatnymi szczecinkami wtórnymi. Spód tułowia jest błoniasty. Spośród odnóży tylne są najdłuższe. Na spodzie przednich i środkowych ud oraz wszystkich goleni i stóp wyrastają drobne kolce. Na tylnych goleniach brak jest szczecinek tylno-brzusznych, na środkowych czasem obecna jest jedna taka szczecinka. Stopy są krótsze od innych członów z wyjątkiem krętarzy, zwieńczone dwoma pazurkami, z których u stóp przednich i środkowych tylny jest krótszy niż przedni.

Odwłok ma segmenty od pierwszego do piątego zesklerotyzowane grzbietowo i błoniaste brzusznie, zaś od szóstego do ósmego zesklerotyzowane w całości; ten ostatni jest prawie walcowaty i za nasadą urogomfów zwężony. Urogomfy są stosunkowo krótkie, dwuczłonowe, z bardzo słabo zaznaczonym szwem przynasadowym. Bliższe szczecinki urogomfalne od drugiej do czwartej są wyraźnie odseparowane, acz rozstawione mniej szeroko niż u A. zetterstedti i A. confinis, ograniczone do nasadowej połowy pierwszego członu; trzecia szczecinka leży bliżej drugiej niż czwartej.

Ekologia i występowanie Owad ten zasiedla tereny bagniste. Bytuje w drobnych zbiornikach wodnych, w tym w kałużach. Wyrośnięte larwy ostatniego stadium na północy zasięgu obserwowano w maju.

Gatunek holarktyczny. W Europie znany jest z Niemiec, Danii, Szwecji, Finlandii, Estonii, Łotwy, Polski, Białorusi, Ukrainy oraz północy i centrum europejskiej części Rosji. Doniesienie z Czech wymaga potwierdzenia. W Azji podawany jest z syberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji, na wschód aż po Kamczatkę. Poza tym wykazany został z Jukonu i Terytoriów Północno-Zachodnich w Kanadzie.

Spotykany jest rzadko. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN umieszczony został ze statusem zagrożonego wymarciem (EN). Polskie wykazania z XXI wieku dotyczą Pojezierza Iławskiego, doliny Narwi i powiatu chełmskiego. Na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce znalazł się jako gatunek narażony na wyginięcie (VU).

Przypisy

Kategoria:Pływakowate Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Kanady Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1867 roku