mały|dr Franciszek Jan Żaczek
Franciszek Jan Żaczek (, ; ur. 2 kwietnia 1841 w Sławoszynie, zm. 8 marca 1889 w Sopocie) – lekarz, chirurg, kaszubski działacz społeczny i współpracownik Floriana Ceynowy.
Życiorys Młodość Franciszek Jan Żaczek przyszedł na świat w Sławoszynie 2 kwietnia 1841 roku jako najstarszy syn sołtysa Sławoszyna Józefa Żaczka i Karoliny z domu Kużel. Na chrzcie dano mu imiona Johann Franz, których w późniejszych latach używał zamiennie jednak częściej jako Franz Johann. Żaczkowie należeli do tzw. gburów, tj. bogatych chłopów-gospodarzy, oprócz tego od kilku pokoleń piastowali stanowisko sołtysa Sławoszyna. Zamożność rodziny, będąca wynikiem pracy wielu pokoleń przodków, umożliwiła młodemu Franciszkowi naukę na prestiżowych uczelniach Królestwa Prus i późniejszego Cesarstwa Niemieckiego.
Nauka i praca zawodowa Początkowo uczęszczał do gimnazjum w Chojnicach, gdzie związał się z ruchem filomatów pomorskich w Towarzystwie Tomasza Zana, a następnie w Wejherowie. W roku 1864 dzięki wsparciu finansowemu Towarzystwa Pomocy Naukowej w Chełmnie rozpoczął studia medyczne w Greifswaldzie specjalizując się w chirurgii. Studia kontynuował później jeszcze we Wrocławiu, tam należał do Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego oraz Berlinie, gdzie 15 sierpnia 1868 roku uzyskał doktorat w zakresie medycyny i chirurgii. Swoją rozprawę doktorską pt. "Die Trichinose" zadedykował swojemu starszemu przyjacielowi Florianowi CeynowieJ. Lipuski, Doktor Żaczek, "Pomerania", Maj 1999, str. 11.. Odbył staż w Gdańskich szpitalach, a następnie od 1 lutego 1872 praktykował zawód w Oliwie. Finalnie w roku 1881 osiadł w Sopocie i pracował w nadmorskim kąpielisku na stanowisku naczelnego lekarza w zakładzie kuracyjnym, tu też zgłębiał tajniki balneologii. Doktor Żaczek cieszył się dobrą opinią wśród pacjentów, a w tradycji jego rodzinnych stron zachowała się legenda o jego udziale w konsylium podczas choroby cesarza Fryderyka III. We wspomnieniach przypisywanych jego żonie mowa jest o tym, że wzywano go nawet z teatru – wówczas bez wahania opuszczał przedstawienie i udawał się do chorego. Dzięki własnym umiejętnościom oraz pracowitości zyskał uznanie i szacunek otoczenia. Cieszył się dużą popularnością także wśród mieszkańców swojej rodzinnej miejscowości. Podczas corocznych pobytów u siostry, które łączył z urlopem i wypoczynkiem, udzielał pomocy licznym miejscowym pacjentomZ. Dąbrowa, Ceynowa urodził się w Sławoszynie, "Ilustrowany Kurier Polski", 1953 nr 11, str. 4..
Współpraca z Florianem Ceynową W latach 60. XIX wieku Żaczek włączył się w organizowanie wraz z Florianem Ceynową Towarzystwa Rzemieślniczo-Przemysłowego. Celem tej organizacji miało być umożliwienie młodzieży kaszubskiej zdobycia wykształcenia zawodowego i przygotowanie jej do pracy w rzemiośle oraz przemyśle. Wspólnym dziełem Ceynowy, Żaczka oraz Bernarda Selina – nauczyciela z Jastarni; miały być „Wustawy” „Tovarzésztva rzemjęsnjczo-przemesłoveho”, ogłoszone w nr III publikacji „Skarb Kaszebsko-słavjnskje move”. Doktorem zainteresowała się policja pruska, która zaczęła składać o nim raporty, miał być w nich określany jako: „gorliwa podpora polskości” i osoba, wykorzystująca „swój urząd do szerzenia polskiej propagandy”T. Żuroch-Piechowski, Kaszuba 50-lecia, Franciszek Jan Żaczek - lekarz i człowiek, "Gość Gdański", 2006 nr 28/113, str.8.. Po ślubie z Niemką pochodzącą z Gdańska, jego aktywność w towarzystwie zmalała. Ceynowa w liście do Stefana Ramułta tak skomentował sytuację „Dr Żôczk je lékarzę w Oliwie, ożenieł sę s uczoną Niemką ë uszë opusceł”Artur Jabłoński, Żaczek ze Sławoszyna, "Goniec Rumski", 1998 nr 12/272, str. 10..mały|Franciszek Jan Żaczek z żoną Heleną z domu Steingräber około 1879 Rodzina Franciszek Jan pochodził z rodziny wielodzietnej i choć posiadał liczne rodzeństwo tylko niewielu z nich doczekało się wieku dorosłego. Do grona rodzeństwa doktora Żaczka należeli:
Bernard August Żaczek (ur. 1842, zm. 1887) Anna Antonina Żaczek (ur. 1844, zm. 1849) Józef Żaczek (ur. 1845, zm. 1859) Julianna Franciszka Jeka z domu Żaczek (ur. 1848, zm. 1926) Józefina Anna Żaczek (ur. 1850, zm. 1871) Juliusz Andrzej Żaczek (ur. 1852, zm. 1935) Anna Marta Goyke z domu Żaczek (ur. 1856, zm. 1942) Ewa Żaczek (ur. 1859, zm. 1859) Adam Żaczek (ur. 1861, zm. 1861) Matylda Joanna Jagalska z domu Żaczek (ur. 1863, zm. 1937)
23 lutego 1879 roku w Bazylice św. Brygidy w Gdańsku odbył się ślub Franciszka Jana Żaczka z Heleną z domu Steingräber, małżeństwo zostało również potwierdzone w urzędzie stanu cywilnego w Oliwie. Doktor Żaczek doczekał się z Heleną trzech córek:
Luise Wilhelmine Hedwig (ur. 1879) Johanna Bernardine (ur. 1882) Christine Charlotte (ur. 1887) mały|Nagrobek dr Jana Franciszka Żaczka
Śmierć Franciszek Jan Żaczek umiera 8 marca 1889 roku w Sopocie w wieku niespełna 48 lat. Przyczyną zgonu miała być choroba serca, spowodowana nadmierną ilością pracy. Został pochowany na cmentarzu przy kościele w Żarnowcu. Na nagrobku wykonanym z białego marmuru wyryto kilka napisów, ale jeden w języku niemieckim zwraca szczególną uwagę , po polsku brzmi Wypełnianie obowiązków było jego religią, a człowieczeństwo jego ewangelią.
Upamiętnienie Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital im. Franciszka Żaczka w Pucku ulica im. Franciszka Żaczka w Sławoszynie ulica im. Jana Franciszka Żaczka w Czarnym Młynie
Przypisy
Bibliografia Życie i dzieła Floriana Ceynowy (1817-1881), pod redakcją Józefa Borzyszkowskiego, Instytut Kaszubski w Gdańsku, Gdańsk 2012, ISBN 978-83-63368-09-8. Kultura materialna i duchowa Kaszubów Nordowych, Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy w Pucku, 2014. Z historii Sławoszyna, M. Machut i I. Parus, Sławoszyno 2019, ISBN 978-83-962109-0-6. ' Neue Folge vierten bandes drittes heft. Danzig 1878 . Dr Alojzy Jagalski - sławoszyńskie korzenie Jagalskich, Edmund Kamiński, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział w Wejherowie, Wejherowo 1993. Franciszek Mamuszka, Ziemia pucka: przewodnik krajoznawczy, Warszawa: Wydaw. PTTK [Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego] "Kraj", 1989. Materiały i przyczynki do dziejów nadmorskiego miasta Pucka oraz dawnej ziemi Puckiej, Bolesław Ślaski, Warszawa 1916, ISBN 97883-62129-58-4. Lech Bądkowski, Towarzysz Cenowy, "Dziennik Bałtycki", 1952 nr 264, str. 7. Stanisław Gierszewski, Tajemnice pruskich raportów , "Dziennik Bałtycki", 1954 nr 27, str. 7-8. Artur Jabłoński, Żaczek ze Sławoszyna, "Goniec Rumski", 1998 nr 12/272, str. 10. Z. Dąbrowa, Ceynowa urodził się w Sławoszynie, "Ilustrowany Kurier Polski", 1953 nr 11, str. 4. T. Żuroch-Piechowski, Kaszuba 50-lecia, Franciszek Jan Żaczek - lekarz i człowiek, "Gość Gdański", 2006 nr 28/113, str.8. J. Lipuski, Doktor Żaczek, "Pomerania", Maj 1999, str. 11. Artur Jabłoński (Uniwersytet Warszawski), Artykuł Pozycjonowanie tożsamości Floriana Ceynowy i Franciszka Jana Żaczka, budzicieli kaszubskiej etni, w pamięci mieszkańców wsi Sławoszyno, Zapiski Puckie = Pùcczé Skriblënë. Nr 23 (2024), s. 127-142.
Linki zewnętrzne https://pomorskie.naszemiasto.pl/saga-rodu-jagalskich-dobry-duch-wejherowskiego-szpitala/ar/c1-153071 http://www.dawnaoliwa.pl/bibloteczka/1980_Kaszubi_Mamuszka.html https://www.informed.com.pl/main/Samodzielny-Publiczny-Zaklad-Opieki-Zdrowotnej-Szpital-im-Franciszka-Zaczka-w-Pucku-Puck-p-11135-html https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/2763/image001.pdf http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/12647/edition/9562/ http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/13542/edition/10091/ https://kpbc.umk.pl/Content/270336/Obiekt-WiMBP-089330.pdf
Kategoria:Polscy chirurdzy Kategoria:Polscy działacze społeczni zaboru pruskiego Kategoria:Absolwenci uczelni w Niemczech Kategoria:Urodzeni w 1841 Kategoria:Zmarli w 1889 Kategoria:Kaszubscy lekarze