Bacúšska dolina - dolina w Niżnych Tatrach na Słowacji. Znajduje się na południowych stokach wschodniej części łańcucha niżnotatrzańskiego (tzw. Kráľovohoľskich Tatr), opadających ku dolinie górnego Hronu.

Jest doliną walną, a jej wylot znajduje się tuż nad wsią Bacúch, od której otrzymała nazwę, na wysokości ok. 620 m n.p.m. Ma długość ok. 10 km. Nieco powyżej 1/3 długości (licząc od dołu) doliny, w miejscu zwanym Podvrch (ok. 710 m n.p.m.), dolina rozdziela się na dwie główne odnogi, które z kolei wyżej również się rozgałęziają, tworząc szeroki wachlarz sięgający na głównym grzbiecie od Čertovej svadby na zachodzie po Havranią (ok. 1430 m n.p.m.) na wschodzie.

Głównym ciekiem wodnym spływającym doliną jest Bacúšsky potok (prawobrzeżny dopływ Hronu), który ma swoje źródła na wysokości ok. 1270 m n.p.m., na południowych stokach kopuły szczytowej Vrbovicy.

Za wyjątkiem niewielkich fragmentów najwyższych partii kilku bocznych dolin, Bacúšska dolina nie jest objęta Parkiem Narodowym Niżne Tatry i prowadzona jest w niej intensywna gospodarka leśna. Doliną, aż do wysokości ok. 800 m n.p.m., prowadzi asfaltowa droga (zamknięta dla ruchu samochodowego), od której odchodzi sieć dróg leśnych wykorzystywanych przez słowackie Lasy Państwowe.

Częścią wspomnianych dróg prowadzą wyznakowane szlaki rowerowe. Główną doliną, a następnie ramieniem Jánovego grúnia (1387 m n.p.m.) prowadzi znakowany kolorem niebieskim szlak turystyczny ze stacji kolejowej w Bacúchu na Bacúšske sedlo w głównym grzbiecie niżnotatrzańskim i dalej do Vyšnej Bocy.

Zapora

Lasy porastające Bacúšską dolinę w XIX w. należały do skarbu państwa (potocznie: eráru). Jednak wykorzystanie tego naturalnego bogactwa doliny napotykało na trudności, związane z transportem drewna do doliny Hronu.

Już w 1858 r. Cesarsko-Królewska Komora Górnicza w Wiedniu wystąpiła z projektem budowy w Bacúšskiej dolinie zapory wodnej, która byłaby w stanie zapewnić ilość wody niezbędną do spławiania długiego drewna budowlanego do koryta Hronu, a nim w dół do Brezna, Bańskiej Bystrzycy i dalej. Po wybraniu dogodnej lokalizacji i zapewnieniu finansowania, w latach 1881-1886 pod kierunkiem „mistrza leśnego” (waldmeistra) Adalberta Bedő wzniesiono na Bacúšskim potoku wysoką na 9,85 m zaporę, murowaną z kamienia i zaopatrzoną w odpowiednie przepusty. Usytuowana w dolnej części doliny, posadowiona została na wysokości ok. 650 m n.p.m., tuż powyżej znanego już wówczas źródła B. Němcovej (patrz niżej). Na jej koronie wybudowano drewniany domek, przeznaczony dla pracowników obsługi. W zależności od stanu wód potoku, utworzony przez zaporę zbiornik napełniał się w czasie 2-3 dób. Uruchomienie regularnego spławu drewna na wodach z tego zbiornika uczyniło wieś Bacúch największym ośrodkiem flisactwa w górnej części doliny Hronu. Zapora funkcjonowała do 1953 r.

Znaczne pozostałości zapory widoczne są do dziś jako jedyny ślad po wielu podobnych konstrukcjach, jakie funkcjonowały kiedyś na południowych stokach Niżnych Tatr.

Źródło Boženy Němcovej

(słow. Prameň Boženy Němcovej, miejsc. także Bacúšsky medokýš, Bacúšska kyslá) – źródło wody mineralnej, istniejące w prawym zboczu doliny, na wysokości ok. 635 m n.p.m., ponad starą gajówką, obecnie tuż poniżej wyżej wymienionej zapory na potoku.

Źródło znane jest od dawna. Pierwszą analizę chemiczną jego wody wykonał w 1794 r. oficjalny „fizyk” żupy zwoleńskiej, Samuel Lissovini. Dla szerszej społeczności źródło „odkrył” w roku 1813 radca górniczy Heider. Wkrótce wodę zaczęto wykorzystywać do celów leczniczych, zarówno do kuracji pitnych jak i do kąpieli. Od połowy XIX w. przy źródle funkcjonował niewielki, wzniesiony z drewna „zakład kąpielowy” z dwiema wannami. Nazwę źródło otrzymało na pamiątkę czeskiej pisarki Boženy Němcovej, która przy okazji pobytu w Breźnie u Gustáva K. Zechentera-Laskomerskiego 26 września 1855 r. odbyła z nim wycieczkę do źródła. Opowieści związane ze źródłem, które usłyszała od miejscowego wieśniaka, znalazły później swe miejsce w jej twórczości literackiej, w pozycji Chyže pod horama. Uroczystość oficjalnego nadania imienia miała miejsce w 1962 r., przy okazji obchodów 100. rocznicy śmierci pisarki.

Woda ze źródła jest określana jako średniozmineralizowana, naturalna woda mineralna, twarda, żelazista, o niskiej kwasowości i całkowitej mineralizacji 1455 mg/l. Średnia wydajność źródła wynosi 1,07 l/s. Woda ze źródła ma temperaturę w granicach od 6 do 11,5 ºC i wskaźnik pH równy 6,1.

Przypisy Według tablicy informacyjnej przy źródle B. Němcovej (2025) Tablica informacyjna podaje błędnie, że chodzi o 100. rocznicę urodzin

Kategoria:Doliny Niżnych Tatr