Łódzka Fabryka Motorów H. Wegner

Łódzka Fabryka Motorów H. Wegner – nieistniejące prywatne przedsiębiorstwo przemysłu metalowego działające w Łodzi od końca XIX wieku do II wojny światowej, specjalizujące się w produkcji stacjonarnych silników spalinowych oraz wentylatorów przemysłowych. Zakład wywodził się z warsztatu ślusarskiego Henryka Wegnera, absolwenta łódzkiej szkoły przemysłowej, zaliczanego do pionierów budowy silników spalinowych na ziemiach polskich.

Historia Powstanie zakładu

Początki działalności przedsiębiorstwa datowane są na rok 1896, kiedy Henryk Wegner otworzył niewielki zakład ślusarski w Łodzi. Inne źródło wskazuje jako moment rozpoczęcia produkcji rok 1897.

Pierwotnie warsztat mieścił się przy ulicy Mikołajewskiej 105 (obecnie ul. Sienkiewicza). Wegner, wcześniej praktykant w fabryce maszyn Söderströma, zajmował się budową oraz naprawą prostych urządzeń mechanicznych, a następnie zaczął konstruować silniki gazowe zasilane gazem generatorowym otrzymywanym z koksu.

Rozwój przed I wojną światową Na początku XX wieku zakład został przeniesiony na ulicę Przędzalnianą 10. Wkrótce potem Wegner nabył od Szmula Gliksmana działkę przy ul. Widzewskiej 100 (obecnie ul. Kilińskiego 112), na której wzniósł nowy zespół zabudowań fabrycznych określany jako Łódzka Fabryka Motorów.

Początkowo wytwarzano głównie silniki naftowe i ropne, przeznaczone do napędu maszyn włókienniczych w łódzkich fabrykach. Własna odlewnia umożliwiała produkcję korpusów i części żeliwnych, a osobny dział zajmował się konstrukcją wentylatorów przemysłowych. Na przełomie pierwszej i drugiej dekady XX wieku zakład zatrudniał około 40–50 pracowników, a jego kapitał zakładowy szacowano na kilkadziesiąt tysięcy rubli. W 1910 roku fabryka wyprodukowała kilkadziesiąt silników oraz kilkanaście wentylatorów, z których część kierowano na eksport do Imperium Rosyjskiego.

Łódzka Fabryka Motorów H. Wegner wymieniana jest wśród pierwszych na ziemiach polskich wytwórni silników spalinowych, obok fabryk w Warszawie i innych ośrodków przemysłowych.

Okres międzywojenny I wojna światowa przyniosła poważne straty majątkowe, a w jej trakcie zmarł założyciel przedsiębiorstwa. W pierwszych latach po wojnie produkcję silników ograniczono, a część mocy wytwórczych przeznaczono na wytwarzanie części do maszyn włókienniczych.

Po śmierci Henryka Wegnera fabryka przeszła w ręce jego spadkobierców; funkcję kierowniczą objął syn, Helmut Wegner, który zajmował się sprawami handlowo-administracyjnymi, natomiast za kwestie techniczne odpowiadał inżynier Józef Gadke. Około 1930 roku zakład odzyskał przedwojenną zdolność produkcyjną i po przekształceniu własnościowym przyjął nazwę handlową „Ekonom – Łódzka Fabryka Motorów”.

Na rozległej posesji między ulicami Kilińskiego i Dowborczyków, na której znajdowały się zabudowania fabryczne, ulokowano również warsztaty naprawcze silników spalinowych i maszyn parowych. Część budynków była wydzierżawiana innym przedsiębiorstwom; w latach 30. XX wieku działały tam m.in. fabryka wyrobów jedwabnych Jerzego Zynabenda oraz fabryka wstążek Jakuba Mincberga, a także Krajowa Wytwórnia Artykułów Sportowych „Frema”, produkująca rakiety tenisowe, kije hokejowe, obręcze drewniane do rowerów, piłki tenisowe i inne przyrządy sportowe.

Likwidacja produkcji i losy powojenne Produkcja silników w zakładzie kontynuującym tradycje Łódzkiej Fabryki Motorów Wegnera – działającym w okresie międzywojennym pod firmą „Ekonom – Łódzka Fabryka Motorów” – ustała w czasie II wojny światowej. Po 1945 roku zakłady działające na posesji między ulicami Kilińskiego i Dowborczyków zostały upaństwowione i przekształcone w Spółdzielnię Pracy „Ekonom” oraz w wytwórnię sprzętu sportowego „Wessa”. W kolejnych dziesięcioleciach dawne budynki fabryczne stopniowo adaptowano do funkcji biurowych, handlowych i usługowych.

Wyroby Silniki spalinowe

Łódzka Fabryka Motorów H. Wegner produkowała głównie stacjonarne silniki spalinowe o zapłonie iskrowym, a od okresu międzywojennego także silniki wysokoprężne. We wcześniejszym okresie były to przede wszystkim jednostki gazowe, naftowe i ropne o mocach od kilku do około 100 KM.

W latach 20. i 30. XX wieku oferta obejmowała silniki o mocach 40–80 KM, w wersjach stacjonarnych i przewoźnych, przystosowane do pracy na różnych paliwach ciekłych, takich jak benzyna, benzol, olej gazowy, nafta i spirytus. Reklamy podkreślały ich „ekonomiczność” oraz możliwość zastosowania jako źródła napędu m.in. w młynach, małych elektrowniach i zakładach włókienniczychMateriały reklamowe Łódzkiej Fabryki Motorów „Ekonom” publikowane w ogłoszeniach prasowych, m.in. w „Gazecie Kaliskiej”, „Przemyśle Fabrycznym w Królestwie Polskiem” i „Przemysłowo-Handlowym Informatorze Królestwa Polskiego” z lat ok. 1907–1930..

Wentylatory i usługi naprawcze Istotną częścią produkcji były wentylatory przemysłowe typu Blackman o średnicach od około 350 do 2000 mm, przeznaczone do oczyszczania powietrza z kurzu, dymu i pary oraz do chłodzenia hal fabrycznych. Przy fabryce działały także zakłady naprawcze zajmujące się remontami silników spalinowych i maszyn parowych, świadczące usługi dla licznych przedsiębiorstw Łodzi i okolic.

Zobacz też Towarzystwo Fabryki Motorów „Perkun” S.A. Ursus (przedsiębiorstwo)

Przypisy

Bibliografia Śmela, Grzegorz; Zwierniak, Andrzej: Polskie silniki stacjonarne i ich producenci w XIX i XX w. Krosno: Ruthenus, 2020, s. 53–54. ISBN 978-83-7530-709-2. Bonisławski, Ryszard: „Nasza mała ojczyzna. Pamiętajmy o fabrykach”. Kwartalnik Łódzki Łódzkiej Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa, 2010, nr II (26). Kunstetter, Jan: „Początki budowy silników spalinowych w Polsce”. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 1965, t. 10, nr 1–2, s. 101–106. Majewski, Mariusz W.: „Rozwój motoryzacji w Polsce w latach 1919–1930”. Res Gestae. Czasopismo historyczne, 2013, t. 9, s. 56–77. Materiały reklamowe Łódzkiej Fabryki Motorów „Ekonom” publikowane w prasie i informatorach handlowych Królestwa Polskiego (m.in. Gazeta Kaliska, Przemysł Fabryczny w Królestwie Polskiem, Przemysłowo-Handlowy Informator Królestwa Polskiego), ok. 1907–1930.

Kategoria:Przedsiębiorstwa w Łodzi Kategoria:Historia Łodzi Kategoria:Producenci silników