Jerzy Hübner (ur. 13 marca 1915 w Kraszewicach, zm. 27 listopada 1944 w Skierniewicach) – dziennikarz i wydawca, wiceprezes Orientalistycznego Koła Młodych, szef Wydziału Prasy i Propagandy Centralnego Komitetu Ruchu „Miecz i Pług”.

Rodzina Hübnerów, z której się wywodził, przybyła w połowie lat 20. XIX wieku z – należących do Cesarstwa Austrii – Czech na tereny Królestwa Polskiego, gdzie w kolejnych pokoleniach uległa polonizacji. W Turku Hübnerowie prowadzili fabrykę sukiennicząCała Łódź jest z Turku, "Echo Turku", nr 51/1 (258/259) z 27 XII 1998 – 3 I 1999, s. 12. [Dostęp on-line: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/495355/edition/436922/content, 26 XI 2025] . Jerzy był synem Witolda Stanisława i Heleny z domu Podczaskiejhttps://metryki.genealodzy.pl/index.php?op=pg&id=66&sy=145&kt=3&plik=779-782.jpg [dostęp: 4 XII 2025] . Jego ojciec w latach 1913–1919 był cenionym nauczycielem szkoły w Kraszewicach w Wielkopolsce, zaangażowanym w działalność społecznąJerzy Krzywaźnia, Wspomnienia Leona Nalepy (1896-1985), Rojów 2025, s. 13, online: https://www.wbc.poznan.pl/Content/573804/Wspomnienia%20Leona%20Nalepy%20(1896-1985).pdf [dostęp: 4 XII 2025]. . W Kraszewicach urodził się Jerzy. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości rodzina przeniosła się do Warszawy, zamieszkując przy ulicy Chłodnej 32a. W stolicy jego ojciec podjął pracę jako buchalter. W 1920 Jerzy przyjął chrzest w parafii pw. św. Andrzeja Apostołahttps://metryki.genealodzy.pl/index.php?op=pg&id=66&sy=145&kt=3&plik=779-782.jpg [dostęp: 4 XII 2025].

W 1935 wszedł w skład Zarządu Orientalistycznego Koła Młodych, działającego przy Instytucie Wschodnim w Warszawie. W Kole tym działał m.in. Jerzy Giedroyc. Prace Koła nadzorował Wydział Wschodni MSZ oraz Ekspozytura nr 2 Sztabu Głównego Wojska Polskiego, odpowiadająca za organizację dywersji i działań wywiadowczych na obszarze sąsiednich państw. Celem OKM było inicjowanie i wspieranie antysowieckiej współpracy politycznej z mniejszościami narodowościowymi zamieszkującymi Związek Sowiecki (przede wszystkim narodami kaukaskimi i Ukraińcami) w duchu idei prometeizmu. W roku 1938/1939 został wiceprezesem Orientalistycznego Koła Młodych – odpowiedzialnym za spraw zewnętrzneIreneusz Piotr Maj, Instytut Wschodni w Warszawie 1925–1939, Warszawa 2025, s. 377, 379, 417, 478. .

W 1936 zainicjował czasopismo „Prawdzie w Oczy. Miesięcznik Polskiej Młodzieży Niezależnej” i został jego pierwszym redaktorem. Redakcja mieściła się w mieszkaniu rodziny Hübnerów przy ul. Chłodnej 32a w Warszawie. Pierwszy numer ukazał się 10 czerwca 1936. Pismo, skierowane do młodzieży, miało kształtować poczucie odpowiedzialności za dobro państwa, ponad partyjnymi podziałami. Koncentrowało się na ustroju politycznym i społecznym, gospodarce oraz kwestii mniejszości żydowskiej. Ideałem pisma było uczynienie Polski mocarstwemOd Redakcji, "Prawdzie w Oczy. Miesięcznik Polskiej Młodzieży Niezależnej" z 10 VI 1936, s. 1, 8 [dostęp: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie] . Po kilku miesiącach Jerzy Hübner utracił funkcję redaktora, a zastąpił go Bolesław Kasiński„Prawdzie w oczy”, nr 4 z 10 XI 1936 [dostęp: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie]. Pismo nie przetrwało próby czasu. W kolejnym roku przerwało druk. . Następnie pracował jako dziennikarz „Polski Zbrojnej” aż do wybuchu II wojny światowej. Publikował liczne artykuły, m.in. Podoficer i sport, „Pewne wypadki” na obozie piłkarskim w Katowicach, O państwowy ośrodek propagandy, Wychowanie fizyczne w szkołach na nowych drogachPodoficer i sport, „Polska Zbrojna”, nr 110 z 22 IV 1938, s. 6; Wychowanie fizyczne w szkołach na nowych drogach, „Polska Zbrojna” nr 1 z 1 I 1939, s. 4; O państwowy ośrodek propagandy, nr 22 z 22 stycznia 1939, s. 6; „Pewne wypadki” na obozie piłkarskim w Katowicach, „Polska Zbrojna”, nr 32 z 1 II 1939, s. 7. Wszystkie dostępne online w: https://polona.pl/ [dostęp: 4 XII 2025] . Z jego zainteresowaniami sportowymi korespondowała sprawność fizyczna. W 1939 wziął udział w zawodach strzeleckich dziennikarzy warszawskich – w konkurencji strzelania z karabinka sportowego na 50 metrów zajął piąte miejsce, a klasyfikację drużynową wygrała „Polska Zbrojna”III Doroczne Zawody Strzeleckie Codziennej Prasy Stołecznej, „Warszawski Dziennik Narodowy”, nr 150 z 2 VI 1939, s. 8. .

Po wybuchu II wojny światowej był jednym z inicjatorów konspiracyjnej organizacji niepodległościowej „Miecz i Pług”Bogdan Chrzanowski, „Miecz i Pług” (Zjednoczone Organizacje Ruchu "Miecz i Pług ) na Pomorzu w latach okupacji niemieckiej 1939-1945, Toruń 1997, s. 23. . Ruch propagował idee chrześcijańskie i narodowe, odrzucał system partyjny, opowiadał się za planowaniem gospodarczym, uprzemysłowieniem oraz własnością prywatną podporządkowaną interesowi państwa i społeczeństwa. Organizacja zakładała wyrzucenie Niemców z kraju, a Żydów – jako niezdolnych do asymilacji i nieprzyjaznych kulturze polskiej – była gotowa skłaniać do emigracji. Uważała, że bezpieczeństwo Polski powinno opierać się na współpracy państw środkowoeuropejskich, zwłaszcza narodów słowiańskichDariusz Miszewski, Ruch „Miecz i Pług” wobec idei federacyjnej w czasie II wojny światowej, [w:] Racja stanu. Studia i materiały. Bezpieczeństwo, 2012, nr 1 (11) s. 295, 300-301..

Jerzy Hübner wszedł w skład kierownictwa „Miecza i Pługa”, posługując się pseudonimami „Jerzy”, „Wiktor” i „Wiktor Dull”Bogdan Chrzanowski, „Miecz i Pług” (Zjednoczone Organizacje Ruchu "Miecz i Pług ) na Pomorzu w latach okupacji niemieckiej 1939-1945, Toruń 1997, s. 23.. Odpowiadał za redagowanie konspiracyjnych wydawnictw. 20 czerwca 1942 Gestapo zlikwidowało tajną drukarnię organizacji przy ul. Chmielnej. Wśród aresztowanych i osadzonych na Pawiaku był Jerzy Hübner. Dwa miesiące później znalazł się w grupie członków „Miecza i Pługa”, którzy zostali przez Niemców zwolnieni. Okoliczności tego zwolnienia nie zostały wyjaśnioneAdam Tokarz, Szkice i materiały z dziejów „Miecza i Pługa”, cz. 1, Warszawa 2001, s. 43, 49. . Na przełomie 1943 i 1944 „Miecz i Pług” liczył 40–50 tysięcy członków i prowadził ponad 40 konspiracyjnych wydawnictw. Od maja 1943 oficjalna nazwa organizacji brzmiała: Zjednoczone Organizacje Ruchu „Miecz i Pług”Bogdan Chrzanowski, „Miecz i Pług” (Zjednoczone Organizacje Ruchu "Miecz i Pług ) na Pomorzu w latach okupacji niemieckiej 1939-1945, Toruń 1997, s. 9-11. . Jej kierownictwo dzieliło się na wydziały. Od marca 1943 Hübner kierował wydziałem prasy i propagandy, a od września również wydziałem ideologicznym. Uważano go za jednego z najważniejszych ekspertów organizacji w dziedzinie ideologii i propagandyBogdan Chrzanowski, „Miecz i Pług” (Zjednoczone Organizacje Ruchu "Miecz i Pług ) na Pomorzu w latach okupacji niemieckiej 1939-1945, Toruń 1997, s. 29-30, 49. . Wiosną 1943 napisał odezwę stylizowaną na wystąpienie Adolfa Hitlera. W tym fałszywym memoriale jako „Hitler” zwracał się do narodu niemieckiego, twierdząc, że jest agentem anglosaskim, a celem wojny z ZSRS jest wyniszczenie Niemiec. Odezwa wydrukowana w nakładzie 5 tys. egzemplarzy trafiła m.in. na Pomorze i Śląsk, była także wklejana do książek wysyłanych niemieckim żołnierzom na frontBogdan Chrzanowski, „Miecz i Pług” (Zjednoczone Organizacje Ruchu "Miecz i Pług ) na Pomorzu w latach okupacji niemieckiej 1939-1945, Toruń 1997, s. 137. .„Miecz i Pług” był infiltrowany przez Gestapo, co doprowadziło do podjęcia decyzji o likwidacji części kierownictwa: Anatola Słowikowskiego, Zbigniewa Grada i Czesława Kłobutta. Operację przeprowadzono 18 września 1943. Jerzy Hübner był jej przeciwnikiem, lecz po naradach, wobec zagrożenia dla organizacji, zaakceptował decyzję o likwidacjiAdam Tokarz, Szkice i materiały z dziejów „Miecza i Pługa”, cz. 1, Warszawa 2001, s. 122, 130. .

W lipcu 1944 w organizacji powstała „Instrukcja <<Zwrot>>”, zawierająca zalecenia dla okręgów w związku ze spodziewanym wejściem Armii Czerwonej. Wskazywano w niej na konieczność nieujawniania struktur i ukrycia broni. Jerzy Hübner miał znaczący wpływ na jej przygotowanieBogdan Chrzanowski, „Miecz i Pług” (Zjednoczone Organizacje Ruchu "Miecz i Pług ) na Pomorzu w latach okupacji niemieckiej 1939-1945, Toruń 1997, s. 91-92. . Kierownictwo „Miecza i Pługa” sceptycznie oceniało sensowność projektowanego Powstania Warszawskiego, obawiając się dużych strat i nie widząc szans na zwycięstwo. Pod koniec lipca 1944 odbyło się w Warszawie posiedzenie Zarządu Głównego organizacji z udziałem m.in. Jerzego Hübnera i Romana Bratnego. Uznano, że każdy członek MiP powinien indywidualnie zdecydować o ewentualnym udziale w Powstaniu. Ostatecznie w walkach wzięło udział około 400 członków organizacji, walczących w różnych oddziałach Armii KrajowejBogdan Chrzanowski, „Miecz i Pług” (Zjednoczone Organizacje Ruchu "Miecz i Pług ) na Pomorzu w latach okupacji niemieckiej 1939-1945, Toruń 1997, s. 91. . Po upadku Powstania Hübner wraz z innymi działaczami MiP znalazł się w Skierniewicach. W listopadzie 1944 kierownictwo organizacji podpisało tam umowę z Radą Obrony Narodu. Na jej mocy MiP miał zostać rozwiązany i podporządkowany RON, w ramach którego planowano utworzenie Wojskowego Korpusu Specjalnego. Jerzy Hübner objął w nim funkcję szefa propagandyBogdan Chrzanowski, „Miecz i Pług” (Zjednoczone Organizacje Ruchu "Miecz i Pług ) na Pomorzu w latach okupacji niemieckiej 1939-1945, Toruń 1997, s. 93-94..

27 listopada 1944 Jerzy Hübner zginął w niewyjaśnionych okolicznościach. W numerze 7 gazety „Miecz i Pług” z 5 grudnia 1944 opublikowano jego nekrolog, informując, że „poległ na posterunku”Bogdan Chrzanowski, „Miecz i Pług” (Zjednoczone Organizacje Ruchu "Miecz i Pług ) na Pomorzu w latach okupacji niemieckiej 1939-1945, Toruń 1997, s. 28. . Nie ustalono, czy został zastrzelony przez Niemców, czy też jego śmierć była wynikiem wewnętrznych napięć dotyczących przyszłej działalności i stosunku do władz komunistycznych. Nie wyklucza się również samobójstwa. W Powstaniu Warszawskim zginęła jego siostra Barbara Hübner, a dwa tygodnie przed śmiercią Jerzego – 13 listopada – w KL Flossenbürg zmarł jego ojciec, Witoldhttps://metryki.genealodzy.pl/index.php?op=pg&id=1&se=&sy=570&kt=1&plik=0400-405.jpg&x=1574&y=1534&zoom=1 nr 405 [dostęp: 5 XII 2025] https://www.1944.pl/powstancze-biogramy/barbara-hubner,11903.html [dostęp: 4 XII 2025] https://collections.arolsen-archives.org/en/search/person/10890515?p=1&s_lastName=asc [dostęp: 4 XII 2025]. .

Od 10 czerwca 1939 Jerzy Hübner był mężem Wandy Wiktorii z domu Jelińskiej. Jego stryjami byli Aleksander Hübner i Antoni Hübner.

Przypisy

Bibliografia Cała Łódź jest z Turku, "Echo Turku", nr 51/1 (258/259) z 27 XII 1998 – 3 I 1999, s. 12. [Dostęp online: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/495355/edition/436922/content, 26 XI 2025].

"Polska Zbrojna" 1938-1939

"Prawdzie w Oczy. Miesięcznik Polskiej Młodzieży Niezależnej" 1936-1937

"Warszawski Dziennik Narodowy" 1939

Bogdan Chrzanowski, „Miecz i Pług” (Zjednoczone Organizacje Ruchu "Miecz i Pług ) na Pomorzu w latach okupacji niemieckiej 1939-1945, Toruń 1997.

Jerzy Krzywaźnia, Wspomnienia Leona Nalepy (1896-1985), Rojów 2025, s. 13, online: https://www.wbc.poznan.pl/Content/573804/Wspomnienia%20Leona%20Nalepy%20(1896-1985).pdf [dostęp: 4 XII 2025].

Ireneusz Piotr Maj, Instytut Wschodni w Warszawie 1925–1939, Warszawa 2025.

Dariusz Miszewski, Ruch „Miecz i Pług” wobec idei federacyjnej w czasie II wojny światowej, [w:] Racja stanu. Studia i materiały. Bezpieczeństwo, 2012, nr 1 (11) s. 295, 300-301.

Adam Tokarz, Szkice i materiały z dziejów „Miecza i Pługa”, cz. 1, Warszawa 2001.

Kategoria:Polscy dziennikarze