Klasztor Zwiastowania NMP w Podhorcach (znany również jako klasztor Zwiastowania w Pleśnisku; ) – greckokatolicki klasztor męski zakonu Bazylianów św. Jozafata, położony w pobliżu wsi Podhorce (rejon złoczowski) w obwodzie lwowskim, w miejscu historycznego PleśniskaПідгорецький благовіщенський монастир ЧСВВ / Д. Я. Вортман // Encykłopedija suczasnoji Ukrajiny [Електронний ресурс] / редкол.: І. М. Дзюба, А. І. Жуковський, М. Г. Железняк [та ін.] ; НАН України, НТШ. – Київ: Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2023.. Pierwotnie był to klasztor prawosławnyВортман Д. Я. Підгорецький Благовіщенський монастир, Пліснеський Благовіщенський монастир [Zasób elektroniczny] (data dostępu: 2025-11-30)..
Historia Według legendy kościelnej klasztor został założony w 1180 r. przez księżniczkę Olenę (Elenę) Wsiewołodownę, córkę Wsiewołoda III (1154–1212), chociaż dokumenty potwierdzające jego istnienie pojawiają się dopiero w XVII w. Istnienie klasztoru w czasach Rusi Kijowskiej potwierdzają wykopaliska archeologiczne, które ujawniły pozostałości czterech budynków świątynnych z różnych okresów: na terenie parku Olenyn (XII–XIII w.) na terenie Seredhoroddia (XIII–XIV w.) na terenie współczesnego cmentarza klasztornego (XV–XVII w.) naprzeciwko współczesnej dzwonnicy klasztornej (XVII–XVIII w.)
Pod koniec XVI w. w pobliżu dawnego kościoła zaczęli osiedlać się mnisi pustelnicy. Oficjalne założenie klasztoru prawosławnego miało miejsce w latach 1659–1663. W 1694 r. do klasztoru przywieziono cudowną ikonę Matki Boskiej z wsi Hołubica (obecnie w rejonie złoczowski) i w 1754 r. została ona ukoronowana. W 1700 r. klasztor wraz z całą diecezją lwowską przystąpił do Unii, a po 1739 r. dołączył do Kongregacji Rusińskiej Zakonu Bazylianów. Zachowały się ważne dokumenty historyczne: kronika klasztorna (obejmująca lata 1583–1729) oraz księga pamiątkowa klasztoru (rozpoczęta w 1710 r.), do której w 1861 r. znalazł się wpis Tarasa Szewczenki (1814–1861). W 1946 r. klasztor został zamknięty przez władze radzieckie. Jego budynki wykorzystywano jako sanatorium dla chorych na gruźlicę. Nabożeństwa w świątyni odbywały się do 1960 r. Klasztor został przywrócony do życia w latach 1990–1991.
Architektura Na początku XVIII w. na terenie klasztoru znajdowało się kilka drewnianych kościołów (Zwiastowania NMP, Ścięcia św. Jana Chrzciciela, św. Onufrego), a także prawdopodobnie kamienna cerkiew Przemienienia Pańskiego, która została rozebrana w 1706 r.
Po pożarze w 1726 r. w latach 1726–1750 zbudowano kamienną cerkiew św. Onufrego, która przetrwała do dziś. Budowla ta jest przykładem barokowej architektury bazylikalnej, z trzema nawami i jedną kopułą. Szczególną wartość artystyczną ma ikonostas, zaprojektowany przez architekta Pawła Giżyckiego w 1754 r. Do kościoła od strony północno-zachodniej przylega dom cel, zbudowany w latach 1771–1786 przez architekta Węcławskiego.
Przełożeni (igumenowie) Dominikanin Sadok Barącz w swojej publikacji „Monaster oo. Bazylianów w Podhorcach” (1881) podaje listę przełożonych klasztoru do 1875 r.Ks. Sadok Barącz. Monaster OO. Bazylianów w Podhorcach // Przegląd Biblijograficzno-Archeologiczny. – T. 1 (1881). – S. 234.
Galeria
Przypisy
Kategoria:Klasztory greckokatolickie w obwodzie lwowskim