Władysław Franaś (ur. 23 lutego 1900 w Dąbrowie Górniczej, zm. 22 lipca 1945 w Kielcach) – najmłodszy żołnierz Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski w czasie I wojny światowej oraz w czasie wojny polsko-bolszewickiej, żołnierz Wojska Polskiego, uczestnik przewrotu majowego, zasłużony dla Kielc i ustanowiony patronem ulicy w centrum miasta, państwowiecRada Miasta Kielce, Uchwala nr LXII/1378/2018 z dnia 18 października 2018 r., w: Dziennik Urzędowy Województwa Świętokrzyskiego, https://edziennik.kielce.uw.gov.pl › oryginal › akt [dostęp 2025-12-08]; R. Kałuża, Władysław Franaś, https://radiokielce.pl/605079/audycja-z-dnia-08-07-2018-wladyslaw-franas/, opublikowane 8.07.2018..
Życiorys Urodził się w Dąbrowie Górniczej. Był najmłodszym legionistą Legionów J. PiłsudskiegoZob. T. Stańczyk, Najmłodsi legioniści, https://muzeumpilsudskiblog.pl/najmlodsi-legionisci/, opublikowane 9.08.2018.. Wstąpił do tej formacji wojskowej na początku jej historii, tj. 6 września1914. Żeby zostać przyjętym, sfałszował datę urodzenia podając, że ma 16 lat. Do Legionów uciekł z domu rodzinnego. Jego matka zmarła, ojciec ożenił się drugi raz i relacje z macochą układały się dla Władysława Franasia źle. Został przydzielony do 2 pułku piechoty (II brygada nazywana "Żelazną", 4 batalion, 13 kompania). Uczestniczył m.in. w kampanii w Karpatach i został ranny w nogę w podczas bitwy pod Rafajłową (23-24 stycznia 1915). 15 kwietnia 1915 r. przeszedł do 4 pułku piechoty (I batalion, 4 kompania), m.in. uczestniczył w walkach na Wołyniu i odniósł poważne rany w czasie bitwy pod Polską Górką (4–6 lipca 1916; obecnie: Kościuchnówka)Zob. P. Rogoziński, Najmłodszy legionista będzie miał swoją ulicę w Kielcach, https://wiadomosci.onet.pl/kielce/kielce-powstanie-ulica-wladyslawa-franasia/9yjcdcq, opublikowane 18.10.2018, dostęp 8.10.2025.. "Pod Polską Górką był przysypany ziemią, gdy go odkopano, okazało się, że ogłuchł (...), było to dla ojca najstraszniejsze przeżycie" (Elżbieta Obara z domu Franaś, córka Władysława Franasia)Cyt. za M. Maciągowski, Walizka legionisty,w: eM Kielce (2014), nr 31, s. 10..20 lutego 1917 z powodu odniesionych ran został uznany za niezdolnego do jakiejkolwiek dalszej służby wojskowej. Odesłano go wtedy do Stacji Zbornej w Krakowie. Internowany w Szczypiornie 17 maja 1917. Z niewoli uciekł 6 kwietnia1918. Zasadniczo przebywał następnie w Krakowie. Od 6 listopada1918 ponownie walczy w szeregach 4 pułku, z przydziałem do grupy harcerskiej 2 dywizji piechoty. Uczestniczy w wojnie polsko-bolszewickiej, m.in. w 1919 r. w bitwie o Mińsk (8 sierpnia 1919) i w 1920 r. w bitwie nad Berezyną (14 maja - 10 czerwca 1920). W 1925 Władysław Franaś ukończył Centralną Szkołę Czołgów jako plutonowy. 28 marca 1925 po skończeniu służby wojskowej jako podoficer zawodowy został zwolniony z wojska. Następnie jako wykwalifikowany ślusarz rusznikarz pracował w zakładach należących do przemysłu zbrojeniowego. Związał się z Kielcami, gdzie poślubił Zofię Bednarską, córkę związanego z tym miastem legionisty Juliana Bednarskiego, działacza PPS jeszcze z czasów zaborówZob. https://zolnierze-niepodleglosci.pl/żołnierz/182707/, brak daty publikacji.. Uczestniczył po stronie marszałka Piłsudskiego w walkach w czasie przewrotu majowego w 1926 r. Został wtedy ponownie ranny. 28 października 1928 został powołany do wojska jako podoficer zawodowy do 78 p.p. w Baranowiczach (jako dowódcy i oficerowie w okresie międzywojennym służyli tam m.in. gen. Roman Abraham, gen. Władysław Anders, gen. Mieczysław Boruta-Spiechowicz, gen. Stanisław Grzmot-Skotnicki, mjr. Bolesław Kontrym, rtm. Witold Pilecki, gen. Nikodem Sulik). 11 czerwca 1938 został uznany za inwalidę wojennego z 25% utratą zdolności do pracy zarobkowej powstałą w związku z przebytą służbą wojskową i następnie otrzymał pracę w urzędzie pocztowym w Kielcach. "(...) w 1939 roku ojciec i brat, służący w Przysposobieniu Wojskowym, jak inni, poszli na wschód. Ojciec zabrał ze sobą tylko zaświadczenie z kursu czołgistów. Myślał, że jeszcze przyda się w czołgach. - Całe życie był wojskowym. W domu panowały porządek i dyscyplina. Nawet buty musieliśmy mieć zawsze błyszczące" (Elżbieta Obara z domu Franaś, córka Władysława Franasia)Cyt. za za M. Maciągowski, Walizka legionisty,w: eM Kielce (2014), nr 31, s. 10..W czasie okupacji niemieckiej był zmuszony ukrywać się. Związane z wojną tragicznie trudne warunki życia (np. głód, brak możliwości korzystania z adekwatnej opieki medycznej, świadomość, że w każdej chwili grozi aresztowanie i śmierć) przyczyniły się do jego przedwczesnej śmierciZob. M. Maciągowski, Walizka legionisty,w: eM Kielce (2014), nr 31, s. 10.
R. Kałuża, Władysław Franaś, https://radiokielce.pl/605079/audycja-z-dnia-08-07-2018-wladyslaw-franas/, opublikowane 8.07.2018.. Pochowany w Kielcach na Cmentarzu Nowym. Na nagrobku można zobaczyć reprodukcje zdjęć związanych z służbą Władysława Franasia w LegionachZob. https://kielce.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=15257, brak daty publikacji.. mały|Grób Władysława Franasia na Cmentarzu Nowym w Kielcach Odznaczony Krzyżem Niepodległości, Medalem Polska Swemu Obrońcy za wojnę 1918-21, Swastyką II stopnia za zasługi wojenne dla II p.p. Legionów i Medalem X-lecia RPZob. brak autora, Władysław Franaś, https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/wladyslaw-franas, brak daty publikacji..
W związku z obchodami 100-lecia odzyskania przez Polskę niepodległości 18 października 2018 Rada Miasta Kielce nadała jego imię ulicy znajdującej się w centrum miasta w bliskim sąsiedztwie miejsca, w którym Legiony wkroczyły do Kielc w 1914 r., placu Marszałka Józefa Piłsudskiego i Pomnika Czynu Legionowego, Wojewódzkiego Domu Kultury im. Józefa Piłsudskiego, w okresie międzywojennym: Dom Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Kielcach, oraz Alei Legionów. W pobliżu znajduje się także VII Liceum Ogólnokształcące im. Józefa PiłsudskiegoZob. https://zsnr3.kielce.eu, brak daty publikacji.. W ten sposób powstała składająca się na serce Kielc udana, o wymownej symbolice i przesłaniu, niepowtarzalna całość urbanistyczna. Na uzasadnienie uchwały składają się słowa: "Uhonorowanie osoby Władysława Franasia jest okazją do przypomnienia historii tego wspaniałego Polaka i mieszkańca Kielc, żołnierza i państwowca, może być również inspiracją do wspomnienia o ludziach, dzięki którym możemy dzisiaj żyć w wolnej, niepodległej Polsce"Zob. P. Rogoziński, Najmłodszy legionista będzie miał swoją ulicę w Kielcach, https://wiadomosci.onet.pl/kielce/kielce-powstanie-ulica-wladyslawa-franasia/9yjcdcq, opublikowane 18.10.2018, dostęp 8.10.2025; Rada Miasta Kielce, Uchwala nr LXII/1378/2018 z dnia 18 października 2018 r., w: Dziennik Urzędowy Województwa Świętokrzyskiego, https://edziennik.kielce.uw.gov.pl › oryginal › akt..
Premiera filmu pod tytułem "Walizka legionisty Władysława Franasia" wyprodukowanego przez Portal Informacji Kulturalnej Województwa Świętokrzyskiego opowiadającego historię Władysława Franasia odbyła się 29 października 2018 w 100. rocznicę Czynu Niepodległościowego w Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach.
Dostępne archiwalia i pamiątki Możliwy jest dostęp do oryginałów i wersji cyfrowych archiwaliów i pamiątek związanych z Władysławem Franasiem (https://inwentarz.ipn.gov.pl/, Kolekcja: Joanna Snopek i Anna Franaś-Nogajczyk)Zob. https://inwentarz.ipn.gov.pl/szukaj?fraza=Anna%20Frana%C5%9B-Nogajczyk&sort_bef_combine=relevance_DESC:
Przypinka Orzeł Strzelecki – 2 szt.; Odznaka Pamiątkowa II Brygady Legionów Polskich 1914-1916; Medal „Polska Swemu Obrońcy” 1918-1921; Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości 1918-1928 (IPN Ki 382/6); legitymacja Odznaki Pamiątkowej Frontu Litewsko-Białoruskiego z podpisem gen. Szeptyckiego (IPN Ki 382/5); Krzyż Niepodległości z legitymacją i dyplomem (IPN Ki 382/4); Odznaka 4 Pułku Piechoty Legionów Polskich II stopnia z dyplomem (IPN Ki 382/3); fotografie, np. zdjęcie 14-letniego Władysława Franasia w mundurze legionisty, jesień 1914 r.(IPN Ki 382/2); dokumenty osobiste, np. opinia-zaświadczenie z lat 30-tych z adnotacją, że majątku nie posiada (IPN Ki 382/1).
Przypisy
Bibliografia brak autora, Władysław Franaś, https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/wladyslaw-franas [dostęp 2025-12-08]. https://kielce.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=15257 [dostęp 2025-12-08]. Kałuża R., Władysław Franaś, https://radiokielce.pl/605079/audycja-z-dnia-08-07-2018-wladyslaw-franas/ [dostęp 2025-12-08]. Maciągowski M., Walizka legionisty,w: eM Kielce (2014), nr 31, s. 10. Rada Miasta Kielce, Uchwala nr LXII/1378/2018 z dnia 18 października 2018 r., w: Dziennik Urzędowy Województwa Świętokrzyskiego, https://edziennik.kielce.uw.gov.pl › oryginal › akt [dostęp 2025-12-08]. Rogoziński P., Najmłodszy legionista będzie miał swoją ulicę w Kielcach, https://wiadomosci.onet.pl/kielce/kielce-powstanie-ulica-wladyslawa-franasia/9yjcdcq [dostęp 2025-12-08]. Stańczyk T., Najmłodsi legioniści, https://muzeumpilsudskiblog.pl/najmlodsi-legionisci/ [dostęp 2025-12-08].
Kategoria:Legioniści internowani po kryzysie przysięgowym w Szczypiornie Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918 (Austro-Węgry) w niewoli rosyjskiej Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Zmarli w 1945 Kategoria:Ludzie związani z Kielcami