Kapława (łot. Kaplavas pagasts), do 1925 Born (łot. Bornes pagasts) – gmina wiejska (pagasts) na Łotwie, w novadsie Krasław (od 2021). Siedzibą władz gminy jest Kapława (łot. Kaplava), przy granicy z Litwą i Białorusią.
Dawniej była to jednostka w Imperium Rosyjskim, Polsce, Republice Łotewskiej i ZSRR, funkcjonująca w latach 1889–1949.
Historia Gmina zbiorowa Born (ros. Борнская волость, łot. Bornes pagasts, niem. Gemeinde Born) powstała w 1889 roku w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiegoLatvijas pagasti. Enciklopēdija. Rīga : A/S Preses nams., która w przypadku historycznych krain Łotwy nastąpiła 20–30 lat później niż w innych guberniachW wykazie gmin z 1890 nowego podziału guberni kurlandzkiej na gminy zbiorowe jeszcze nie uwzględniono, przez co przedstawiono nie obowiązujący już podział na gminy jednostkowe.. Gmina powstała z połączenia gmin jednostkowych Born, Matulischek, Dvoriškis, Alt-Born, Born-Plebania, Warnowiz, Lisettenhof, Rosenfeld, Annenhof/PlatershofКарта волостей Курляндской губернии 1892.. Weszła w skład powiatu iłłuksztańskiego, należącego do guberni kurlandzkiejVolosts and gminas of 1890. Governorates: 1st Arkhangelsk - 25th Nizhny Novgorod. St . Petersburg, 1892.. Gmina leżała w najdalej na wschód wysuniętym skrawku historycznej Semigalii (właściwie Selonii), w specyficznym przewężeniu geograficznym nad rzeką Dźwiną.
W obrębie guberni kurlandzkiej, gmina graniczyła jedynie z gminą Sołonaj w powiecie iłłuksztańskim od zachodu; ze wszystkich innych stron otaczały ją terytoria trzech guberni: od północy – witebskiej (gminy Krasław i Izabelino powiatu dyneburskiego oraz gmina Przydrujsk powiatu drysieńskiego), od wschodu – wileńskiej (gmina Druja powiatu dzisieńskiego), a od południa – kowieńskiej (gminy Krasnogórka i Słobódka powiatu nowoaleksandrowskiego). Była to zarazem jedyna gmina guberni kurlandzkiej, która na bardzo krótkim odcinku graniczyła z gubernią wileńską.
Po I wojnie światowej jednostka weszła w skład utworzonego 31 października 1919 i administrowanego przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich powiatu brasławskiegoDz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 25, poz. 257., w ramach tzw. administracyjnego okręgu wileńskiego. W 1919 roku gminę zamieszkiwało 2,114 obywateli, w większości katolicySpis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919: GminaLudnośćWyznanie w %KatolicyStarowiercyPrawosławniŻydziBornZapisano błędnie jako Boruny.2,11476,05,24,12,3 Jednakże w lipcu 1920 roku obszar gminy Born (oraz pięciu innych sąsiednich gmin o łącznej powierzchni 1,5 tys. km²Obszar ten jest jedynym skrawkiem terytorium należącym do Łotwy, który podlegał pod polską administrację w latach międzywojennych.) został zajęty przez Łotyszy i wcielony do Republiki Łotewskiej. Gmina weszła skład łotewskiego powiatu iłłuksztańskiego. W 1925 roku nazwę gminy (i jej siedziby) zmieniono na Kapława (łot. Kaplavas pagasts). W 1935 roku jej powierzchnia wynosiła 119 km², a zamieszkiwało ją 2,383 ludziOkupētās Latvijas administratīvi teritoriālais iedalījums. Latvijas Valsts arhīvu ģenerāldirekcija. Rīga, 1997. ISBN 9984-9256-0-9.
Po II wojnie światowej gmina Kapława weszła w struktury administracyjne Związku Radzieckiego (Łotewskiej SRR). W 1945 roku gminę podzielono na trzy rady wiejskie (Kaplava, Sarkanarmiešu i Varnaviči). 16 października 1947 roku gmina weszła w skład nowo utworzonego Okupētās Latvijas administratīvi teritoriālais iedalījums. Latvijas Valsts arhīvu ģenerāldirekcija. Rīga, 1997.. Gminę zniesiono ostatecznie w 1949 roku, wraz z powiatem iłłuksztańskim.
Współczesną gminę Kaplava reaktywowano w 1990 rokuLatvijas pagasti. Enciklopēdija. Rīga : A/S Preses nams.. Jej historycznie uwarunkowana izolacja geograficzna jest nadal zauważalna. Obecnie leży w wąskim pasie terytorium Łotwy między Białorusią a resztą kraju, oddzielonym od niej rzeką Dźwiną, przez którą nie ma mostu w pobliżu (najbliższy znajduje się w Krasławiu). Przedostanie się na wschodni brzeg Dźwiny, na przykład do Przydrujska, wymaga objazdu o długości 40 km. Natomiast, wskutek długotrwałego kresowego położenia u zbiegu czterech guberni, gmina jest nadal interesującym przykładem etnicznego zróżnicowania. W 2000 roku Łotysze stanowili tam 24% mieszkańców, Rosjanie – 25%, Polacy – 23%, a Białorusini – 26%Kowalski, M. (2013). Ludność polska w wieloetnicznych regionach Litwy, Łotwy i Białorusi. Studia z geografii politycznej i historycznej, (02), 205-237..
Przypisy
Kategoria:Dawne gminy w guberni kurlandzkiej Kategoria:Dawne gminy w okręgu wileńskim Kategoria:Dawne gminy na Łotwie Kategoria:Gminy na Łotwie