Waza eurymedońska – czerwonofigurowe ojnochoe z ok. 460 roku p.n.e. Naczynie przedstawia dwie męskie postacie w scenie o jednoznacznie prowokacyjnym charakterze, opatrzonej grecką inskrypcją odnoszoną do bitwy nad rzeką Eurymedon. Przedstawienie bywa interpretowane jako alegoria ateńskiego zwycięstwa nad Persami, wykorzystująca konwencje seksualne, komediowe i ikonograficzne typowe dla sztuki attyckiej V w. p.n.e.
Autorstwo przypisuje się kręgowi malarza .
Współcześnie waza przechowywana jest w w Hamburgu.
Opis Dekorację brzuśca ojnochoe stanowi pas meandru, w obrębie którego ukazano dwóch mężczyzn, celowo umieszczonych po przeciwnych stronach naczynia i maksymalnie od siebie oddalonych. Po prawej stronie ucha widoczna jest postać (postać A) idąca naprzód – nagi mężczyzna, okryty jedynie prostym płaszczem zwisającym z pleców, co eksponuje jego ciało. Ma krótką brodę i w wyraźnie prowokacyjny sposób trzyma w dłoni swojego wzwiedzionego penisa, jednocześnie wyciągając drugą rękę w stronę drugiej figury, jakby próbował nawiązać z nią kontakt ponad powierzchnią naczynia.
Po przeciwnej stronie znajduje się druga postać (postać B), ubrana w obcisły, jednoczęściowy strój ozdobiony prostymi motywami kolistymi. Nosi charakterystyczne nakrycie głowy z nausznikami oraz pełną brodę i rzadki wąs. Z ramienia zwisa pusty futerał na łuk, co sugeruje brak broni. Jego ciało ukazano w nienaturalnej, skręconej pozie: jest pochylony, z pośladkami skierowanymi ku nadchodzącemu mężczyźnie, a ręce są uniesione w geście wyraźnego napięcia lub zaskoczenia. Szczególnie znamienne jest frontalne ujęcie twarzy – zabieg rzadki i celowy, podkreślający niezwykły, niepokojący charakter całej sceny, co już wcześniej dostrzegali badacze analizujący to naczynie.
Pomiędzy postaciami znajduje się napis; brzmi on – „jestem Eurymedon, stoję pochylony”.
Interpretacja Postać A jest interpretowana jako Grek, zaś postać B – jako Pers. Badacze podkreślają jednak trudność jednoznacznego odróżnienia Persów od Scytów w attyckim malarstwie wazowym, gdyż elementy kostiumu przypisywane postaci B są charakterystyczne szerzej dla tzw. „orientalnego” typu ubioru i mogły oznaczać Persa, Scytę lub inną postać ze świata barbarzyńskiego. W tym sensie figura ta bywa interpretowana nie jako konkretna postać etniczna, lecz jako uogólniona personifikacja imperium perskiego. Z kolei identyfikacja postaci A jako Greka jest przez większość badaczy uznawana za przekonującą, gdyż jego przedstawienie odpowiada greckiemu ideałowi , a noszony przez niego płaszcz nie jest skórą zwierzęcą, lecz zwykłym okryciem tekstylnym. Analiza ikonograficzna wskazuje więc, że scena operuje szerokimi, umownymi kategoriami etnicznymi i symbolicznymi.
Sama scena jest powszechnie uznawana za nawiązanie do bitwy nad Eurymedonem (ok. 466 p.n.e.), gdzie flota ateńska zdecydowanie pokonała Imperium perskie.
Sama scena miała symbolizować polityczną i militarną dominację Aten, a akt seksualny rozumiano jako metaforę upokorzenia pokonanego wroga, co szczególnie silnie podkreślała interpretacja Kennetha Dovera. Od tej dominującej wykładni odchodziły jednak niektóre propozycje, m.in. , która datowała wazę na okres sprzed bitwy i traktowała postać Eurymedona jako figurę mitologiczną, oraz , który kwestionował rozumienie przedstawionego aktu jako symbolu dominacji, widząc w nim raczej ukazanie Persa jako postaci seksualnie niepowściągliwej. Mimo tych alternatywnych interpretacji większość badaczy nadal uznaje scenę za wizualny komentarz polityczny odnoszący się do konfliktu grecko-perskiego, zwracając również uwagę na jej komediowy charakter i wieloznaczność.
Galeria
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Ceramika starożytnej Grecji