Stanisław Wnuk, ps. Opal (ur. 30 stycznia 1905 w Borowie, zm. 20 listopada 1998) – polski żołnierz, kapitan Armii Krajowej, zastępca Hieronima Dekutowskiego ps. „Zapora” od lutego 1944 do grudnia 1945. Był tajnym współpracownikiem Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa. Pomógł bezpiece w ujęciu „Zapory” i jego podkomendnych.

Życiorys Urodził się 30 stycznia 1905 roku w Borowie, choć część źródeł podaje Kolonię Borowską Wyszukiwanie: Wnuk. Uczęszczał do Gimnazjum Hetmana Jana Zamoyskiego w Lublinie. W latach 1938–1939 studiował na Wydziale Prawa KUL.

1 marca 1940 wstąpił do Związku Walki Zbrojnej, gdzie przydzielono mu funkcję zastępcy komendanta Placówki Chodel w Obwodzie AK Lublin Powiat. W grudniu 1943 roku mianowany dowódcą jednego z patroli dywersyjnych AK. W styczniu 1944 roku Hieronim Dekutowski ps. „Zapora” został szefem Kedywu Inspektoratu Lublin–Puławy, a w lutym jego zastępcą został Stanisław Wnuk (zastępując Teofila Machalicę ps. „Toll”). W czerwcu oddział podzielono na dwa pododdziały, jednym z nich dowodził „Opal”. Pod jego dowództwem znalazły się plutony „Wampira”, „Żbika” i „Ducha”.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej na ziemię lubelską, oddział „Zapory” został rozwiązany. 15 sierpnia 1944 roku NKWD przeprowadziło obławę na dom „Opala”, który w tym czasie był w Lublinie, gdzie zgłaszał się do Ludowego Wojska Polskiego. W zaistniałej sytuacji, zaczął się ukrywać. Zorganizował oddział partyzancki i 3 maja 1945 roku przekazał dowodzenie Dekutowskiemu. Po amnestii z sierpnia 1945 roku reprezentował partyzantów w rozmowach z UB, a następnie się ujawnił. Pełnił funkcję przedstawiciela Komisji Likwidacyjnej AK Obszaru Centralnego Okręgu Lublin. Rozpoczęły się jednak aresztowania ujawnionych, przez co większość Zaporczyków pozostała w konspiracji. W grudniu 1945 roku „Zapora” skontaktował się z Romanem Jeziorem ps. „Jung”, inspektorem lubelskiego WiN, a jego oddział wstąpił do zrzeszenia.

20 grudnia 1945 roku Wnuk został aresztowany na stacji Lublin Główny. Uwięziono go na Zamku w Lublinie. Został zwerbowany do współpracy z bezpieką, prawdopodobnie przez Wincentego Wojciusza. W styczniu 1946 zobowiązał się wydać m.in. „Zaporę” i podał możliwe miejsca jego ukrywania. Informacje przez niego przekazane doprowadziły do zatrzymania kpt. Bronisława Rębacza ps. „Rymsza”, komendanta obwodu AK-WiN Kraśnik. W tym czasie nieświadomy zdrady Dekutowski starał się o uwolnienie swojego zastępcy. Opracował raport swoich akcji zbrojnych, biorąc za nie pełną odpowiedzialność i oświadczając że wydał rozkazy przeprowadzenia tych akcji. „Opal” wyszedł na wolność 20 listopada 1946. Jako informator pomógł UB w akcji ujęcia „Zapory” we wrześniu 1947, a według Sławomira Poleszaka odegrał w niej kluczową rolę.

Zaporczycy podejrzewali Wnuka o donosicielstwo, choć według relacji jednego z nich, Franciszka Nieleszczuka, sam major nie wierzył, by któryś z podkomendnych mógł go zdradzić.

W 1950 roku został ponownie aresztowany, jako podejrzany o dalszą współpracę z WiN. Zeznał wtedy, że po 1946 spotykał się z Dekutowskim tylko z polecenia władz bezpieki i o wszystkich spotkaniach informował w UBP w Lublinie. Wymienił wtedy również nazwiska komunistycznych oficerów, którym meldował o wyjeździe „Zapory” za granicę. Obciążył również zeznaniami Izabelę Kochanowską, współpracownicę Dekutowskiego, która w następstwie została skazana na 6 lat więzienia. Został uwolniony w maju 1951. Dalej pomagał służbom w rozpracowywaniu działaczy podziemia niepodległościowego. Posługiwał się pseudonimami „Dziadek”, „Iskra” i „Żmudzki”. Według Jarosława Kopińskiego był bardzo dyspozycyjnym agentem. Zakończył współpracę z bezpieką dopiero w 1989 roku.

W źródłach występują rozbieżności co do stopnia wojskowego Wnuka. Część określa go porucznikiem, część kapitanem, a pojedyncze majorem. Na zdjęciu z 1995 nosi mundur Wojska Polskiego w naramiennikiem majora.

Zmarł 20 listopada 1998. Jego działalność agenturalna wyszła na jaw dopiero w roku 2006 po opublikowaniu artykułu „Zapora” w sieci agentów przez Jarosława Kopińskiego.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Tajni współpracownicy Służby Bezpieczeństwa PRL Kategoria:Oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Urodzeni w 1905 Kategoria:Zmarli w 1998 Kategoria:Żołnierze i działacze podziemia antykomunistycznego (1944–1956)