Józef Przybyszewski, ps. „Grzymała”, „Grajewski” (ur. 28 października 1906 w Grajewie, zm. 9 lipca 1972 w Warszawie) – polski polityk i działacz państwowy, podporucznik Narodowej Organizacji Wojskowej i uczestnik konspiracji w czasie II wojny światowej, od listopada 1943 do sierpnia 1944 Okręgowy Delegat Delegatury Rządu na Kraj w Białymstoku, od 3 do 7 sierpnia 1944 wojewoda białostocki, kilkukrotny więzień polityczny, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej, syn Antoniego i Józefy z domu Maciejewskiej. W młodości działacz Związku Harcerstwa Polskiego, m.in. przyboczny w I DH. W 1927 ukończył gimnazjum w rodzinnym Grajewie, rozpoczął studia filozoficzne na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie podjął naukę w seminarium duchownym w Częstochowie, przerwał ją jednak lub został usunięty z przyczyn zdrowotnych albo podjęcia działalności politycznej.
Od 1930 związany ze Stronnictwem Narodowym (m.in. sekretarz zarządu okręgowego w Łomży od 1932/4) i Obozem Wielkiej Polski. Pracował w łomżyńskiej drukarni tygodnika „Życie i Praca”, redagował dwutygodnik OWP „Młodzi”. W pierwszej instancji skazany za inspirowanie antyżydowskich zamieszek w Radziłowie z 23 marca 1933, w wyniku których zginęły dwie osoby, w drugiej instancji uniewinniono go. Dwukrotnie skazywany na karę aresztu i grzywny za rozpowszechnianie fałszywych informacji. W czerwcu 1934 aresztowany wraz z innymi nacjonalistami po zabójstwie Bronisława Pierackiego, w kolejnym miesiącu skierowany do Miejscu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej. Dwukrotnie zwalniany z obozu do szpitala, kilkukrotnie karany, ostatecznie wyszedł z niego we wrześniu 1934, po czym dzięki pomocy Witolda Staniszkisa trafił do sanatorium. Powrócił następnie do Łomży, a w 1936 przeniósł się do Warszawy.
Uczestniczył w obronie Warszawy w randze podporucznika rezerwy. W okresie okupacji działał w konspiracyjnym Stronnictwie Narodowym „Kwadrat” i Narodowej Organizacji Wojskowej pod pseudonimami „Grzymała” i „Grajewski”. W strukturach NOW osiągnął rangę podporucznika, został inspektorem Komendy Głównej, a także szefem działów zaopatrzenia (1939–1941) i finansów. Jesienią 1943 mianowany Delegatem Rządu na województwo białostockie, przybył do Białegostoku w listopadzie 1943. Ze względu na stan zdrowia od stycznia do maja 1944 przebywał ponownie w Warszawie, po czym powrócił na Białostocczyznę i m.in. wydał dwie odezwy związane z wkroczeniem wojsk sowieckich do Polski. Na przełomie lipca i sierpnia 1944 ujawnił się jako wojewoda białostocki wobec wojsk radzieckich, rozpoczął urzędowanie 2/3 sierpnia i wtedy też powołał Ryszarda Gołębiewskiego na prezydenta Białegostoku. W mieście funkcjonowały wówczas trzy konkurujące ze sobą ośrodki władzy (poza podziemnym także władza polskich komunistów podległych PKWN oraz Miejska Rada Delegatów Ludu Pracującego postulująca przyłączenie do Białoruskiej SRR), jeszcze 3 sierpnia milicja i wojsko zakazały mu działalności. 7/8 sierpnia 1944 aresztowany przez NKWD razem z Gołębiewskim i czterema innymi osobami. Był więziony kolejno w Moskwie, Charkowie, obozach w Diagilewie koło Riazania i Griazowcu.
Powrócił do Polski w listopadzie 1947, miał ukrywać się na Pomorzu. Przez pół roku więziony następnie w więzieniu mokotowskim przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Po zwolnieniu pracował jako dyrektor firmy „Pion” i w strukturach Samopomocy Chłopskiej. Ze względu na inwigilację przez kilka lat przebywał na wsi. Od 1954 kierował Zbiornicą Materiałów Wtórnych w Warszawie, później był zastępcą kierownika w Zjednoczonych Zespołach Gospodarczych „Inco”. Ze względu na stan zdrowia przeszedł na rentę inwalidzką.
Odznaczenia i upamiętnienie Odznaczony m.in. Orderem Wojennym Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Walecznych oraz Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.
Przypisy
Kategoria:Członkowie konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego Kategoria:Członkowie Obozu Wielkiej Polski Kategoria:Członkowie ZHP Kategoria:Delegaci okręgowi Delegatury Rządu na Kraj Kategoria:Ludzie urodzeni w Grajewie Kategoria:Ludzie związani z Łomżą Kategoria:Obrońcy Warszawy (1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Oficerowie Narodowej Organizacji Wojskowej Kategoria:Osadzeni w Miejscu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Podporucznicy II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy związani z działalnością antysemicką (II RP i II wojna światowa) Kategoria:Politycy Stronnictwa Narodowego Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy menedżerowie Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urzędnicy administracji terenowej Polski Ludowej Kategoria:Więźniowie Obozu NKWD nr 150 w Griazowcu Kategoria:Więźniowie polityczni w II Rzeczypospolitej Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Więźniowie więzienia mokotowskiego (Polska Ludowa) Kategoria:Wojewodowie białostoccy i podlascy Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Zmarli w 1991