Bitwa o San Marino

Bitwa o San Marino – starcie zbrojne stoczone w dniach 17–20 września 1944 roku podczas kampanii włoskiej II wojny światowej, w której wojska niemieckie zajęły neutralną Republikę San Marino, a następnie zostały wyparte przez siły alianckie. Jest ona czasami nazywana bitwą pod Monte Pulito.

San Marino ogłosiło neutralność na wcześniejszym etapie wojny i pozostawało zasadniczo niezależne od wydarzeń w Europie aż do 1943 roku, kiedy to wojska alianckie posunęły się znacznie w górę półwyspu Apenińskiego. Główna niemiecka pozycja obronna, linia Gotów, przebiegała w poprzek półwyspu, tuż na południe od granicy z San Marino. Pod koniec czerwca 1944 roku kraj został zbombardowany przez Królewskie Siły Powietrzne w przekonaniu, że armia niemiecka zajęła pozycje na jego terytorium, w wyniku czego zginęły 63 osoby. W ramach operacji Olive, rozpoczętej pod koniec sierpnia, duże siły alianckie zaatakowały na samym wschodnim krańcu linii, mając na celu przejście przez Rimini – na wschód od San Marino – i przebicie się na równiny na północ od miasta. Chociaż San Marino leżało na południowy zachód od Rimini, plan zakładał jego całkowite ominięcie. W odpowiedzi na ruchy aliantów Niemcy wysłali do San Marino niewielki oddział, aby strzegł linii komunikacyjnych i pełnił rolę obserwatorów artyleryjskich.

Po kilku dniach główne natarcie na południe od Rimini zostało zatrzymane przez silny opór i trudne warunki pogodowe, a brytyjskie i indyjskie siły na flance rozpoczęły natarcie na zachód, obejmując linię frontu w kierunku San Marino. 17 września indyjska 4 Dywizja Piechoty zaatakowała niemiecką 278 Dywizję Piechoty, utrzymujące dwa wzgórza tuż za granicą z San Marino. Po ciężkich walkach o przejęcie kontroli nad wzniesieniami sytuacja ustabilizowała się 19 września, a siły alianckie rozpoczęły natarcie na samo San Marino. Miasto zostało zdobyte po południu 20 września, a 4 Dywizja Indyjska opuściła kraj 21 września, pozostawiając go pod kontrolą lokalnych sił obronnych.

Tło Mikropaństwo San Marino, położone na północy półwyspu Apenińskiego i całkowicie otoczone przez Włochy, odegrało niewielką rolę w II wojnie światowej. Miało faszystowski rząd, ściśle związany z reżimem Benito Mussoliniego, ale w toku wojny pozostało neutralne. Pojawiły się informacje, że San Marino wypowiedziało wojnę Wielkiej Brytanii we wrześniu 1940 roku, lecz władze państewka przekazały później rządowi brytyjskiemu wiadomość, że tego nie zrobiły. Na początku 1942 roku rząd San Marino oświadczył, że nie jest w stanie wojny ze Stanami Zjednoczonymi, co zostało potwierdzone przez Departament Stanu USA. Brytyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych w 1944 roku stwierdziło w sposób bardziej jednoznaczny, że Wielka Brytania nigdy nie wypowiedziała wojny, ale też nigdy formalnie nie uznała neutralności San Marino i poinformowała, że uważa działania militarne na terytorium San Marino za uzasadnione, gdyby zostało ono wykorzystywane przez siły Osi.

thumb|left|Tablice informujące o neutralności na granicach San Marino Kraj został zbombardowany przez aliantów 27 czerwca 1944 roku, w wyniku czego zginęły 63 osoby. Tego samego dnia rząd San Marino oświadczył, że na jego terytorium nie znajdują się żadne instalacje ani sprzęt wojskowy i że żadne obce siły zbrojne nie zostały wpuszczone na jego terytorium. Na początku lipca rząd San Marino ogłosił, że niemieckie dowództwo umieściło na przejściach granicznych widoczne tablice z zakazem wkraczania na terytorium państwa i ponownie potwierdził swoją całkowitą neutralność.

W połowie sierpnia wojska niemieckie otrzymały rozkaz uszanowania neutralnego statusu San Marino, zastrzegając sobie prawo do tranzytu zaopatrzenia i rannych przez ten kraj. Na początku września niemieckie dowództwo przyznało jednak, że może rozmieścić tam wojska podczas przyszłych operacji, argumentując: nie możemy przegrać żadnej bitwy dla dobra tego małego państwa. To oznaczało, że zarówno Niemcy, jak i alianci formalnie uznawali neutralność San Marino, ale mimo to byli gotowi przerzucić wojska do tego kraju, jeśli uznaliby to za konieczne ze względu na swoje potrzeby operacyjne.

Preludium thumb|Dwa czołgi M4 Sherman z 6 Królewskiego Pułku Pancernego w akcji przeciwko niemieckim stanowiskom karabinów maszynowych na granicy San Marino Pod koniec lata 1944 roku siły niemieckie we Włoszech wycofały się w kierunku linii Gotów, łańcucha umocnionych pozycji rozciągającego się w poprzek półwyspu Apenińskiego. Alianci opracowali plan przełamania obrony, nacierając na północ w kierunku Rimini i równin północnych Włoch. Plan ten zakładał silne natarcie brytyjskiej 8 Armii wzdłuż wschodniego wybrzeża, pod kryptonimem operacja Olive; 11 dywizji miało zaatakować wąskim frontem, skupiając się na „przełęczy Rimini”, 13-kilometrowym odcinku równiny wzdłuż wybrzeża wokół miasta, a następnie przesuwając się na północ. Po pokonaniu przełęczy siły alianckie miały się rozmieścić na Równinie Romagna i posuwać się na zachód w kierunku Bolonii. Tymczasem amerykańska 5 Armia miała nacierać na północ wzdłuż centrum półwyspu, mając nadzieję na uwięzienie dużych sił niemieckich w manewrze okrążającym.

Główny atak aliantów rozpoczął się 25 sierpnia, docierając w dolinę Foglia – właściwą linię Gotów – 29 sierpnia. Została ona szybko przełamana, a niemieckie dowództwo podjęło próbę utworzenia drugiej linii obronnej na grzbiecie Coriano, pagórkowatym odgałęzieniu na północ od rzeki Conca i ostatniej dużej przeszkodzie geograficznej na południe od Rimini. Ofensywa aliantów dotarła do rzeki 3 września, ale została zatrzymana z powodu problemów technicznych z czołgami, wzmacniającego się niemieckiego oporu i ulewnych deszczy. Siły alianckie zatrzymały się i sprowadziły posiłki, czekając na możliwość wznowienia ofensywy wzdłuż wybrzeża. Na lewym skrzydle natarcia atak został zatrzymany w bitwie pod Gemmano, na południe od rzeki Conca.

W tym momencie siły na lewym skrzydle aliantów były rozciągnięte w linii biegnącej na południe od grzbietu Coriano, zwróconej na zachód w kierunku San Marino, oddalonego o kilka kilometrów. 56 Londyńska Dywizja Piechoty znajdowała się naprzeciwko Croce, a 46 Dywizja Piechoty naprzeciwko silnie bronionej pozycji w Gemmano. Indyjska 4 Dywizja Piechoty znajdowała się na południe od 46 Dywizji, tworząc skrajnie lewe skrzydło ofensywy. Gdy 12 września wznowiono atak na Coriano, prowadzony przez dwie dywizje pancerne ze wsparciem ciężkiej artylerii, siły te ruszyły na zachód; ich celem było przejście w kierunku miasta Montescudo, około 3 km od granicy z San Marino. Główny atak pomyślnie przeszedł na grzbiet, a 56 Dywizja posunęła się około 1,6 km za Croce, po czym okopała się wieczorem 13 września; tej nocy 4 Dywizja Indyjska zdobyła przyczółek na południe od Gemmano. Zostało ono ostatecznie zdobyte przez 46 Dywizję i 4 Dywizję Indyjską rankiem 15 września, a siły brytyjskie przygotowywały się do marszu w kierunku Montescudo i wykorzystania zamieszania w szeregach Niemców.

Bitwa Wkroczenie do San Marino thumb|left|Brytyjski żołnierz obserwujący niemieckie pozycje w pobliżu San Marino 13 września armia niemiecka wysłała znaczne siły do ​​San Marino, aby bronić go przed aliantami; dawało im to również kontrolę nad jedną z głównych dróg w tym rejonie i umożliwiało obserwatorom artyleryjskim zajęcie szczytów górskich. Siły obronne pochodziły z 278 Dywizji Piechoty. 4 Dywizja Indyjska została wyznaczona do ataku 17 września.

46 Dywizja zdobyła Montescudo 15 września, a następnego dnia 56 Dywizja wkroczyła do miasta Mulazzano, położonego bezpośrednio na północ od Montescudo i równie blisko granicy. Stąd walki przesunęły się na zachód, z 56 Dywizją na północnej flance i 46. na południowej; obie jednostki zostały powstrzymane przez silny opór Niemców.

Czołowe oddziały 4 Dywizji Indyjskiej – 3./10 Pułk Beludżów – przekroczyły rzekę Marano na wschodniej granicy San Marino w nocy 17 września. 1./9 Pułk Gurkhów przemaszerował przez państewko, aby zaatakować punkty 343 i 366 w pobliżu Faetano. Te niewielkie wzgórza – tuż za rzeką – były bronione przez dwa bataliony 993 Pułku Grenadierów. Pierwszy – punkt 343 – został zdobyty o godzinie 5:00, ale siły zajmujące punkt 366 musiały się wycofać z powodu wyczerpania amunicji. Szer. Sher Bahadur Thapa został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wiktorii za samotne utrzymanie szczytu wzgórza przez dwie godziny, co pozwoliło dwóm kompaniom bezpiecznie się wycofać, po czym zginął, próbując uratować rannego kolegę.

Punkt 343 został utrzymany do 18 września, choć ze stratą 63 ludzi; do wieczora oddział czołgów zdołał dotrzeć na pole bitwy i ustabilizować pozycję przy wsparciu artylerii. 4./11 Pułk Sikhów okrążył Gurkhów od północy, osłaniając północną flankę wzgórz San Marino, a 11 Brygada przeszła przez nie, aby pomóc w okrążeniu miasta. Wieczorem 19 września 2. batalion Pułku Queen's Own Cameron Highlanders z indyjskiej 11 Brygady Piechoty rozpoczął natarcie na obrzeża miasta od północy, ale wczesnym rankiem 20 września został powstrzymany przez pozycje obronne w północno-zachodniej części miasta. Czołgi wkroczyły na przedmieścia, podczas gdy kompania Cameron Highlanders w ulewnym deszczu ruszyła pod górę w kierunku szczytu. Miasto zostało zabezpieczone wczesnym popołudniem. Atakujący stracili ok. 30 żołnierzy, zginęło 20 Niemców, a 54 zostało wziętych do niewoli.

21 września lokalne siły obronne San Marino zostały zmobilizowane do pomocy w usuwaniu rozproszonych wojsk niemieckich, a indyjska 4 Dywizja Piechoty nacierała dalej, mimo silnych burz, i opuściła kraj.

Następstwa thumb|Wojska alianckie maszerują przez San Marino, wrzesień 1944 Siły alianckie okupowały San Marino przez krótki okres po wycofaniu się Niemców. Status prawny tego stanu rzeczy był zniuansowany; do San Marino wysłano oficera łącznikowego z alianckiego rządu wojskowego we Włoszech, ale z powodu neutralności państwa nie utworzono władz wojskowych i ogłoszono, że wojska okupacyjne zostaną wycofane jak najszybciej. Rząd San Marino został poproszony o wprowadzenie godziny policyjnej ze względów bezpieczeństwa, ale odmówił, a Brytyjczycy nie wywierali na niego presji. Po zajęciu małej republiki kraj odwiedziło wielu dygnitarzy alianckich, w tym Harold Macmillan, brytyjski minister ds. Morza Śródziemnego, a także gen. Harold Alexander, naczelny dowódca we Włoszech oraz gen. Oliver Leese, dowódca 8 Armii.

Siły okupacyjne udzieliły pomocy w przywróceniu dostaw wody i prądu, wcześniej sabotowanych przez Niemców, którzy wywieźli również z kraju wszystkie ciężarówki z wyjątkiem jednej. Wysłano także zapasy żywności, aby wesprzeć dużą liczbę włoskich uchodźców, którzy uciekli do San Marino, w tym znaczną część ludności Rimini. Włoscy karabinierzy zostali rozmieszczeni w celu zabezpieczenia granicy San Marino i pozostali na miejscu, dopóki walki nie przeniosły się dalej w głąb półwyspu. W październiku w San Marino wybuchła epidemia tyfusu, odnotowano ponad 800 przypadków na miejscu, a kolejne 340 wśród uchodźców, którzy powrócili do Rimini; łącznie zmarły 93 osoby.

W październiku 1945 roku, po zakończeniu wojny, rząd San Marino zwrócił się do rządu brytyjskiego z wnioskiem o wypłatę 732 milionów lirów w ramach reparacji wojennych, z czego 500 milionów przeznaczono na pokrycie kosztów usunięcia skutków walk we wrześniu, a 20 milionów jako odszkodowanie za okupację. Rząd brytyjski odrzucił ten wniosek, argumentując, że ponieważ Niemcy naruszyły neutralność San Marino przed wkroczeniem wojsk alianckich do kraju, nie ponosi odpowiedzialności; zaoferował jednak dobrowolną rekompensatę w wysokości 26 000 funtów w związku z bombardowaniem w czerwcu, którą później zwiększono do 80 000 funtów (równowartość 32 milionów lirów).