Państwowy Zakład Chowu Koni (II RP) – przedsiębiorstwo państwowe działające zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt, mające na celu zapewnienie państwu i rolnictwu niezbędnej liczby ogierów rozpłodowych i wartościowego materiału hodowlanego.

Historia Koń odgrywał wielostronną i kluczową rolę w życiu społecznym i gospodarczymJerzy Fedorski, Ludzie i konie w okresie międzywojnia. https://www.hij.com.pl/ludzie-i-konie-w-okresie-miedzywojnia/.. W gospodarstwie rolnym był podstawową siłą pociągową – wykorzystywano go do orki, transportu płodów rolnych i prac polowych. W wojsku stanowił fundament kawalerii, artylerii konnej oraz służb transportowych, decydując o mobilności armii. W transporcie cywilnym konie ciągnęły wozy, dorożki i sanie, umożliwiając komunikację na krótkich i średnich dystansach. Jeździectwo miało znaczenie praktyczne i sportowe, a także wychowawczeLesław Kukawski, Broń i barwa kawalerii polskiej XX wieku, Wrocław 1964.. Równocześnie rozwijała się hodowla koni, w tym ceniona hodowla koni czystej krwi arabskiej, traktowanych jako dobro prestiżowe i źródło doskonalenia innych rasRoman Pankiewicz, Polska hodowla koni czystej krwi arabskiej 1918-1939, Warszawa 2002. ISBN 83-917418-0-X..

Jednym z pierwszych aktów prawnych było rozporządzenie Rady Ministrów z 1919 r., w wyniku którego powstał Urząd Stadnin Koni, w tym samym roku zmieniono na Zarząd Stadnin KoniRozporządzenie Rady Ministrów w przedmiocie organizacji Urzędu Stadnin Państwowych. Dz. U, 1919 nr 67, poz. 411.Rozporządzenie Rady Ministrów w przedmiocie zarządu stadnin państwowych. Dz. U. 1919 nr 82, poz. 447..

Do zakresu działania Zarządu Stadnin Koni należało:

prowadzenie państwowych stadnin koni, depot ogierów (gromadzenie ogierów) oraz wychowalni źrebiąt dla celów ogólnego podniesienia hodowli koni w kraju dla potrzeb rolniczych i wojskowych.

Zarząd podlegał Ministrowi Rolnictwa i Dóbr Państwowych.

Państwowy Zakładach Chowu Koni został powołany na podstawie rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 1927 r. o państwowych zakładach chowu koni i o premiowaniu ogierówRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 17 maja 1927 r. o państwowych zakładach chowu koni i o premiowaniu ogierów. Dz. U. 1927 nr 48, poz. 435.. Jednolity tekst tego rozporządzenia został opublikowany obwieszczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1938 rObwieszczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 12 marca 1938 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 17 maja 1927 r. o państwowych zakładach chowu koni i o dostarczaniu ogierów dla hodowli. Dz. U. 1938 nr 27, poz. 246..

Celem hodowla koni w państwowych stadninach było:

dostarczanie ogierów państwowym stadom; szczególne popieranie chowu niektórych ras i gatunków koni; propagowanie udoskonalonych metod hodowlanych przez stosowanie tych metod oraz stwierdzanie ich wyników; przedsiębranie prób i doświadczeń hodowlanych.

W państwowych stadninach koni utrzymywane były klacze zarodowe o wysokiej wartości hodowlanej, źrebięta, stanowiące przychówek stadniny oraz ogiery rozpłodowe dla potrzeb stadniny. Ogólna liczba klaczy zarodowych w państwowych stadninach koni nie mogła być mniejsza niż 120 i nie mogła przekroczyć 300.

Powyższe cele i zadania Zakładu były realizowano poprzez:

utrzymywanie państwowych zakładów chowu koni, w tym państwowych stad ogierów i państwowych stadnin koni, używanie do hodowli ogierów na podstawie umów, zawieranych z właścicielami.

W państwowych stadach ogierów utrzymywane były ogiery rozpłodowe o wysokiej wartości hodowlanej, przeznaczone do:

płodzenia koni odpowiednich do hodowli; płodzenia koni o specjalnym przeznaczeniu, przede wszystkim zaś odpowiadających potrzebom armii.

Ogólna liczba ogierów rozpłodowych w państwowych stadach nie mogła być mniejsza niż 1300 i nie mogła przekroczyć 1800.

Ustanowiono państwowe stadniny koni w;

Kozienicach, w powiecie kozienickim, Janowie, w powiecie konstantynowskim.

Minister Rolnictwa określił okręgi działania państwowych stad ogierówRozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 3 listopada 1930 r. w sprawie okręgów działania państwowych stad ogierów. Dz. U. 1930 nr 79, poz. 623.Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 30 lipca 1946 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej o ustanowieniu państwowych stad ogierów i państwowych stadnin koni.  Dz. U. 1946 nr 47 poz. 271 .

Państwo premiowało corocznie odpowiednią liczbę ogierów nadających się do hodowliRozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 13 lutego 1931 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Spraw Wojskowych w sprawie premiowania ogierów. Dz. U. 1931 n 44 poz. 389.. Premiowano ogiery rozpłodowe, stanowiące własność organizacji i instytucji społeczno-rolniczych, hodowlanych oraz związków samorządowych, w razie zaś braku dostatecznej liczby takich ogierów, brano ogiery stanowiące własność osób prywatnych.

Do przeprowadzania premiowania ogierów rozpłodowych Minister Rolnictwa powoływał właściwe organy państwowe, samorządowe lub organizacje społeczne, jak również określał sposób postępowania przy premiowaniu ogierów.

Wydatki na zakładanie i utrzymywanie państwowych zakładów chowu koni oraz na premiowanie ogierów pokrywane były z ogólnych dochodów Państwa.

Nadzór nad wykonaniem rozporządzenia powierzono Ministrowi Rolnictwa i Reform Rolnych.

Przypisy

Kategoria:Stadniny koni w Polsce Kategoria:Rolnictwo II Rzeczypospolitej