Wschód słońca w dniu dożynek (ang. Sunrise on the Reaping) – dystopijna powieść napisana przez amerykańską autorkę Suzanne Collins. Książka została wydana 18 marca 2025 roku i stanowi drugi prequel oryginalnej trylogii Igrzyska śmierci. Fabuła rozgrywa się 24 lata przed wydarzeniami z pierwszej części i porusza tematy manipulacji politycznej, siły propagandy oraz złożoności kontroli społecznej w reżimie totalitarnym. Akcja toczy się podczas 50. Głodowych Igrzysk, w których udział wziął Haymitch Abernathy.

Produkcja adaptacji filmowej została zapowiedziana 6 czerwca 2024 roku, a premiera jest planowana na 20 listopada 2026 roku.

Geneza Powstanie Inspiracją Suzanne Collins była książka szkockiego filozofa Davida Hume’a, a konkretnie jego idee bezwarunkowego poddania się i „łatwości, z jaką wielu jest rządzonych przez nielicznych”. Pytania dotyczące wykorzystania propagandy i siły narracji medialnych zainspirowały Collins do zbadania w powieści koncepcji „prawdziwe czy nieprawdziwe?”.

Collins zdecydowała się na tytuł „Wschód słońca w dniu dożynek”, aby wyrazić filozofię Hume’a dotyczącą rozróżnienia rozumowania indukcyjnego i dedukcyjnego. Jak wynika z rozbieżności zdań między Haymitchem Abernathym a Lenore Dove Baird w pierwszym rozdziale, Haymitch był przekonany, że dożynki będą trwały wiecznie i pogodził się z tym, wykazując tym samym bierne podporządkowanie. Lenore Dove natomiast argumentowała, że możliwa jest przyszłość bez nich, ponieważ Głodowe Igrzyska istnieją dopiero od pięćdziesięciu lat.

Fabuła Haymitch Abernathy mieszka w Dystrykcie 12 w państwie Panem wraz z matką i młodszym bratem, Sidem. Aby utrzymać rodzinę, Haymitch nielegalnie pędzi bimber. Regularnie wymyka się do lasu, by spotykać się ze swoją dziewczyną, Lenore Dove Baird, członkinią Trupy, wędrownej grupy muzycznej zmuszonej do osiedlenia się w Dystrykcie 12.

Losowanie trybutów na 50. Głodowe Igrzyska odbywa się w dniu szesnastych urodzin Haymitcha. Aby uczcić Drugie Ćwierćwiecze Poskromienia, każdy dystrykt musi wysłać na arenę podwójną liczbę trybutów. Podczas losowania w Dystrykcie 12 jeden z wybranych trybutów próbuje uciec i zostaje zastrzelony. W powstałym chaosie Haymitch próbuje ochronić Lenore Dove przed Strażnikami Pokoju. Okrutna opiekunka trybutów z Dystryktu 12, Drusilla Sickle, oraz Plutarch Heavensbee, kamerzysta sprawiający wrażenie przychylnego trybutom, wyznaczają następnie Haymitcha na trybuta w miejsce zabitego Woodbine’a, ponownie inscenizując losowanie. Pozostali trybuci z Dystryktu 12 to analityk Wyatt Callow, sąsiadka i bliska przyjaciółka Louella McCoy oraz bogata snobka Maysilee Donner.

Po przybyciu do Kapitolu trybuci z Dystryktu 12 zostają uznani za „czarne konie”. Podczas Parady Trybutów wypadek rydwanu doprowadza do śmierci Louelli. Haymitch w akcie buntu niesie jej ciało wzdłuż trasy parady i składa je u stóp prezydenta Snowa, po czym kpiąco bije mu brawo. Zostaje zabrany do domu Plutarcha Heavensbee’ego, gdzie prezydent Snow grozi mu, że organizatorzy igrzysk zgotują mu bolesną śmierć, jeśli nadal będzie się buntował. Aby zatuszować fiasko parady, Snow każe zastąpić Louellę sobowtórką, którą trybuci z Dystryktu 12 nazywają „Lou Lou”.

Ponieważ Dystrykt 12 nie ma żyjących zwycięzców, trybuci otrzymują za mentorki Wiress z Dystryktu 3 oraz Mags z Dystryktu 4. Szybko formują się rywalizujące sojusze między zawodowcami (Dystrykty 1, 2, 4 i 5) a pozostałymi trybutami, którzy nazywają siebie „nowicjuszami”. Podczas treningów Beetee, były zwycięzca zmuszony do mentorowania własnego syna Amperta (wylosowanego jako kara za buntownicze zachowanie Beetee’ego), rekrutuje Haymitcha do tajnego planu sabotażu areny. Plutarch przekazuje Haymitchowi informacje o planie i, aby zdobyć jego zaufanie, organizuje pożegnalną rozmowę telefoniczną z Lenore Dove. Haymitch zgadza się zdetonować ładunki wybuchowe, aby zalać systemy komputerowe areny. Po tym, jak organizatorzy igrzysk przyznają mu niski wynik (1) za jego zachowanie podczas Parady Trybutów, Haymitch przyjmuje łobuzerską personę w wywiadzie, by przyciągnąć sponsorów.

Igrzyska rozpoczynają się na oszałamiająco pięknej, lecz śmiercionośnej arenie pełnej trucizn. Haymitch opuszcza sojusz nowicjuszy, aby zrealizować plan sabotażu. Wyatt ginie pierwszego dnia. Przez krótki czas Haymitchowi towarzyszy Lou Lou, która wkrótce umiera od toksycznego pyłku kwiatowego. Następnie Haymitch łączy siły z Ampertem, by wejść do kanału zaprojektowanego do wypuszczania genetycznie zmodyfikowanych stworzeń („zmieszańców”) i doprowadzić do eksplozji niszczącej podziemny zbiornik wody. Powódź nie unieruchamia jednak całkowicie areny, a zmiechy zabijają Amperta. Następnie Haymitch wpada na wrogich zawodowców, jednak zostaje ocalony przez Maysilee, która używa zatrutej dmuchawki. Partnerzy z Dystryktu 12 zawierają sojusz.

Zdeterminowany, by znaleźć inny sposób zniszczenia areny, Haymitch przekonuje Maysilee do zbadania jej obrzeży. Natrafiają na dwie zawodowe trybutki i podczas ucieczki niespodziewanie spotykają trzech organizatorów wykonujących prace konserwacyjne; Maysilee i Maritte zabijają ich. Haymitch i Maysilee odnajdują generator energii na skraju areny. Chroniące go pole siłowe odbija wszystkie rzucane w nie przedmioty. Po odejściu od Haymitcha Maysilee zostaje zabita przez zmieszańce, które zostają na nią nasłane za zabicie organizatorów. Gdy pozostaje już tylko troje trybutów, Haymitch odnajduje ostatnią nowicjuszkę, Wellie, która jest na skraju wygłodzenia. Odchodzi od dziewczynki w poszukiwaniu drewna na ognisko, a kiedy wraca, odkrywa, że w czasie jego nieobecności Wellie została zabita przez ostatnią zawodowczynię – trybutkę z Dystryktu 1, Silkę. Podczas ostatecznej konfrontacji na skraju areny Silka ginie, gdy jej topór, który rzuciła w Haymitcha, odbija się od pola siłowego, a następnie wraca i wbija się jej w czaszkę. Po zwycięstwie ciężko ranny Haymitch próbuje zdetonować ostatni ładunek. Zostaje jednak ogłuszony wybuchem i po raz kolejny nie udaje mu się zniszczyć areny.

Haymitch budzi się w Kapitolu i zostaje zmuszony do udziału w publicznych wydarzeniach. Uświadamia sobie, że transmitowane igrzyska zostały poddane znacznej obróbce, aby nie ukazywać żadnych oznak buntu i przedstawić go jako egoistę. Prezydent Snow żegna się z nim słowami: „Miłego powrotu do domu”. Po powrocie do Dystryktu 12 Haymitch odkrywa, że jego dom spłonął, a matka i brat, którzy się w nim znajdowali, nie żyją. Spotkanie z Lenore Dove na łące kończy się tragedią, gdy Haymitch nieświadomie podaje jej zatrutego żelka z opakowania podrzuconego przez prezydenta Snowa. Lenore Dove umiera w jego ramionach, prosząc go, by zapobiegł kolejnemu „wschodowi słońca w dniu dożynek”. Pogrążony w żałobie Haymitch popada w alkoholizm i odtrąca dawnych przyjaciół, by zapewnić im bezpieczeństwo. Jednak podczas Tournée Zwycięzców Plutarch zachęcał go, by nadal walczył.

W epilogu, rozgrywającym się po wydarzeniach z oryginalnej trylogii, Haymitch opowiada Katniss i Peecie o swojej przeszłości i stracie wszystkich, których kochał. Odnajduje ukojenie w opiece nad gęsiami, które hoduje na cześć Lenore Dove.

Bohaterowie Trybuci Haymitch Abernathy – trybut z Dystryktu 12. Jest szczery, porywczy i robi wszystko, co w jego mocy, aby wrócić do swojej rodziny i dziewczyny. Maysilee Donner – trybutka z Dystryktu 12. Jest pierwotną właścicielką broszki z kosogłosem, którą w oryginalnej trylogii jej siostrzenica daje Katniss Everdeen. Ma bliźniaczkę Merrilee. Wyatt Callow – trybut z Dystryktu 12. Jest analitykiem zakładów bukchmarskich, które prowadzi jego rodzina. Louella McCoy – trybutka z Dystryktu 12. Ginie w wypadku podczas Parady Trybutów, a Kapitol zastępuje ją sobowtórką, Lou Lou. „Lou Lou” – dziewczynka z Dystryktu 11, która została porwana i odurzona przez Kapitol. Podczas 50. Głodowych Igrzysk zastępuje Louellę. Ampert Latier – trybut z Dystryktu 3. Jest synem Beetee’ego i członkiem sojuszu nowicjuszy. Wellie – trybutka z Dystryktu 6. Członkini sojuszu nowicjuszy. Silka Sharp – trybutka z Dystryktu 1 i członkini sojuszu zawodowców. Zginęła od ciosu topora, który odbił się od pola siłowego w trakcie walki z Haymitchem. Panache Barker – trybut z Dystryktu 1 i członek sojuszu zawodowców. Woodbine Chance – trybut z Dystryktu 12. Został pierwotnie wylosowany na trybutka, jednak zginął podczas ucieczki. Jego miejsce zajmuje Haymitch. Inni ważni trybuci: Maritte, trybutka z Dystryktu 4; Ringina, trybutka z Dystryktu 7; Kerna, trybutka z Dystryktu 9; Hull, trybut z Dystryktu 11; oraz Chicory, trybutka z Dystryktu 11.

Mieszkańcy Kapitolu Plutarch Heavensbee – kapitoliński kamerzysta przydzielony do trybutów z Dystryktu 12. Drusilla Sickle – oficjalna opiekunka trybutów z Dystryktu 12. Coriolanus Snow – prezydent Panem. Effie Trinket – nieoficjalna stylistka i opiekunka trybutów z Dystryktu 12. Proserpina Trinket i Vitus – członkowie ekipy przygotowawczej Haymitcha podczas 50. Głodowych Igrzysk. Caesar Flickerman – prowadzący wywiadów z trybutami. Magno Stift – oficjalny stylista trybutów z Dystryktu 12.

Mentorzy Mags Flanagan – zwyciężczyni 11. Głodowych Igrzysk z Dystryktu 4. Mentorka trybutów z Dystryktu 12 podczas 50. Głodowych Igrzysk. Wiress – zwyciężczyni 49. Głodowych Igrzysk z Dystryktu 3. Mentorka trybutów z Dystryktu 12 podczas 50. Głodowych Igrzysk. Beetee Latier – zwycięzca 34. Głodowych Igrzysk z Dystryktu 3. Mentor trybutów z Dystryktu 3 podczas 50. Głodowych Igrzysk.

Mieszkańcy Dystryktu 12 Lenore Dove Baird – dziewczyna Haymitcha oraz członkini Trupy. Sid Abernathy – dziesięcioletni brat Haymitcha. Willamae Abernathy – matka Haymitcha. Burdock Everdeen – najlepszy przyjaciel Haymitcha, a w przyszłości ojciec Katniss i Prim. Jest dalekim kuzynem Lenore Dove. Inni ważni mieszkańcy: Asterid March, dziewczyna Burdocka, a w przyszłości matka Katniss i Prim; Blair, przyjaciel Haymitcha i Burdocka; Hattie, bimbrowniczka i szefowa Haymitcha; Clerk Carmine Clade i Tam Amber, wujkowie i prawni opiekunowie Lenore Dove; oraz Merrilee Donner, bliźniaczka Maysilee.

Premiera 16 października 2024 roku okładkę i streszczenie książki ujawniono w programie The Today Show stacji NBC. 15 stycznia 2025 roku fragment pierwszego rozdziału został opublikowany w artykule w magazynie People. Ujawniał szczegóły, takie jak imiona brata Haymitcha, Sida Abernathy’ego i jego dziewczyny, Lenore Dove Baird, oraz informację, że jego urodziny przypadają w dniu dożynek. 13 marca 2025 r. upubliczniono klip z Suzanne Collins czytającą fragment książki. Przedstawiona scena skupia się na postaci Lenore Dove.

Publikacja Wschód słońca w dniu dożynek ukazał się 18 marca 2025 roku. Tego samego dnia opublikowano również anglojęzyczną wersję audiobooka, którego lektorem jest aktor Jefferson White.

W pierwszym tygodniu sprzedaży Wschód słońca w dniu dożynek sprzedał się w ponad 1,5 miliona egzemplarzy na całym świecie, co stanowi największy debiut spośród wszystkich tytułów z serii Igrzyska śmierci autorstwa Suzanne Collins. W samych Stanach Zjednoczonych książka sprzedała się w liczbie 1,2 miliona egzemplarzy – ponad dwukrotnie więcej niż Ballada ptaków i węży oraz ponad trzykrotnie więcej niż Kosogłos.

Adaptacja filmowa

Reżyserem nadchodzącej adaptacji filmowej został Francis Lawrence, który pracował nad poprzednimi czterema filmami, a za scenariusz odpowiadał Billy Ray. Zdjęcia rozpoczęły się w lipcu 2025 roku, a zakończyły się pod koniec listopada.

Przypisy

Kategoria:Powieści antyutopijne Kategoria:Utwory literackie z 2025 Kategoria:Igrzyska śmierci