Leki zwiększające wrażliwość komórek nowotworowych na działanie promieniowania jonizującego ( in. radiouczulacze, środki radiouczulające, radiosensybilizatory) – związki chemiczne, które zwiększają wrażliwość komórek nowotworowych na promieniowanie jonizujące.
Ograniczenia radioterapii Biologiczne działanie radioterapii niezależnie od użytego promieniowania jonizującego, polega przede wszystkim na tworzeniu się reaktywnych form tlenu w trakcie radiolizy wody. Mechanizm ten sam w swojej istocie jest przyczyną ograniczenia skuteczności tego leczenia. Większość guzów litych z niskim natlenieniem komórek nowotworowych czyli hipoksemicznych jest bardziej oporna na działanie radioterapii niż te z prawidłowym natlenieniem i wymaga leczenia w wyższych dawkach.
Procesami odpowiedzialnymi za oporność komórek nowotworowych na radioterapię jest skuteczność naprawy uszkodzeń DNA po narażeniu na promieniowanie, uśpienie w fazie G0 cyklu komórkowego, zwiększona zdolność do usuwania rodników, wysoka plastyczność komórkowa, aktywacja szlaków sygnałowych promujących przeżycie komórek, przejście epitelialno–mezenchymalne (EMT), zdolność do unikania apoptozy oraz zwalnianie cyklu komórkowego.
Mechanizm działania mały|500px|center|Schemat możliwych mechanizmów działania radiosensybilizatorów Działanie leków zwiększających wrażliwość komórek nowotworowych na działanie promieniowania jonizującego jest oparte na następujących mechanizmach: hamowanie procesów naprawy, indukowanych promieniowaniem jonizującym, uszkodzeń materiału genetycznego, tworzenie rodników powodujących dalsze uszkodzenia oksydacyjne lub taką zmianę mikrośrodowiska nowotworu aby stało się bardziej wrażliwe na promieniowanie jonizujące, zakłócanie cyklu komórkowego i funkcji organellów w celu zwiększenia cytotoksyczności, indukując apoptozę lub niewydolność mitotyczną po narażeniu na promieniowanie jonizujące, wyciszenie genów odpowiadających za oporność lub ekspresja genów odpowiadających za wrażliwość tkanki nowotworowej na promieniowanie jonizujące.
Klasyfikacja Leki zwiększające wrażliwość komórek nowotworowych można podzielić według następujących kryteriów: mechanizmów wpływania na uszkodzenie i naprawę DNA: tłumienie wewnątrzkomórkowych grup tiolowych lub innych endogennych substancji radioochronnych, tworzenie toksycznych produktów promieniowania w wyniku radiolizy leku, hamowanie procesów naprawy komórkowej po napromienianiu, strukturalne włączanie analogów tyminy do wewnątrzkomórkowego DNA, tworzenie reaktywnych form tlenu. struktury cząsteczek małe cząsteczki (tlen i jego imitatory, związki nitrowe i cytotoksyny specyficzne dla hipoksji mogą nasilać RT poprzez uszkodzenie przez wolne rodniki), makrocząsteczki (miRNA, białka, peptydy i oligonukleotydy, mogą bezpośrednio oddziaływać z niezbędnymi białkami, sprzęgać się z nanomateriałami, wiązać i degradować mRNA lub DNA), nanostruktury (szczególnie materiały o wysokiej liczbie atomowej, które mogą absorbować, rozpraszać i emitować energię)
Praktyka kliniczna W praktyce klinicznej we wspomaganiu skuteczności radioterapii stosowana jest cisplatyna oraz karboplatyna w leczeniu raka szyjki macicy, nowotworów głowy i szyi, raka jamy nosowo-gardłowej.
Badania kliniczne Najczęściej badanymi lekami zwiększającymi skuteczności radioterapii są leczenie skojarzone, nanocząsteczki złota, paklitaksel, inhibitory polimerazy poli(ADP-rybozy), bortezomib, nitroimidazole, chlorochina i związki naturalne, takie jak kofeina i kurkumina. Najczęściej badanym wskazaniem był rak piersi. Pomimo szeroko prowadzonych badań nowe grupy związków nie są wprowadzane do praktyki klinicznej.
Przypisy
Kategoria:Leczenie chorób nowotworowych