Tymczasowy Rząd Wolnych Indii, bardziej znany jako Azad Hind – krótkotrwały, kontrolowany przez Japończyków, tymczasowy rząd Indii. Został on utworzony na wygnaniu w okupowanym przez Japończyków Singapurze podczas II wojny światowej w październiku 1943 roku i był uważany za państwo marionetkowe Cesarstwa Japonii.
Był częścią ruchu politycznego, który narodził się w latach 40. XX wieku poza Indiami, a którego celem było sprzymierzenie się z państwami Osi w celu wyzwolenia Indii spod panowania brytyjskiego. Został on utworzony przez indyjskich nacjonalistów w drugiej połowie II wojny światowej, przy wsparciu finansowym, wojskowym i politycznym Cesarstwa Japonii.
Powołany 21 października 1943 roku rząd został zainspirowany koncepcjami Subhasa Czandry Bose, który był równocześnie szefem rządu i głową państwa. Rząd proklamował zwierzchnictwo nad indyjskim personelem cywilnym i wojskowym na brytyjskich terytoriach kolonialnych w Azji Południowo-Wschodniej oraz potencjalną władzę nad terytorium Indii, która miała zostać mu przekazana w miarę postępu ofensywy sił japońskich oraz Indyjskiej Armii Narodowej. Azad Hind posiadał własną walutę, sądownictwo i kodeks cywilny, a w oczach niektórych Hindusów jego istnienie nadało większe znaczenie walce o niepodległość Indii przeciwko Brytyjczykom. Japonia przekazała Azad Hind również nominalną władzę nad okupowanymi przez nią Wyspami Andamańskimi i Nikobarskimi w 1943 roku, choć lokalny rząd był nadal zależny od japońskiego wsparcia.
Natychmiast po utworzeniu rządu tymczasowego Wolne Indie wypowiedziały wojnę siłom alianckim na froncie indyjsko-birmańskim. Ich armia, Indyjska Armia Narodowa (Azad Hind Fauj), weszła do akcji przeciwko British Indian Army i wojskom alianckim, wspierając Cesarską Armię Japońską w sektorze Imphal – Kohima. Indyjska Armia Narodowa stoczyła swoją pierwszą poważną bitwę pod Imphalem, pod dowództwem japońskiej 15 Armii przełamując brytyjską obronę w Kohimie i docierając do wysuniętego punktu Moirang, gdzie poniosła katastrofalną klęskę. Siły alianckie utrzymały pozycję, a aliancka dominacja powietrzna i zagrożone linie zaopatrzeniowe zmusiły Japończyków i Hindusów do odwrotu. Funkcjonowanie Azad Hind było zasadniczo równoznaczne z istnieniem Indyjskiej Armii Narodowej. O ile sam rząd istniał aż do powrotu administracji cywilnej Wysp Andamańskich pod jurysdykcję Brytyjczyków pod koniec wojny, o tyle ograniczona władza Azad Hind została skutecznie zakończona wraz z kapitulacją ostatniego dużego kontyngentu Indyjskiej Armii Narodowej w Rangunie. Śmierć Bose jest postrzegana jako koniec całego ruchu Azad Hind.
Dziedzictwo Azad Hind pozostaje przedmiotem debaty w Indiach. Po wojnie władze Indii Brytyjskich z niepokojem obserwowały zmianę postrzegania przez społeczeństwo rządu tymczasowego ze zdrajców i kolaborantów na wyzwolicieli. Po powrocie do Indii weterani Indyjskiej Armii Narodowej stanowili poważny problem dla brytyjskiego rządu. Z jednej strony postrzegano ich jako zagrożenie dla brytyjskiej władzy, z drugiej Brytyjczycy obawiali się, że ich publiczny proces o zdradę stanu mógłby wzmóc nastroje antybrytyjskie i wywołać powszechne protesty. Ostatecznie ok. 300 żołnierzy oskarżono o zdradę, ale szybko wycofano oskarżenie w obliczu sprzeciwu Kongresu.
Utworzenie thumb|Subhas Czandra Bose proklamuje Tymczasowy Rząd Wolnych Indii w Singapurze 21 października 1943 thumb|Obchody z okazji utworzenia Tymczasowego Rządu Wolnych Indii w Centrum Wolnych Indii w Berlinie, z przemówieniem Sekretarza Stanu Wilhelma Kepplera, 16 listopada 1943 Bezpośrednie początki Azad Hind można powiązać z dwiema konferencjami indyjskich emigrantów z całej Azji Południowo-Wschodniej, z których pierwsza odbyła się w Tokio w marcu 1942 roku. Na tej konferencji, zwołanej przez Rasha Behari Bose, indyjskiego emigranta mieszkającego w Japonii, powstała Indyjska Liga Niepodległości, jako pierwszy krok w kierunku utworzenia niepodległego państwa indyjskiego, politycznie powiązanego z Cesarstwem Japonii. Rash podjął również działania mające na celu utworzenie swego rodzaju armii niepodległościowej, która miałaby pomóc w wyparciu Brytyjczyków z Indii – siły te później przekształciły się w Indyjską Armię Narodową. Druga konferencja, która odbyła się później tego samego roku w Bangkoku, zaprosiła Subhasa Czandrę Bose do udziału w kierowaniu Ligą. Bose mieszkał wówczas w Niemczech i dotarł do Japonii łodzią podwodną.
Rash Behari Bose, który w momencie powstania Ligi był już w podeszłym wieku, zmagał się z utrzymaniem organizacji i nie udało mu się zapewnić środków na utworzenie Indyjskiej Armii Narodowej. Na stanowisku prezesa Indyjskiej Ligi Niepodległości zastąpił go Subhas Czandra Bose; istnieją pewne kontrowersje co do tego, czy Rash zrezygnował z własnej woli, czy też pod naciskiem Japończyków, którzy potrzebowali bardziej energicznej osobowości na czele indyjskich nacjonalistów.
Bose przybył do Tokio 13 czerwca 1943 roku i ogłosił zamiar przeprowadzenia ataku na wschodnie prowincje Indii, próbując wyprzeć Brytyjczyków z subkontynentu. Bose przybył do Singapuru 2 lipca, a w październiku 1943 roku formalnie ogłosił utworzenie Tymczasowego Rządu Wolnych Indii w kinie Cathay. Definiując zadania tej nowej organizacji politycznej, Bose oświadczył: Zadaniem Rządu Tymczasowego będzie rozpoczęcie i prowadzenie walki, która doprowadzi do usunięcia Brytyjczyków i ich sojuszników z ziemi Indii. Subhas Czandra Bose, przejmując formalne dowództwo nad zdemoralizowaną i niedostatecznie obsadzoną Indyjską Armią Narodową od Rasha Bose, przekształcił ją w armię zawodową z pomocą Japończyków. Zrekrutował indyjskich cywilów mieszkających na okupowanych przez Japończyków terytoriach Azji Południowo-Wschodniej i wcielił do armii ogromną liczbę indyjskich jeńców wojennych z sił pro-brytyjskich wziętych do niewoli w Singapurze, na Malajach i w Hongkongu, aby obsadzić brygady Indyjskiej Armii Narodowej.
Uznanie thumb|Konferencja Wielkiej Azji Wschodniej w listopadzie 1943, uczestnicy od lewej do prawej: Ba Maw, Zhang Jinghui, Wang Jingwei, Hideki Tōjō, Wan Waithayakon, José P. Laurel, Subhas Czandra Bose Azad Hind zostało uznane za prawowite państwo jedynie przez niewielką liczbę krajów, ograniczonych wyłącznie do obozu państw Osi i ich sojuszników. Azad Hind utrzymywało stosunki dyplomatyczne z dziewięcioma państami: nazistowskimi Niemcami, Cesarstwem Japonii, Włoską Republiką Socjalną, chińskim rządem Wanga Jingwei, Tajlandią, Państwem Birma, Mandżukuo i Drugą Republiką Filipin Francja Vichy, mimo że była kolaborantem państw Osi, nigdy nie udzieliła formalnego uznania politycznego Azad Hind. Rząd ten uczestniczył jako obserwator w Konferencji Wielkiej Azji Wschodniej w listopadzie 1943 roku
Administracja rządowa i II wojna światowa
Tej samej nocy, gdy Bose ogłosił istnienie Azad Hind, rząd podjął działania mające na celu wypowiedzenie wojny Stanom Zjednoczonym i Wielkiej Brytanii. Rząd składał się z ministerstwa pełniącego funkcję rady doradczej Subhasa Bosego, któremu nadano tytuł „Netaji” (co w wolnym tłumaczeniu oznacza „przywódcę”) i który był niewątpliwie dominującą postacią w Rządzie Tymczasowym. Sprawował on praktycznie autorytarną kontrolę nad państwem i armią. Odnosząc się do pierwszych deklaracji wojennych wydanych przez rząd, Hugh Toye pisze:
thumb|Banknot emitowany przez Bank Azad Hind Pod koniec października 1943 roku Bose poleciał do Tokio, aby wziąć udział w Konferencji Wielkiej Azji Wschodniej jako obserwator Strefy Wspólnego Dobrobytu Wielkiej Azji Wschodniej; nie mógł pełnić funkcji delegata, ponieważ Indie technicznie rzecz biorąc nie podlegały japońskiej definicji „Wielkiej Azji Wschodniej”, ale Bose wygłosił na konferencji przemówienia sprzeciwiające się zachodniemu kolonializmowi i imperializmowi. Pod koniec konferencji Azad Hind otrzymał ograniczoną formę jurysdykcji rządowej nad Wyspami Andamańskimi i Nikobarskimi, które zostały zdobyte przez Cesarską Marynarkę Wojenną Japonii na początku wojny na Pacyfiku.
Po przejściu pod jurysdykcję Azad Hind, wyspy stały się pierwszym obszarem Indii pod kontrolą nowego rządu. Same wyspy zostały przemianowane na „Shaheed” i „Swaraj”, co oznacza odpowiednio „męczennik” i „samorządność”. Bose oddał wyspy pod zarząd gubernatora ppłk. A. D. Loganathana i ograniczył się do zwierzchnictwa nad terytorium, angażując się zamiast tego w plany rozbudowy Indyjskiej Armii Narodowej, zapewnienia odpowiedniej liczby ludzi i sprzętu oraz określenia jej kierunku działań, administracji i relacji z ludnością Azji Południowo-Wschodniej, a także w sondowanie japońskich planów w Indiach i ustalanie polityki swojego rządu tymczasowego. Teoretycznie rząd sam miał prawo nakładać podatki na miejscową ludność oraz stanowić i egzekwować prawo: w praktyce jednak egzekwowała je policja pod kontrolą japońską. Początkowo Hindusi byli skłonni płacić podatki nowemu rządowi, ale pod koniec wojny stali się mniej do tego chętni, gdy Rząd Tymczasowy uchwalił przepisy o wyższych podatkach wojennych, aby finansować Indyjską Armię Narodową. Podczas przesłuchania po wojnie Loganathan przyznał, że sprawował pełną kontrolę jedynie nad szczątkowym departamentem edukacji na wyspach, ponieważ Japończycy zachowali pełną kontrolę nad policją, a w proteście odmówił przyjęcia odpowiedzialności za jakiekolwiek inne obszary pod kontrolą rządu. Nie był też w stanie zapobiec masakrze w Homfreyganj 30 stycznia 1944 roku, podczas której Japończycy zastrzelili 44 indyjskich cywilów pod zarzutem szpiegostwa. Wielu z nich było członkami Indyjskiej Ligi Niepodległości, której przywódca w Port Blair, Diwan Singh, został już zamęczony na śmierć w więzieniu Cellular, po tym jak w ciągu pierwszych dwóch lat okupacji dołożył wszelkich starań, aby chronić mieszkańców wyspy przed japońskimi okrucieństwami.
Siły zbrojne Azad Hind, w postaci Indyjskiej Armii Narodowej, odniosły pewne sukcesy w walce z Brytyjczykami i wraz z armią japońską ruszyły do oblężenia miasta Imphal we wschodnich Indiach. Plany marszu na Nowe Delhi, z pozyskaniem po drodze wsparcia i nowych rekrutów, utknęły w martwym punkcie wraz z nadejściem pory monsunowej i niepowodzeniem w zdobyciu Imphalu. Brytyjskie bombardowania poważnie osłabiły morale armii, a Japończycy wraz z siłami indyjskimi rozpoczęli odwrót z Indii.
Oprócz tych niepowodzeń, Indyjska Armia Narodowa stanęła przed poważnym wyzwaniem, gdy zimą 1944/1945 roku jej wojska musiały bronić Rangunu bez pomocy Japończyków. Loganathan został przeniesiony z Wysp Andamańskich, aby objąć stanowisko dowódcy polowego. Z garnizonem liczącym ok. 6000 żołnierzy obsadzał stolicę Birmy pod nieobecność innych sił policyjnych lub wojskowych w okresie między wyjściem Japończyków a przybyciem Brytyjczyków. Z powodzeniem utrzymywał porządek publiczny do tego stopnia, że w okresie od 24 kwietnia do 4 maja 1945 roku nie odnotowano ani jednego przypadku rozboju ani grabieży w mieście.
Obszary indyjskie pod administracją Rządu Tymczasowego Prawie całe terytorium pod kontrolą Rządu Tymczasowego znajdowało się na Wyspach Andamańskich, chociaż Azad Hind miał pewną władzę nad indyjskimi enklawami na terytoriach okupowanych przez Japończyków. Władza cywilna Rządu Tymczasowego nigdy nie została ustanowiona na terenach zajmowanych przez Indyjską Armię Narodową; zamiast tego dominowała japońska władza wojskowa, a odpowiedzialność za administrację nad okupowanymi obszarami Indii była dzielona między siły japońskie i indyjskie.
Klęska Indyjskiej Armii Narodowej i upadek Rządu Tymczasowego thumb|Dwa żetony Annas, wybite w sierpniu 1947 roku, ku pamięci Azad Hind