Stanisław Siekierski

Stanisław Siekierski (ur. 27 marca 1929 w Patokach, zm. 26 maja 2008 w Warszawie) – polski socjolog literatury, historyk kultury i bibliolog, profesor nauk humanistycznych. Był wieloletnim pracownikiem Biblioteki Narodowej oraz Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego.

Specjalizował się w badaniach nad czytelnictwem, społecznym obiegiem książki oraz przemianami kulturowymi wsi i szlachty polskiej w XX wieku.

Życiorys Młodość i wykształcenie Urodził się w niezamożnej rodzinie chłopskiej w Patokach (powiat łowicki). Po ukończeniu szkoły średniej (Kursy Licealne Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego) podjął pracę jako niewykwalifikowany nauczyciel w Szkole Podstawowej w Otolicach. Następnie zdał maturę eksternistyczną w liceum w Łowiczu i w latach 1948–1952 odbył studia polonistyczne na Uniwersytecie Łódzkim.

Stopień doktora nauk humanistycznych uzyskał w 1968 na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Warszawskiego na podstawie pracy Recepcja literatury pięknej na wsi, napisanej pod kierunkiem prof. Janiny Kulczyckiej-Saloni. Stopień doktora habilitowanego otrzymał w 1985 na podstawie rozprawy Życie literackie wsi współczesnej na tle jej przeobrażeń kulturowych. W 1993 uzyskał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych.

Praca zawodowa Bezpośrednio po studiach pracował przez niespełna dwa lata w Instytucie Badań Literackich PAN. 1 grudnia 1954 został zatrudniony w Bibliotece Narodowej. Początkowo został skierowany do Działu Druków Nowszych, jednak praca przy katalogowaniu nie odpowiadała jego zainteresowaniom. Dzięki interwencji ówczesnego dyrektora BN Władysława Bieńkowskiego został przeniesiony do nowo utworzonego Instytutu Książki i Czytelnictwa. Tam współpracował m.in. z Wandą Dąbrowską, która stała się jego mentorką i zaczęła nazywać go „Stasinkiem”; formy tej używali później także przyjaciele.

W instytucie tym pracował przez ponad dwadzieścia lat (1954–1975), kierując w latach 1971–1976 Zakładem Badań Czytelnictwa. Zainicjował i prowadził wówczas szeroko zakrojone badania nad wykorzystaniem księgozbiorów bibliotek publicznych oraz rynkiem wydawniczym w PRL.

Od 1976 związał się zawodowo z Wydziałem Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1981–1991 kierował Katedrą Kultury Polskiej. Po przekształceniu jednostki w 1998 w Instytut Kultury Polskiej, pracował w Zakładzie Kultury Współczesnej. Był również wykładowcą w Instytucie Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych UW oraz w Akademii Humanistycznej w Pułtusku, gdzie organizował bibliotekę uczelnianą.

Przez wiele lat pełnił funkcję zastępcy redaktora naczelnego czasopisma „Przegląd Humanistyczny”. Współpracował także m.in. z „Kulturą i Społeczeństwem”, „Pamiętnikiem Literackim”, „Poradnikiem Bibliotekarza”, „Polityką” i „Tygodnikiem Kulturalnym”.

Działalność społeczna i życie prywatne W młodości był związany ze Związkiem Młodzieży Wiejskiej RP „Wici”, a następnie epizodycznie ze Związkiem Młodzieży Polskiej (ZMP). Nigdy nie należał do PZPR, określając swoją postawę jako „sceptycznego obserwatora” systemu politycznego PRL. Czuł się związany z etosem inteligencji o chłopskim rodowodzie, postrzegając Polskę Ludową jako szansę na awans edukacyjny dla warstw wiejskich.

W życiu prywatnym był związany z Krystyną. W 1986 przeżył osobistą tragedię – śmierć syna Pawła, który zginął w Tatrach. Stanisław Siekierski zmarł 26 maja 2008 w trakcie pracy nad nową książką poświęconą kulturze robotniczej. Został pochowany po nabożeństwie żałobnym w kościele w warszawskich Pyrach.

Działalność naukowa W jego dorobku naukowym wyróżnia się dwa główne nurty. Pierwszy dotyczy socjologii literatury i bibliologii – badał społeczne funkcjonowanie książki, czytelnictwo (zwłaszcza w środowiskach wiejskich) oraz politykę wydawniczą. Drugi nurt obejmuje antropologię historyczną i badanie kultur środowiskowych. Analizował etos chłopski, kulturotwórczą rolę parafii oraz – w późniejszym okresie – kulturę szlachecką i jej trwanie w mentalności społecznej.

Ostatnia opublikowana za jego życia monografia, Książka we współczesnej kulturze polskiej (2006), stanowiła próbę syntetycznego ujęcia przemian rynku książki i czytelnictwa w Polsce po transformacji ustrojowej.

Nagrody i odznaczenia Nagroda i Medal Zygmunta Glogera I stopnia (2003) – przyznana podczas XIV edycji konkursu za całokształt działalności naukowej i społeczno-kulturalnej oraz liczne publikacje książkowe (w tym m.in. Życie literackie wsi współczesnej, Etos chłopski, Kulturotwórcza funkcja parafii katolickich w społecznościach lokalnych, Kultura szlachty polskiej w latach 1864–2001).

Publikacje Zakup i wykorzystanie książek w sieci bibliotek powszechnych w latach 1957–1960, Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1962 (współautor: Janusz Ankudowicz). Uzupełnianie i wykorzystanie zbiorów w bibliotekach publicznych i związków zawodowych w latach 1960–1963, Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1965 (współautor: Janusz Ankudowicz). Czytelnictwo młodzieży wiejskiej, Warszawa: „Nasza Księgarnia”, 1967 (współautor: J. I. Korfanty). Funkcja księgozbiorów bibliotek gromadzkich, Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1968 (współautorzy: Barbara Izdebska, Klara Siekierycz). Recepcja literatury pięknej na wsi, Warszawa: Instytut Książki i Czytelnictwa Biblioteki Narodowej, 1968. Nowości w bibliotekach publicznych, Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1970 (współautor: Janusz Ankudowicz). Uzupełnianie i kształtowanie zbiorów bibliotek publicznych w latach 1968–1972, Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1974 (współautorzy: Witold Adamiec, Janusz Ankudowicz). Życie literackie wsi współczesnej na tle jej przeobrażeń kulturowych, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1985, . Etos chłopski w świetle pamiętników, Kraków: Zakład Wydawniczy „Galicja”, 1992. Książka literacka. Potrzeby społeczne i ich realizacja w latach 1944–1986, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992, . Kulturotwórcze funkcje parafii katolickich w środowiskach lokalnych w świetle pamiętników, Warszawa: Instytut Kultury, 1995, . Czytania Polaków w XX wieku, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2000, . Kultura szlachty polskiej w latach 1864–2001, Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna im. A. Gieysztora, 2003, . Książka we współczesnej kulturze polskiej, Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna im. A. Gieysztora, 2006, .

Przypisy

Bibliografia Roman Chymkowski, Bibliografia prac Stanisława Siekierskiego, „Przegląd Humanistyczny” 2009, nr 3, s. 129–143. Roman Chymkowski, Stanisław Siekierski (1929–2008), „Przegląd Humanistyczny” 2009, nr 3, s. 2–4. Jadwiga Kołodziejska, Stanisław Siekierski (1929–2008), [w:] Teoretycy i praktycy polskiego bibliotekarstwa, t. 12, Warszawa: Wydawnictwo SBP, 2012, s. 178–182. Roman Taborski, W powojennej Łodzi, „Przegląd Humanistyczny” 2009, nr 3, s. 5–8.

Kategoria:Polscy bibliolodzy Kategoria:Polscy socjolodzy Kategoria:Polscy historycy kultury Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Bibliotekarze Biblioteki Narodowej w Warszawie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Łódzkiego Kategoria:Urodzeni w 1929 Kategoria:Zmarli w 2008