Miejsce doraźnego schronienia (mds) – obiekt zbiorowej ochrony będący obiektem budowlanym, przystosowany do tymczasowego ukrycia ludzi.
Historia i zastosowanie Miejsce doraźnego schronienia to rodzaj obiektów zbiorowej ochrony, wprowadzony w Polsce wraz z nowym systemem ochrony ludności i obrony cywilnej, uregulowanym ustawą z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2024 poz. 1907). Przed wejściem w życie tej ustawy, w dokumentach normatywnych Szefa Obrony Cywilnej Kraju wyróżniano jedynie tzw. budowle ochronne, do których zaliczano schrony i ukrycia . Od 1 stycznia 2026 r. zgodnie z art. 94 ww. ustawy kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie mds. Zorganizowanie mds przewiduje się dopiero w przypadku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego lub w czasie wojny, jeżeli liczba schronów i ukryć jest niewystarczająca dla zapewnienia ochrony ludności. Podobne rozwiązania problemu dostępności schronów stosowano już w czasie drugiej wojny światowej, gdy na terenie III Rzeszy projektowano i realizowano odpowiednio wzmocnione piwnice przeciwlotnicze, zapewniające podstawową ochronę w przypadku uderzenia z powietrza.
Wymagania techniczne
Projektowanie i wykonywanie kondygnacji podziemnych w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich mds odbywa się w oparciu o przepisy zawarte w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 9 lipca 2025 r. w sprawie warunków organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia (Dz.U. 2025 poz. 932).
Mds to najczęściej obiekty podwójnej funkcji. Gdy nie ma bezpośredniego zagrożenia militarnego, pomieszczenia umożliwiające zorganizowanie mds mogą spełniać funkcje użytkowe typowe dla czasu pokoju, na przykład miejsca postojowe dla samochodów, przestrzenie magazynowe, szatnie dla pracowników czy sale konferencyjne. W przypadku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego lub czasu wojny odpowiednio zaprojektowana konstrukcja, układ funkcjonalny i przyłącza instalacyjne umożliwiają zorganizowanie i przygotowanie przestrzeni, która zapewnia tymczasowe ukrycie ludzi w warunkach niekoniecznie komfortowych, ale zapewniających szanse przetrwania. W wyniku oddziaływania konwencjonalnych środków rażenia, takich jak bomby, pociski i uderzeniowe bezzałogowe statki powietrzne ludzie giną najczęściej od odłamków lub zasypania gruzem, dlatego podstawową cechą odróżniającą miejsce doraźnego schronienia od zwykłej kondygnacji podziemnej bez funkcji ochronnej jest spełnianie odpowiednich wymagań konstrukcyjnych. W przypadku zawalenia się kondygnacji naziemnych budynku, piwnice lub garaże podziemne, które nie zostały odpowiednio zaprojektowane lub przystosowane, z dużym prawdopodobieństwem ulegną zawaleniu pod ciężarem gruzu, ponieważ ich stropy są zaprojektowane na obciążenia użytkowe, a nie na obciążenia wyjątkowe od zagruzowania, które są na ogół kilku – kilkunastokrotnie wyższe. Wymagania techniczne dla kondygnacji podziemnych z funkcją mds przewidują ochronę ludzi przed odłamkami i zagruzowaniem, a ponadto zapewniają wentylację i możliwość ewakuacji w przypadku zasypania głównego wejścia.
Miejsca doraźnego schronienia mogą być realizowane również w formie wolnostojącej w szczególności jako szczeliny przeciwlotnicze – o pojemności nieprzekraczającej 300 osób lub okopy – o pojemności nieprzekraczającej 25 osób. W zależności od możliwości technicznych, ekonomicznych oraz dostępnych materiałów budowlanych wolnostojące mds wykonuje się z wykorzystaniem elementów prefabrykowanych dostępnych w powszechnej sprzedaży, w szczególności żelbetowych przepustów ramowych, rur kompozytowych dużych średnic, kręgów żelbetowych stosowanych przy budowie systemów wodno‑kanalizacyjnych lub koszy gabionowych wypełnionych kamieniami. Ograniczenie pojemności i rozśrodkowanie wolnostojących mds wynika ze względów bezpieczeństwa, ponieważ są to obiekty budowlane chroniące głównie przed odłamkami, o mniejszej odporności konstrukcji niż schrony i ukrycia. Zaleca się ich przykrywanie i obsypywanie gruntem, a także stosowanie elementów maskujących typu zieleń, aby utrudnić zlokalizowanie i zniszczenie przez bezzałogowe statki powietrzne lub amunicję krążącą.
Ewidencjonowanie Planowane miejsca organizacji mds i obiekty budowlane przydatne do przystosowania na mds są ewidencjonowane w Centralnej Ewidencji Obiektów Zbiorowej Ochrony prowadzonej przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Fortyfikacje Kategoria:Obrona cywilna