Bitwa pod Koli Point lub akcja na Koli Point – starcie zbrojne stoczone w dniach 3–12 listopada 1942 roku pomiędzy siałami Korpusu Piechoty Morskiej i Armii Stanów Zjednoczonych a siłami Cesarskiej Armii Japońskiej w okolicach Koli Point na wyspie Guadalcanal podczas II wojny światowej. Siły amerykańskie znajdowały się pod dowództwem gen. mjr. Alexandra Vandegrifta, a siły japońskie pod dowództwem gen. por. Harukichiego Hyakutakego.
Amerykańscy Marines z 7 Pułku Marines oraz żołnierze armii amerykańskiej ze 164 Pułku Piechoty pod dowództwem taktycznym gen.-bryg. Williama H. Rupertusa i Edmunda B. Sebree zaatakowali zgrupowanie żołnierzy armii japońskiej, z których większość należała do 230 Pułku Piechoty pod dowództwem Toshinari Shōjiego. Wojska Shōjiego wkroczyły w rejon Koli Point po nieudanych japońskich atakach na amerykańską obronę podczas bitwy o lotnisko Hendersona pod koniec października 1942 roku.
Podczas starcia wojska amerykańskie próbowały okrążyć i zniszczyć siły Shōjiego. Chociaż Japończycy ponieśli ciężkie straty, Shōjiego i większości jego ludzi udało się uniknąć okrążenia i uciec w głąb Guadalcanalu. Gdy ludzi Shōjiego próbowali dotrzeć do pozycji japońskich w innej części wyspy, byli ścigani i atakowani przez patrol przez batalion amerykańskich Marines.
Tło Kampania na Guadalcanalu
7 sierpnia 1942 roku siły alianckie (głównie amerykańskie) wylądowały na Guadalcanalu, Tulagi i Floridzie na Wyspach Salomona. Desanty na wyspach miały na celu uniemożliwienie Japończykom wykorzystania ich jako baz zagrażających szlakom zaopatrzeniowym między Stanami Zjednoczonymi a Australią oraz zabezpieczenie wysp jako punktów wyjściowych dla kampanii, której ostatecznym celem było odizolowanie głównej japońskiej bazy w Rabaulu, a jednocześnie wsparcie alianckiej kampanii na Nowej Gwinei. Lądowania zapoczątkowały sześciomiesięczną kampanię na Guadalcanalu.
Zaskakując Japończyków, do zmierzchu 8 sierpnia 11 000 żołnierzy alianckich – pod dowództwem gen. mjr. Alexandra Vandegrifta, składających się głównie z amerykańskiej piechoty morskiej – zabezpieczyło Tulagi i pobliskie małe wyspy, a także budowane lotnisko w Lunga Point na Guadalcanalu. Lotnisko zostało później nazwane przez siły alianckie Henderson Field. Samoloty alianckie, które następnie operowały z lotniska, stały się znane jako Cactus Air Force (CAF) od alianckiego kryptonimu Guadalcanalu. Aby chronić lotnisko, amerykańska piechota morska utworzyła obronę obwodową wokół Lunga Point.
W odpowiedzi na lądowanie aliantów na Guadalcanalu, japońska Cesarska Kwatera Główna przydzieliła 17 Armii – związkowi operacyjnemu o realnej sile korpusu z bazą w Rabaulu pod dowództwem gen. por. Harukichiego Hyakutakego – zadanie odbicia Guadalcanalu z rąk aliantów. Począwszy od 19 sierpnia, jednostki 17 Armii zaczęły przybywać na Guadalcanal z zamiarem wyparcia sił alianckich z wyspy.
thumb|left|Mapa Guadalcanalu i pobliskich wysp. Obszary Lunga i Koli Point znajdują się na północy (w górnej części) wyspy Z powodu zagrożenia ze strony samolotów CAF bazujących na lotnisku Henderson, Japończycy nie mogli użyć dużych, powolnych statków transportowych do dostarczania żołnierzy i zaopatrzenia na wyspę. Zamiast tego wykorzystali okręty wojenne bazujące w Rabaulu i na Wyspach Shortland do przetransportowania swoich sił na Guadalcanal. Japońskie okręty wojenne, głównie lekkie krążowniki i niszczyciele z 8 Floty pod dowództwem wadm. Gunichiego Mikawy, zazwyczaj były w stanie pokonać trasę w obie strony wzdłuż „The Slot” na Guadalcanal i z powrotem w ciągu jednej nocy, minimalizując w ten sposób ryzyko ataków powietrznych ze strony CAF. Dostarczanie wojsk w ten sposób uniemożliwiało jednak przetransportowanie na Guadalcanal większości ciężkiego sprzętu i zaopatrzenia, takiego jak ciężka artyleria, pojazdy oraz znaczna część żywności i amunicji. Te szybkie rejsy okrętów wojennych na Guadalcanal odbywały się przez całą kampanię i zostały później nazwane przez siły alianckie „Tokyo Express”, a przez Japończyków „Szczurzym Transportem”.
Pierwsza japońska próba odbicia lotniska Hendersona zakończyła się niepowodzeniem, gdy 917-osobowy oddział zostały pokonany 21 sierpnia w bitwie nad Alligator Creek. Kolejna próba miała miejsce w dniach 12–14 września. 6000 żołnierzy pod dowództwem gen. mjr. Kiyotake Kawaguchiego poniosło klęskę w bitwie o Krwawą Grań. Po porażce na Krwawej Grani, Kawaguchi i ocalałe oddziały japońskie przegrupowały się na zachód od rzeki Matanikau.
W miarę jak Japończycy się przegrupowywali, siły amerykańskie koncentrowały się na wzmacnianiu obrony Lunga Point. 18 września aliancki konwój morski przetransportował na Guadalcanal 4157 żołnierzy z 7 Pułku Marines. Te posiłki pozwoliły Vandegriftowi – począwszy od 19 września – ustanowić nieprzerwaną linię obrony wokół całego Lunga Point.
Vandegrift i jego sztab wiedzieli, że wojska Kawaguchiego wycofały się na zachód od Matanikau i że liczne grupy Japończyków wciąż się tam gromadzą, rozproszone po całym obszarze między Lunga Point a rzeką Matanikau. Vandegrift zdecydował się zatem przeprowadzić serię operacji małych jednostek w dolinie Matanikau.
thumb|Polegli żołnierze japońskiego 2. batalionu 4 Pułku Piechoty zabici ogniem moździerzy i broni ręcznej amerykańskich Marines 9 października 1942 roku Pierwsza operacja amerykańskiej piechoty morskiej przeciwko siłom japońskim na zachód od Matanikau, przeprowadzona między 23 a 27 września 1942 roku przez oddziały trzech batalionów amerykańskiej piechoty morskiej, została odparta przez siły Kawaguchiego pod lokalnym dowództwem płk. Akinosuke Oki. W drugiej akcji, między 6 a 9 października, większe siły amerykańskiej piechoty morskiej pomyślnie przeprawiły się przez rzekę Matanikau, zaatakowały nowo dostarczone japońskie oddziały z 2 Dywizji Piechoty (Sendai) pod dowództwem gen. Masao Maruyamy i Yumio Nasu i zadała ciężkie straty japońskiemu 4 Pułkowi Piechoty. Druga akcja zmusiła Japończyków do wycofania się z ich pozycji na wschód od Matanikau.
W międzyczasie gen. mjr Millard Harmon – dowódca sił lądowych USA na Południowym Pacyfiku – przekonał wadm. Roberta L. Ghormleya – dowódcę sił alianckich na obszarze południowego Pacyfiku – że siły amerykańskiej piechoty morskiej na Guadalcanalu wymagają natychmiastowego wzmocnienia, jeśli alianci mają skutecznie obronić wyspę przed kolejną spodziewaną japońską ofensywą. 13 października konwój morski dostarczył na Guadalcanal 2837-osobowy 164 Pułk Piechoty Armii Stanów Zjednoczonych, formację Gwardii Narodowej Dakoty Północnej z Americal Division.
Bitwa o Henderson Field
Między 1 a 17 października Japończycy dostarczyli na Guadalcanal 15 000 żołnierzy, dając Hyakutakemu łącznie 20 000 żołnierzy do wykorzystania w planowanej ofensywie. Z powodu utraty pozycji po wschodniej stronie Matanikau, Japończycy uznali, że atak na amerykańską obronę wzdłuż wybrzeża będzie niezwykle trudny. Po obserwacji amerykańskiej obrony wokół Lunga Point przez oficerów sztabowych, Hyakutake zdecydował, że główny atak planowanej ofensywy nastąpi z obszaru na południe od lotniska Hendersona. Jego 2 Dywizja (wzmocniona żołnierzami z 38 Dywizji) – pod dowództwem gen. por. Masao Maruyamy, licząca 7000 żołnierzy w trzech pułkach piechoty po trzy bataliony każdy – otrzymała rozkaz przemarszu przez dżunglę i ataku na amerykańską obronę od południa, w pobliżu wschodniego brzegu rzeki Lunga. 2 Dywizja została podzielona na trzy jednostki: lewe skrzydło gen. mjr. Yumio Nasu, w skład którego wchodził 29 Pułk Piechoty, prawe skrzydło gen. mjr. Kiyotakego Kawaguchiego, składające się z żołnierzy z 230 Pułku Piechoty (z 38 Dywizji Piechoty), oraz rezerwę dywizji dowodzoną przez Maruyamę, w skład której wchodził 16 Pułk Piechoty.
thumb|left|Mapa bitwy, 23–26 października. Podczas gdy inne siły japońskie atakują od zachodu w Matanikau (po lewej), 2 Dywizja Maruyamy atakuje Lunga Point od południa (po prawej) 23 października siły Maruyamy z trudem przedzierały się przez dżunglę, aby dotrzeć do amerykańskich pozycji. Kawaguchi – z własnej inicjatywy – zaczął przesuwać swoją prawą jednostkę na wschód, wierząc, że amerykańska obrona jest tam słabsza. Maruyama – za pośrednictwem jednego ze swoich oficerów sztabowych – nakazał Kawaguchiemu kontynuowanie pierwotnego planu ataku. Kiedy odmówił, Kawaguchi został odwołany ze stanowiska dowódcy, a jego miejsce zajął płk Toshinari Shōji, dowódca 230 Pułku Piechoty. Tego wieczoru, dowiedziawszy się, że siły lewego i prawego skrzydła nadal mają trudności z dotarciem do amerykańskich pozycji, Hyakutake przełożył atak na godzinę 19:00 24 października. Amerykanie nie byli w pełni świadomi zbliżania się sił Maruyamy.
W końcu, późnym wieczorem 24 października, siły Maruyamy dotarły do Lunga Point. Przez dwie kolejne noce siły Maruyamy przeprowadziły liczne, nieudane frontalne ataki na pozycje bronione przez żołnierzy 1. batalionu 7 Pułku Marines pod dowództwem ppłk. Chesty’ego Pullera i 3. batalionu 164 Pułku Piechoty armii amerykańskiej, dowodzonego przez ppłk. Roberta Halla. Karabiny, karabiny maszynowe, moździerze, artyleria i bezpośredni ogień z dział przeciwpancernych kal. 37 mm piechoty morskiej i armii amerykańskiej „dokonały strasznej rzezi” wśród Japończyków. W atakach zginęło ponad 1500 żołnierzy Maruyamy, podczas gdy Amerykanie stracili ok. 60 zabitych. Jednostki prawego skrzydła Shōjiego nie brały udziału w atakach, decydując się pozostać na miejscu, aby osłonić prawą flankę Nasu przed ewentualnym atakiem sił amerykańskich w tym rejonie, który jednak nigdy nie nastąpił.
thumb|Japoński pułkownik Toshinari Shōji O godzinie 8:00 26 października Hyakutake odwołał dalsze ataki i nakazał swoim siłom odwrót. Ocalałe jednostki lewego skrzydła i rezerwy dywizji Maruyamy otrzymały rozkaz wycofania się w rejon rzeki Matanikau, podczas gdy jednostka prawego skrzydła pod dowództwem Shōjiego otrzymała rozkaz skierowania się do Koli Point, 21 km na wschód od rzeki Lunga.
Aby zapewnić wsparcie jednostkom prawego skrzydła (wówczas zwanym Oddziałem Shōji) maszerującym w kierunku Koli, Japończycy wysłali w nocy 2 listopada „Tokyo Express”, aby wysadzić na Koli Point 300 świeżych żołnierzy z wcześniej niezaangażowanej kompanii 230 Pułku Piechoty, dwa działa górskie kal. 75 mm, zapasy żywności i amunicję. Amerykański wywiad radiowy przechwycił japońską komunikację dotyczącą tej operacji, a dowództwo Marines na Guadalcanalu postanowiło spróbować przejąć dostawę. Ponieważ większość amerykańskich jednostek brała udział w operacji na zachód od Matanikau, Vandgrift mógł poświęcić tylko jeden batalion. 2. batalion 7 Pułku Marines – dowodzony przez ppłk. Hermana H. Hannekena – który wyruszył na wschód z Lunga Point 2 listopada o godzinie 6:50 i dotarł do Koli Point po zmroku tego samego dnia. Po przekroczeniu ujścia rzeki Metapona, Hanneken rozmieścił swoje wojska wzdłuż 1800 metrów w lesie naprzeciwko plaży, oczekując na przybycie japońskich okrętów.
Bitwa thumb|Mapa działań pod Koli Point, 4–9 listopada Wczesnym rankiem 3 listopada pięć japońskich niszczycieli dotarło do Koli Point i rozpoczęło wyładunek zapasów i żołnierzy około 910 metrów na wschód od pozycji batalionu Hannekena. Amerykanie pozostawali w ukryciu i bezskutecznie próbowali skontaktować się z dowództwem drogą radiową, aby zgłosić lądowanie Japończyków. O świcie, po tym, jak japoński patrol odkrył obecność Marines, rozpoczęła się walka z użyciem moździerzy, karabinów maszynowych i broni ręcznej. Wkrótce potem Japończycy rozstawili swoją ciężką broń i zaczęli strzelać z dwóch dział górskich, które dostarczono w nocy. Hanneken nadal nie mógł skontaktować się z dowództwem, aby poprosić o wsparcie; poniósłszy znaczne straty i mając mało amunicji zdecydował się na odwrót. Batalion wycofał się gwałtownie, ponownie przekraczając Metaponę, a następnie rzekę Nalimbiu, 4600 metrów dalej na zachód. Tam Hannekenowi udało się w końcu nawiązać kontakt z przełożonymi o godzinie 14:45, aby zaraportować o swojej sytuacji.