Zamek w Krzelowie – nieistniejący zamek rycerski wzmiankowany w 1409 roku, położony dawniej na małej wyspie na północ od Krzelowa w województwie świętokrzyskim.

Historia Niewielki zamek zbudował przypuszczalnie w końcu XIII Warcisław de Chrzelow herbu Lis(kasztelan krakowski w latach 1293-1296). Następnie posiadał go jego syn wojewoda sandomierski Mściwoj de Skrzelowhttps://bazhum.muzhp.pl/media/texts/informator-archeologiczny-badania/1984-tom-18/informator_archeologiczny_badania-r1984-t18-s167.pdf, poświadczony w źródłach w latach 1310-1344. Po nim posiadał go Mikołaj, a następnie jego synowie Niemierza i Pełka. Poprzez córkę Pełki o imieniu Jagienka, Krzelów w XV wieku przeszedł w ręce rodu Toporczyków.

Krzelów jako castrum został pierwszy raz wymieniony w 1409 r., kiedy to Niemierza z Krzelowa, kanonik krakowski, przekazał Prachnie wdowie po Janie z Krzelowa wieś Przedmoszczany, należącą wcześniej do zamku KrzelówStarodawne Prawa Polskiego Pomniki z ksiąg rękopiśmiennych dotąd nieużytych główniej zaś z ksiąg dawnych sądowych ziemskich i grodzkich ziemi krakowskiej... wyciągnął i wydał A.Z. Helcel, t. II, Kraków 1870, nr 1219..

Ponownie castrum wymieniono w 1412 rokuSłownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. 1, z. 1, Wrocław 1980, s. 6.. W okresie późniejszym zamek określano już jako curia. Potem w rękach Stadnickich herbu Szreniawa i Trepków. W XVIII wieku był zamieszkany jeszcze przez rodzinę Ossolińskich ówczesnych właścicieli dóbr krzelowskich. Ossolińscy weszli w posiadanie dóbr Krzelów poprzez małżeństwo Krzysztofa Ossolińskiego, wojewody sandomierskiego z Zofią Cikowską. W inwentarzy z 1699 roku zamek opisano jako zniszczony i zamieszkany przez służbę folwarczną. Wejście prowadziło przez bramę na podwórze z zabudową gospodarczą. Głównym obiektem był murowany parterowy podpiwniczony budynek, otoczony z trzech stron gankami. Wewnątrz mieścił wielką salę oraz pięć innych izb mieszkalnych. Inwentarz z 1718 roku opisuje zamek jako zrujnowany.

Do Ossolińskich Krzelów należał do 1756 roku. Wtedy Michał Ossoliński, ojciec Józefa Maksymiliana, założyciela Zakładu Naukowego im. Ossolińskich we Lwowie, sprzedał te dobra Dominikowi Wielowieyskiemu.

Architektura Pozostałości zamku znajdują się obecnie na małej wyspie o wymiarach 9 x 7 metrów pośród stawów w dolinie rzeki Mierzwy. Z zamku pozostał tylko niewielki kopczyk gruzów zarośniętych przez trawę i krzaki. Pierwotnie zamek znajdował się na kępie otoczone przez fosę, nad którą przerzucono drewniany most.

Badania archeologiczne 1984, Stanisław Kołodziejski, badania sondażowe.

Przypisy

Bibliografia

Stanisław Kołodziejski, Obronne rezydencje Lisów w północnej Małopolsce. Uwagi do problematyki badań, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica, (18) 1994, s.61-62.

Kategoria:Zamki w województwie świętokrzyskim Kategoria:Ruiny zamków w Polsce Kategoria:Nieistniejące zamki w Polsce