Mikajel Łazariewicz Nalbandian (, ; ur. w , zm. w Kamyszynie nad Wołgą) – myśliciel ormiański, rewolucyjny demokrata, socjalista-utopista, publicysta i poeta.

Życiorys Urodził się w rodzinie rzemieślnika w (obecnie rejon Rostowa nad Donem). W 1853 roku przeniósł się do Moskwy, gdzie w latach 1855–58 studiował medycynę na Uniwersytecie Moskiewskim.

Wraz z Czernyszewskim i jego współbojownikami przygotowywał ogólnorosyjską rewolucję demokratyczną i na łamach pisma Zorza północna (, Hiusisap’ayl), które wydawał , propagował idee rewolucyjnego demokratyzmu. Hercen i Ogariow cenili wysoko działalność Nalbandiana, jego bezinteresowne oddanie sprawie rewolucyjnej demokracji. Jako socjalista utopijny Nalbandian mniemał, że chłopstwo jest w stanie samodzielnie wziąć w swe ręce władzę; uważał, że w Rosji (i w Armenii) możliwe jest przejście do socjalizmu poprzez współnotę gminną.

W swych poglądach filozoficznych stał na pozycjach materializmu. Nalbandian występował przeciw abstrakcyjnej, spekulatywnej filozofii, filozofii oderwanej od życia. Filozofię traktował jako narzędzie służące wyzwoleniu pracujących. Życie społeczne rozpatrywał jako proces walki między siłami postępu i reakcji, a decydujące znaczenie przypisywał roli mas w historii.

Za swoją działalność rewolucyjną, za rozpowszechnianie zakazanych wydawnictw londyńskich (hercenowskich) został osadzony w twierdzy Pietropawłowskiej, gdzie przebywał blisko trzy lata. W więzieniu napisał szereg prac, m.in. Hegel i jego czasy (1863), gdzie krytykował Hegla za próby wyprowadzenia całej różnorodności świata materialnego z rozwoju idei absolutnej, ducha świata. Po wyjściu z więzienia został zesłany do Kamyszyna i zmarł tam na zesłaniu w 1866 roku.

Przypisy

Bibliografia po polsku

w językach obcych

Kategoria:Rewolucyjni demokraci Kategoria:Utopijni socjaliści Kategoria:Ormiańscy pisarze Kategoria:Ormiańscy poeci Kategoria:Ormiańscy filozofowie Kategoria:Więźniowie twierdzy Pietropawłowskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Rostowie nad Donem Kategoria:Urodzeni w 1829 Kategoria:Zmarli w 1866 Kategoria:Zmarli na gruźlicę