Towarzystwo Jana Karskiego (ang. Jan Karski Society) – stowarzyszenie założone w 2003 r., prowadzące działalność w Polsce i zagranicą związaną z upamiętnianiem i upowszechnianiem życia i dzieła Jana Karskiego, przy którym działa Kapituła Nagrody Orła Jana Karskiego. Towarzystwo przyznaje Medal 75-lecia Misji Jana Karskiego. mały|Identyfikacja graficzna (logo) Towarzystwa Jana Karskiego

Idea Idea utworzenia Towarzystwa Jana Karskiego powstała w październiku 2000 r., trzy miesiące po śmierci Karskiego. Wówczas odsłaniana została w Kazimierzu Dolnym nad Wisłą tablica pamiątkowa poświęcona Karskiemu, umieszczona na kamienicy Sarzyńskich (ul. Nadrzeczna 9), gdzie uhonorowany po 1989 r. bywał. Powstała ona z inicjatywy dziennikarza Waldemara Piaseckiego oraz artysty-rzemieślnika Cezarego Sarzyńskiego, lidera lokalnej społeczności i Kazimierskiego Klubu Rotary. Było to pierwsze uhonorowanie Jana Karskiego w polskiej przestrzeni publicznej.

Rejestracja

Rejestracja Towarzystwa nastąpiła 13 stycznia 2003 r. dokonana przez Komitet Założycielski w składzie: Kazimierz Pawełek, redaktor naczelny „Kuriera Lubelskiego”, Senator RP; prof. Marian Harasimiuk, rektor Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Edward Balawejder, dyrektor Muzeum Obozu Koncentracyjnego na Majdanku. Siedzibą Towarzystwa został Kazimierz Dolny nad Wisłą, ale bieżąca działalność stowarzyszenia koncentruje się w Lublinie, gdzie znajduje się biuro stowarzyszenia oraz w Warszawie i Nowym Jorku.

Inauguracyjne posiedzenie Towarzystwa Jana Karskiego odbyło się 21 listopada 2003 r. w Kazimierzu Dolnym – w Kamienicy Sarzyńskich a poprzedzone zostało 20 listopada 2003 r., zorganizowaną pod patronatem Marszałka Senatu RP i Zastępcy Sekretarza Generalnego ONZ, wspólnie z Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej międzynarodową Sesją pn. „Profesor Jan Karski. Człowiek. Bohater. Uczony”. Podczas sesji wręczono nagrody Orła Jana Karskiego Tadeuszowi Mazowieckiemu i Markowi Edelmanowi.

Prezesem wybrano Kazimierza Pawełka, a honorową prezesurę przyjął laureat Pokojowej Nagrody Nobla, twórca pojęcia Holocaust na zdefiniowanie hitlerowskiego planu zagłady Żydów – Elie Wiesel.

W skład Zarządu weszli: Waldemar Piasecki (przewodniczący), przedstawicielka rodziny Jana Karskiego dr Wiesława Kozielewska-Trzaska (wiceprzewodnicząca), dyplomata Eugeniusz Wyzner (wiceprzewodniczący), Marek Wieczerzak (sekretarz), Jacek Woźniak (sekretarz), ks. prof. Andrzej Szostek, Dariusz Sienkiewicz, Michał Fajbusiewicz.

Członkami honorowymi stowarzyszenia są: długoletni lider Ligi Przeciw Zniesławianiu (ADL) Abraham Foxman, aktor i reżyser Andrzej Seweryn oraz dziennikarz Andrzej Poczobut.

Cele Towarzystwa W statucie wskazano, że celami Towarzystwa Jana Karskiego są: Działalność na rzecz tolerancji, wielopoglądowości i ponadreligijności. Dialog polsko-żydowski oraz zwalczanie ksenofobii i antysemityzmu; Obrona godności i dobrego imienia ludzi szkalowanych, poniżanych i krzywdzonych z powodu ich przekonań, wyznania religijnego czy statusu społecznego. Dokumentowanie wkładu Żydów polskich w dorobek Polski, jej dziedzictwa kulturowego, nauki, gospodarki oraz innych dziedzin życia materialnego i duchowego. Proeuropejska działalność edukacyjno-oświatowa, związana z tworzeniem sieci szkół Jana Karskiego na różnym poziomie edukacji oraz innych placówek naukowo-badawczych. Działalność wydawnicza oraz podejmowanie innych form działalności gospodarczej. Ścisła współpraca ze strukturami unii europejskiej oraz placówkami państw USA i Izraela. Przyznawanie Nagrody Orła Jana Karskiego, którą sam prof. Jan Karski ustanowił z życia. Kultywowanie świąt i rocznic związanych z prof. Janem Karskim oraz jego biografią m.in. rzeczywistej daty urodzin, święta patrona św. Jana Chrzciciela 24 czerwca, daty śmierci 13 lipca oraz 5 maja – daty pierwszego spotkania Grupy Bildelbergu, co profesor uważał za początek drogi do Zjednoczonej Europy.

Działalność Towarzystwo Jana Karskiego jest najbardziej znane z przyznawanej nagrody Orły Jana Karskiego. Podejmowało jednak wiele inicjatyw związanych z realizacją celów statutowych.

Niektóre z nich:

Promowanie dokumentalnego filmu pt. „Moja misja”, autorstwa Waldemar Piaseckiego i Michała Fajbusiewicza, zrealizowanego dla TVP (premiera, luty 1997 r.) Popularyzacja polskiego wydania wojennego bestselleru autorstwa Jana Karskiego „Story of a Secret State”. Książka pod polskim tytułem „Tajne Państwo”, w tłumaczeniu i opracowaniu Waldemara Piaseckiego, ukazała się w 1999 r., stając się wydarzeniem. W październiku 2009 roku, po ośmiu latach starań, Towarzystwo doprowadziło do nadanie w Lublinie ulicy imienia Jana Karskiego. Towarzystwo skutecznie inicjowało nazwanie ulic imieniem Jana Karskiego w Łodzi i Warszawie. 11 listopada 2009 r. z inicjatywy i przy zaangażowaniu Towarzystwa doszło do nominacji generalskiej przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego pułkownika inżyniera Zdzisława Juliana Starosteckiego, weterana II wojny, bohatera spod Monte Cassino, a po wojnie amerykańskiego konstruktora broni, w tym systemu przeciwrakietowego „Patriot”. Po raz pierwszy polskim generałem został kombatant polonijny i obywatel Stanów Zjednoczonych, sąsiad Jana Karskiego z tej samej łódzkiej ulicy Kilińskiego. W 2010 r. Towarzystwo zainicjowało oficjalne parlamentarne uhonorowanie rocznicy 10-lecia śmierci Karskiegohttps://dzieje.pl/aktualnosci/sejm-uchwala-w-10-rocznice-smierci-jana-karskiego. oraz zorganizowało Zamku Królewskim w Warszawie konferencję mu posieczoną pod patronatem Przewodniczącego Parlamentu Europejskiego prof. Jerzego Buzka. W 2012 r. Towarzystwo udzieliło pełnego wsparcia rodzinie Jana Karskiego (bratanicy i chrzestnej córce dr Wiesławie Kozielewskiej-Trzasce), której uniemożliwiono odebrania najwyższego cywilnego odznaczenia Prezydenckiego Medalu Wolności przyznanego pośmiertnie polskiemu bohaterowi przez Baracka Obamę, bowiem Biały Dom został poinformowany, że Karski nie pozostawił żadnej rodziny. Rok stulecia urodzin (24 czerwca 2014 roku) Jana Karskiego, ustanowiony został przez Sejm RP Rokiem Jana Karskiego. Towarzystwo Jana Karskiego zorganizowało z tej okazji 23 i 24 czerwca 2014 r. wraz z Uniwersytetem Marii Skłodowskiej-Curie Międzynarodową Konferencję „Jan Karski. Misja kompletna”. Udział wzięli liczni przedstawiciele świata nauki i polityki związani z Bohaterem, jego rodzina i przyjaciele. Dokładnie w dzień urodzin Jana Karskiego, 24 czerwca 2014 r. posadzony został w centrum Lublina Dąb Pamięci Jana Karskiego. Plonem konferencji była monografia „Jan Karski. Misja kompletna” pod redakcją profesor Iwony Hofman. W 2015 roku ukazał się pierwszy tom biograficznej trylogii „Jan Karski. Jedno życie” zatytułowany „Madagaskar” autorstwa Waldemara Piaseckiego. Jest to projekt Towarzystwa mający udokumentować całość życia Jana Karskiego. Zarówno pierwszy, jak i drugi tom „Inferno”, który ukazał się w 2017 roku zyskały bardzo dobre przyjęcie czytelnicze i recenzenckie. W maju 2016 roku z inicjatywy Towarzystwa dokonano odsłonięcia na warszawskim Powiślu tablicy upamiętniającej konspiracyjną działalność Jana Karskiego. W budynku mieszkalnym przy ulicy Czerwonego Krzyża, prowadził on wraz z docentem Jerzym Choróbskim nasłuch radiowy zachodnich stacji alianckich, na podstawie którego redagowano Biuletyn Informacyjny, organ prasowy Polski Podziemnej. 6 grudnia 2016 r. sfinalizowane zostały kilkuletnie starania Towarzystwa Jana Karskiego o pośmiertne nadanie Karskiemu stopnia generała brygady. Z rąk prezydenta RP Andrzeja Dudy odebrała dr Wiesława Kozielewska-Trzaska. 2017 rok obchodzony był pod patronatem Prezydenta RP jako Rok 75-lecia Misji Jana Karskiego. Z tej okazji ustanowiony został przez Towarzystwo Medal 75-lecia Misji Jana Karskiego. Projekt wykonał wybitny polsko-amerykański artysta plastyk Janusz Kapusta, a sam medal wybił znany polski artysta-medalier Wiesław Kulej. Na liście osób uhonorowanych znaleźli się oprócz papieża Franciszka, obdarowanego jako pierwszego, także ówcześni prezydenci Polski, Stanów Zjednoczonych i Izraela, państw, których obywatelstwo posiadał Jan Karski. We współpracy z Senatem RP doszło do publikacji dokumentu prezentującego wojenne dzieło Jana Karskiego. Senat podjął jednogłośnie uchwałę z okazji 75-lecia misji Jana Karskiego. 3 grudnia 2017 r. w Izbicy koło Krasnegostawu osłonięto monument upamiętniający misję Jana Karskiego, który jesienią 1942 roku, w przebraniu ukraińskiego strażnika wszedł do znajdującego się na terenie tutejszego getta, obozu tranzytowego, skąd Żydzi wywożeni byli do obu zagłady w Bełżcu. Autorem tej pierwszej realizacji pomnikowej upamiętniającej wojenne dzieło Jan Karskiego był Andrzej Pityński. W 2020 roku ukazała się publikacja z okazji 100. rocznicy urodzin Karola Wojtyły, papieża Jana Pawła II, w której jeden rozdział został poświęcony znaczeniu postaci papieża-Polaka w biografii Jana Karskiego, przez całe życie oddanego katolika. W rocznicę śmierci, 13 lipca 2020 r. odbyła się w Warszawie przed tablicą pamiątkową na budynku przy ulicy Czerwonego Krzyża uroczystość upamiętnienia Bohatera z pełnym ceremoniałem wojskowy oraz udziałem władz państwowych, miejskich i korpusu dyplomatycznego. Ambasador USA Georgette Mosbacher skierowała z tej okazji specjalny list do Towarzystwa Jana Karskiego. W 2024 roku, Towarzystwo doprowadziło do nadania imienia generała Zdzisława Starosteckiego 37 Dywizjonowi Rakietowemu Obrony Powietrznej w Sochaczewie. Główny akcentem obchodów 25-lecia śmierci była uroczystość w warszawskim Teatrze Polskim „Jan Karski. Dziedzictwo pamięci” pod patronatem Marszałek Senatu Małgorzaty Kidawy-Błońskiej i Prymasa Polski abp. Wojciecha Polaka. Oboje skierowali do zebranych swoje oświadczenia. Specjalny list przesłanie na okoliczność wydarzenia skierowała do jego uczestników Roberta Metsola, przewodnicząca Parlamentu Europejskiego. Podczas uroczystości, przewodniczący Yad Vashem, Dani Dajan odebrał Nagrodę Orła Jana Karskiego, jaką otrzymała ta stojąca na straży pamięci Holocaustu instytucja.

Towarzystwo stara się zabierać głos w ważnych dla demokracji, wolności i praw człowieka kwestiach oraz protestować przeciwko ich łamaniu. Uwidocznione jest to zarówno w przyznawaniu Nagrody Orła Jana Karskiego, jak i Medalu Misji Jana Karskiego, a także publikacjach i oświadczeniach.

Przypisy

Kategoria:Jan Karski Kategoria:Stowarzyszenia w Polsce