Zamek Szumsko w Rembowie (także: zamek w Rembowie; w źródłach: Szumsko, Sumsko) – ruiny średniowiecznego zamku rycerskiego położone w miejscowości Rembów (gmina Raków, powiat kielecki, woj. świętokrzyskie). Obiekt ma formę reliktów murowanych na zalesionym wzgórzu, w sąsiedztwie dawnego traktu łączącego m.in. Łagów i Szydłów.
Historia Według ustaleń opartych na analizie reliktów architektonicznych i materiału ruchomego, zamek powstał na początku XIV wieku z inicjatywy rodu Odrowążów. W latach 1329–1331 był wzmiankowany jako właściciel wsi Jakub z Szumska, kasztelan żarnowski, poległy w 1331 roku podczas walk z zakonem krzyżackimAdam Wagner, Murowane budowle obronne w Polsce X-XVII w., Tom 2, Warszawa: Bellona, 2019, s. 388–389.. Później własność Krzesława z Szumska herbu Odrowąż. Po 1357 r. – po śmierci Krzesława z Szumska – dobra przeszły w wianie córki przypuszczalnie do Dobiesława z Kurozwęk herbu Poraj. Później dobra posiadał rycerz Boksa herbu Oksza, łowczy sandomierski, a następnie krakowski, występujący jako właściciel pomiędzy latami 1393–1413, zmarły w 1415. Później Szumsko posiadał jego brat Jaśko Rey z Szumska herbu Oksza, starosta chęciński. Przypuszczalnie w XV wieku zamek został opuszczony; być może okres budowy, użytkowania i opuszczenia można zamknąć w czasie niespełna dwóch pokoleń. W 1462 roku wzmiankowano castrum Sumsko. W 1588 roku wzmiankowano ruiny zamczyska.
Stan zachowania ruin i ograniczona baza źródłowa powodowały, że obiekt pozostawał długo słabo rozpoznany; dopiero badania archeologiczne przeprowadzone przez Leszka Kajzera i Janusza Kuczyńskiego podczas dwóch sezonów w latach 1980 i 1981 pozwoliły na rozpoznanie rozplanowania założenia.
Architektura Zamek był warownią wyżynną, nieregularną, ulokowaną na cyplu otoczonym z trzech stron ciekiem wodnym; od strony nasady cypla wykonano rów/odcięcie, kształtując plateau o formie spłaszczonego owalu. Mury o grubości około 2 metrów wzniesiono na zglinionym lessie zalegającym na rumoszu zwietrzelinowym, co – według badaczy – mogło niekorzystnie wpływać na statykę budowli.
Badania archeologiczno-architektoniczne umożliwiły rekonstrukcję zasadniczych elementów zabudowy. Wskazano co najmniej dwa etapy prac: w pierwszym wzniesiono mury obwodowe oraz centralną wieżę mieszkalno-obronną, w drugim dobudowano pozostałe budynki przy obwodzie oraz wysunięty element obronny określany jako „kurza stopa”. Zidentyfikowano także wieżę na kulminacji wzgórza interpretowaną jako wieżę ostatecznej obrony (bergfried) o planie zbliżonym do kwadratu (bok około 5,0–5,2 m) i znacznej grubości murów (ok. 1,5–1,3 m). „Kurza stopa” – jedyny fragment wychodzący poza mur obwodowy – miała formę niewielkiej izby na planie trapezu i pełniła funkcję wysuniętego punktu obrony aktywnej i obserwacji.
Do budowy użyto m.in. łupanego piaskowca kambryjskiego (lokalnego surowca), łączonego zaprawą wapienną; relikty zachowały się głównie w partiach przyfundamentowych.
Ochrona konserwatorska Ruiny („Zamczysko”) są stanowiskiem archeologicznym wpisanym do rejestru zabytków archeologicznych – nr rej. Aa 12 (decyzja z 21 sierpnia 1986). Oprócz tego zamek w Rembowie jest pod ochroną prawną poprzez wpis do rejestru zabytków nieruchomych pod numerem A/457.
Dwór obronny w Rembowie Podgrodziu Na terenie Podgrodzia istnieją relikty dworu obronnego zbudowanego około 1588 roku przez Jana Sienińskiego herbu Dębno. Dwór przebudowano w XVIII wieku i częściowo rozebrano w XIX wieku. Obecnie budynek nr 50. Zachował się portal z XVI/XVII wieku, ościeże, alkierze i sień przejazdowa. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków nieruchomych pod numerem A/458.
Przypisy
Bibliografia Wagner Adam, Murowane budowle obronne w Polsce X-XVII w., Tom 2, Warszawa: Bellona, 2019, s. 388–389. Kajzer Leszek, Zamek w Rembowie w województwie sandomierskim, [w:] Przemiany architektury rezydencjonalnej w XV–XVIII w. na terenie dawnego województwa sandomierskiego, red. J.Adamczyk, Kielce 2000. Wróblewski S., Zamki i dwory obronne województwa sandomierskiego w średniowieczu, Nowy Sącz 2006.
Kategoria:Zabytki w powiecie kieleckim Kategoria:Nieistniejące zamki w Polsce Kategoria:Ruiny zamków w Polsce Kategoria:Zamki w województwie świętokrzyskim