Twierdza Brzeg - nowożytne fortyfikacje typu bastionowego obejmujące miasto Brzeg (obecnie woj. opolskie), kształtowane od XVI do XVIII wieku.
Historia Pierwsze mury obronne Pierwsze obronne mury miejskie wzmiankowane są po raz pierwszy w 1292 r. Przeszły one okres silnego fortyfikowania w drugiej połowie XIV w., kiedy księstwo brzeskie stało się częścią Królestwa CzeskiegoM. Wrzeciono, Historia twierdzy Brzeg, Brzeg 2024, s. 11-13..
Budowa twierdzy bastionowej Pierwsze fortyfikacje bastejowe pojawiły się na początku XVI w. i miały być odpowiedzią na szerokie zastosowanie broni palnej. Ich problemem jednak były martwe pola ostrzału u nasady bastei, co rozwiązało wprowadzenie pięciobocznych bastionów. Proces budowy twierdzy bastionowej rozpoczął się w 1572 r. za rządów księcia Jerzego IITamże, s. 25.. W obwałowanie główne brzeskiej twierdzy wchodziło 8 bastionówTamże, s. 50..
Wojna trzydziestoletnia W czasie wojny trzydziestoletniej i walk o Śląsk, 15 stycznia 1633 r. pod miastem pojawiły się połączone wojska saskie i szwedzkie, domagające się poddania miasta. Kapitulacja została podpisana dzień później.Tamże, s. 58-60..
Miasto było ponownie oblegane przez Szwedów w 1642 r.Tamże, s. 76.. Szwedzkie wojska pod wodzą feldmarszałka Torstenssona oblegały twierdzę od 25 czerwca do 25 lipcaTamże, s. 149.. To pierwsze regularne oblężenie zostało odparte przez załogę twierdzy. Za główny powód odstąpienia Szwedów uznaje się zbliżającą się odsiecz arcyksięcia Leopolda WilhelmaTamże, s. 155-156.. Mimo że twierdza brzeska nie została zdobyta, oblężenie ujawniło słabe punkty jej fortyfikacji. Podjęte w tym samym roku prace remontowe i rozbudowa były utrudnione przez osuwającą się glebę i wysokie koszty utrzymania umocnieńTamże, s. 161-164..
Po śmierci Jerzego Wilhelma w 1675 r., ostatniego z dynastii Piastów księcia Brzegu, miasto przeszło pod bezpośrednie władztwo króla czeskiego i cesarza Leopolda I HabsburgaTamże, s. 180..
Wojny śląskie Do kolejnego oblężenia Brzegu doszło w 1741 r. podczas wojny prusko-austriackiej. 10 stycznia Prusacy rozpoczęli blokadę Brzegu na lewym brzegu OdryTamże, s. 218.. Jednak wojska pruskie pojawiły się przed twierdzą dopiero 11 kwietnia po wygranej przez Prusaków bitwie pod MałujowicamiTamże, s. 230-231.. Po ciężkim oblężeniu miasto skapitulowało 4 maja 1741 r.Tamże, s. 244-245.. W wyniku oblężenia spłonął zamek piastowski oraz znajdujący się nieopodal zamku kościół kolegiacki. W wyniku wojny niemal cały Śląsk stał się częścią państwa pruskiego.
Prusacy zakładali rozbudowę twierdzy i jej modernizację. W kolejnych latach istniejąca infrastrukturę otoczono dodatkowymi umocnieniami – fortyfikacjami kleszczowymiTamże, s. 362-370.. W tym samym okresie powstała Reduta Pisarzowicka po drugiej stronie Odry, która miała zabezpieczyć miasto od strony rzekiTamże, s. 395..
Redukcja i przebudowa Decyzja o likwidacji kleszczowej enwelopy twierdzy zapadła po zakończeniu wojny siedmioletniej. 20 marca 1774 r. rozpoczęły się prace przy przebudowie fortyfikacji. Przypuszczalnie decyzja była spowodowana spadkiem znaczenia twierdzy oraz problemami z utrzymaniem licznej załogi i związanymi z tym kosztamiTamże, s. 405-407.. Po likwidacji fortyfikacji kleszczowych planowano wzmocnienie obwałowania twierdzy bastionowej oraz dodanie dwóch płaskich bastionów. Ostatnie prace w ramach przebudowy zakończyły się w maju 1805 r.Tamże, s. 444-446..
Wojny napoleońskie Po klęsce Prus pod Jeną i Auerstedt rozpoczęła się mobilizacja twierdzy brzeskiej. Miasto zostało zablokowane ze wszystkich stron przez wojska bawarskie walczące po stronie Francji 8 stycznia 1807 roku, dwa dni po kapitulacji Wrocławia. Brzeg skapitulował 16 stycznia 1807 r. po ciężkim bombardowaniuTamże, s. 473-481..
W wyniku pokoju w Tylży, Prusy, mimo utraty ponad polowy terytorium i ludności, zachowały Śląsk wraz ze śląskimi twierdzami.
Rozbiórka twierdzy Po objęciu twierdzy przez wojska bawarskie, na rozkaz Napoleona z 19 lutego 1807r.M. Wrzeciono, Topografia historyczna Brzegu: od lokacji do połowy XIX w., Fundacja Pamięci Historycznej Ziemi Brzeskiej, Brzeg 2016, s. 155., rozpoczęły one rozbiórkę dzieł fortyfikacyjnych. Tereny po zabudowaniach fortecznych zostały przekazane miastu jako zadośćuczynienie za poniesione szkody wojenne. W kolejnych latach zaczęto je przekształcać w promenady i parkTamże, s. 518-519..
Przypisy
Kategoria:Historia Brzegu Kategoria:Obiekty budowlane w Brzegu