Marian Kowalski (ur. 1938 w Warszawie) – polski regionalista, kolekcjoner, muzealnik i muzyk ludowy. Twórca i wieloletni kustosz Małego Muzeum Ludowego u Kowalskich w Marcinowie (powiat trzebnicki). Założyciel i lider Kapeli Ludowej „Marciny”.
Życiorys Urodził się w 1938 roku w Warszawie. W czasie II wojny światowej jego losy splotły się z regionem Kurpiowszczyzny, gdzie jako dziecko przebywał na wsi, stykając się z żywym folklorem i tradycyjną kulturą agrarną. Po 1945 roku osiedlił się na Ziemiach Odzyskanych, w miejscowości Marcinowo pod Trzebnicą.
Obserwując postępujące zmiany cywilizacyjne i modernizację wsi, która prowadziła do zaniku tradycyjnych narzędzi, już w latach 60. XX wieku podjął decyzję o gromadzeniu dawnych przedmiotów. Jego celem było ocalenie reliktów kultury ludowej – zarówno tej rdzennie dolnośląskiej, jak i przywiezionej przez osadników.
Jest również utalentowanym muzykiem samoukiem (posiada uprawnienia muzyczne II stopnia). W latach 60. przeszedł pomyślnie przesłuchania na perkusistę do zespołu bigbitowego Czerwono-Czarni, jednak zrezygnował z kariery estradowej ze względów rodzinnych. W 2019 roku, w wieku 82 lat, zadebiutował fonograficznie albumem solowym.
Jest aktywnym animatorem kultury, współpracującym ze środowiskami senioralnymi (m.in. w ramach spotkań „Na biesiadną nutę”).
Działalność muzealna Jest twórcą Małego Muzeum Ludowego u Kowalskich w Marcinowie. Placówka oficjalną działalność rozpoczęła w 1983 roku, choć zbiory gromadzone były od lat 60. XX wieku. Muzeum mieści się na terenie prywatnego gospodarstwa Mariana Kowalskiego. W szczytowym okresie zbiory liczyły około 4500 eksponatów. Do 2013 roku placówkę odwiedziło ponad 138 tysięcy osób z 30 krajów.
W prowadzenie muzeum i oprowadzanie wycieczek zaangażowani są także jego synowie, Tomasz i Miłosz.
Kolekcja obejmuje unikatowe obiekty, w tym: zabytki archeologiczne, np. kamienny moździerz z okresu kultury łużyckiej (ok. 2 tys. lat) oraz 150-letnie żarna, maszyny rolnicze (młocarnie, kieraty, ciągniki) i wyposażenie warsztatów (kuźnia), sale tematyczne: kominkową, muzyczną, chlebową i zegarową, zabytki techniki, w tym starą karuzelę łańcuchową.
W 2016 roku, w wyniku sporu sąsiedzkiego i interwencji nadzoru budowlanego, Marian Kowalski został zmuszony do rozebrania części budynków muzealnych (pawilonów wystawienniczych), co znacząco uszczupliło przestrzeń ekspozycyjną. Mimo trudności lokalowych muzeum kontynuuje działalność, a jego regulamin został uzgodniony z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
W ramach muzeum funkcjonuje także „Dom Chleba”, w którym organizowane są pokazy tradycyjnego wypieku pieczywa oraz lekcje żywej historii.
Działalność muzyczna Muzyka jest, obok muzealnictwa, główną pasją Mariana Kowalskiego. Jest on założycielem (1978 r.) i wieloletnim kierownikiem Kapeli Ludowej „Marciny”. Zespół powstał jako grupa męska, a w 1983 roku został poszerzony o kwartet śpiewaczy, który tworzyły żony członków kapeli. W skład zespołu wchodziły całe rodziny osadników, m.in. Kowalscy, Kocyrbowie, Śmiałkowie i Pęczkowscy.
Repertuar kapeli odzwierciedla wielokulturowy charakter Dolnego Śląska po 1945 roku. Marian Kowalski, będący autorem większości tekstów i opracowań muzycznych, łączył w twórczości motywy przywiezione przez osadników z różnych regionów (Lubelszczyzna, Kielecczyzna, Kurpie, Kresy Wschodnie: Wołyń, Podole) z elementami nowej tożsamości regionalnej. Instrumentarium zespołu obejmowało m.in. skrzypce, basy, bęben, akordeon oraz unikatowy instrument ludowy – „diabła-muzykanta”.
W 1989 roku opublikowano zbiór autorskich tekstów i przyśpiewek Mariana Kowalskiego pod tytułem Serce jak studnia. Występy zespołu często przybierały formę inscenizacji dawnych zwyczajów wiejskich.
Nagrody i odznaczenia Za wieloletnią działalność na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego został wielokrotnie uhonorowany: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2005) – nadany przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego. Nagroda im. Oskara Kolberga (2002) – wyróżnienie w dziedzinie kultury ludowej (nagroda zbiorowa dla Kapeli „Marciny” w kategorii kapel ludowych). Nagroda im. Władysława Orkana – „za wierność kulturze chłopskiej”, tworzenie kultury ludowej Dolnego Śląska oraz powołanie prywatnego Muzeum Kultury Ludowej i prowadzenie kapeli „Marciny”. Honorowe Obywatelstwo Trzebnicy (2000) – tytuł „Zasłużony dla Gminy Trzebnica”.
Życie prywatne Żonaty z Aleksandrą. Jest ojcem Miłosza oraz Tomasza Kowalskiego (ur. 1980), wokalisty i aktora teatralnego, zwycięzcy 4. edycji programu Must Be the Music. Tylko muzyka. Ma wnuków Eryka i Natana.
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1938 Kategoria:Polscy muzealnicy Kategoria:Polscy regionaliści Kategoria:Polscy muzycy ludowi Kategoria:Ludzie związani z Trzebnicą Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Laureaci Nagrody Kolberga