Jacek Lubart-Krzysica

Jacek Lubart-Krzysica (ur. 24 stycznia 1942 w Krakowie, zm. 10 grudnia 2022 tamże) – polski poeta, prozaik, dramaturg, dziennikarz i autor tekstów piosenek, wieloletni redaktor naczelny miesięcznika „Gazeta Kulturalna”. Animator kultury, założyciel i prezes Konfraterni Poetów w Krakowie, znany również z dokumentowania historii krakowskiej komunikacji miejskiej, reportaży o tematyce łemkowskiej oraz współtworzenia form kabaretowych.

Jako twórca debiutował w latach 60. XX wieku, łącząc pracę dziennikarską w „Gazecie Krakowskiej” z działalnością artystyczną. Był inicjatorem licznych wydarzeń kulturalnych, w tym misteriów poetyckich, a jego dorobek obejmuje kilkadziesiąt publikacji książkowych, w tym tomy poezji, wybory reportaży oraz opracowania historyczne.

Życiorys Młodość i edukacja Urodził się w Krakowie jako syn Józefa i Marii z domu Gosiczowskiej. Rodzina została dotknięta traumą II wojny światowej – gdy Jacek miał niespełna rok, jego ojciec został aresztowany przez Gestapo (1943) i zmarł w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen w 1945 roku. Po wojnie Jacek przeprowadził się wraz z matką do Bielska-Białej, gdzie ukończył szkołę wieczorową i zdał maturę.

Podjął studia andragogiczne na filii Uniwersytetu Warszawskiego w Katowicach, które jednak przerwał po wydarzeniach Marca 1968. W latach 60. mieszkał przez pewien czas w Oświęcimiu, pracując w przepompowni w Brzeszczach-Jawiszowicach. W tym okresie angażował się artystycznie, współtworząc kabaret „Łatka” i pracując nad poematem Dzieci wojny. W 1968 roku osiadł na stałe w Krakowie.

Ważnym osobistym doświadczeniem były dla niego codzienne wizyty na terenie byłego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau w latach 1962–1963, co stanowiło formę konfrontacji z rodzinną tragedią i wpłynęło na kształt jego późniejszej twórczości.

Działalność dziennikarska i literacka Pracę zawodową łączył z aktywnością dziennikarską; był wieloletnim pracownikiem „Gazety Krakowskiej”, gdzie publikował m.in. reportaże o tematyce łemkowskiej oraz artykuły dokumentujące historię regionu. Współpracował z wieloma pismami, m.in. z „Tygodnikiem Powszechnym”, „Przekrojem”, „Studentem”, „Życiem Literackim”, „Aurą” oraz „Przeglądem Tygodniowym”. W latach 80. XX wieku nawiązał także ścisłą współpracę z prasą oraz środowiskami literackimi na Litwie i Ukrainie.

Pełnił funkcję redaktora naczelnego miesięcznika „Gazeta Kulturalna”. W 1986 roku założył Konfraternię Poetów w Krakowie (początkowo działającą przy Podgórskim Domu Kultury), nawiązując nazwą do przedwojennej grupy artystycznej, do której należał jego ojciec. W ramach powiązanej z nią Oficyny Konfraterni Poetów zredagował i wydał około trzystu tomików poetyckich (w tym kilkadziesiąt dwujęzycznych).

Działalność animatorska Jako animator kultury zasłynął z organizacji nietypowych wydarzeń artystycznych, tzw. misteriów poetyckich, które wprowadzał do przestrzeni publicznej Krakowa (kościoły, muzea, kluby, hotele). Do jego najważniejszych inicjatyw należały cykle: „Wigilia Słowa”, „Chleb Nadziei” oraz „Zaduszki Poetyckie”. W 2016 roku, z okazji 30-lecia Konfraterni, zorganizował „Tramwaj Poezji” – cykl spotkań autorskich w krakowskich tramwajach.

Szczególnym obszarem jego zainteresowań była kultura Łemkowszczyzny. Na początku lat 90. zakupił chyżę łemkowską w miejscowości Berest, która stała się miejscem jego pracy twórczej i spotkań z lokalną społecznością.

Ostatnie lata W ostatnich latach życia zmagał się z problemami zdrowotnymi, przeszedł m.in. udar mózgu. Mimo trudności związanych z pandemią COVID-19, kontynuował pracę redakcyjną, wydając almanach „Zagubieni w domu”, który okazał się publikacją wieńczącą działalność Konfraterni pod jego kierownictwem. Zmarł 10 grudnia 2022 roku. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 20 grudnia w Kościele Świętego Krzyża w Krakowie.

Twórczość Dorobek literacki Jacka Lubarta-Krzysicy obejmuje poezję, prozę, dramat, reportaż oraz scenariusze sceniczne. Jego twórczość często nawiązuje do tematyki krakowskiej („Krakowskie Miejsca Magiczne”), a także doświadczeń wojennych i obserwacji społecznych (zwłaszcza w kontekście Beskidu Sądeckiego). Krytyczka Agata Zuzanna Kofroń określiła jego tom Gorycz nadziei jako „obserwację biegu zdarzeń i postaw ludzkich przez lata – od progu pisarskiego autora do dziś”.

Jego utwory były tłumaczone na wiele języków, w tym na angielski, niemiecki, rosyjski, ukraiński, litewski, czeski, słowacki, węgierski, rumuński, arabski oraz chiński.

Jest autorem scenariusza rewii Ktoś mnie pokochał (podtytuł: Przeboje lat 60. i 70.), której premiera w reżyserii Bohdana Łazuki odbyła się 23 lutego 2001 roku w Teatrze Muzycznym – Operetce Wrocławskiej. Tłumaczył również literaturę wschodniosłowiańską, m.in. bajki Iwana Kryłowa.

Poezja Gorycz nadziei (Kraków 1989; wyd. II poszerzone 2019, ) W Krakowie (Kraków 1994) Obok (Kraków 1997) Tramwajem przez Kraków 1875–2005 (Kraków 2005, ) – z cyklu „Krakowskie Miejsca Magiczne” (tom 2) Rymowanki krakowianki (Kraków 2014) – wiersze dla dzieci Kraków w poezji (Kraków 2016, z rysunkami Wojciecha Kowalczyka, tłum. na chiński) Jestem (Kraków 2016)

Proza Drogi panie prezydencie (Kraków 2003) Nikodem, wnuk Nikodema (Kraków 2004, ) Stanisław Czarniecki – człowiek z książką (Kraków 2005) Nikodem i miłość (Kraków 2008) (w innych źródłach data wydania 2005)

Opracowania i redakcja Jako redaktor naczelny Oficyny Konfraterni Poetów opracował i wydał liczne antologie, dokumentujące życie literackie Krakowa i regionu, w tym serie wydawnicze związane z cyklicznymi wydarzeniami kulturalnymi.

Cykl „Krakowskie Miejsca Magiczne”: Przy stoliku z Piotrem (Kraków 2001) – tom 1, poświęcony Piotrowi Skrzyneckiemu i „Piwnicy pod Baranami” Przychodzimy – odchodzimy: „Piwnica pod Baranami” (Kraków 2001) – wydanie rozszerzone

Antologie z cyklu „Zaduszki Poetów”: IV Zaduszki Poetów: [Poetom Tragicznym] (1989) Dźwięczenie słowem: XI Zaduszki Poetów (1996, ) Z wyobraźnią: XV Zaduszki Poetów (2000) Słony smak piękna: XVIII Zaduszki Poetów (2003) Odnajdziemy się w muzyce: XX Zaduszki Poetów (2005) Ojczyzny naszych serc: XXIV Zaduszki Poetów (2009) Ilu przyjaciół pozostało w wierszach: XXV Zaduszki Poetów (2010) Wspólnota poezji: XXVI Zaduszki Poetów (2011) Słowo nie umiera: XXVII Zaduszki Poetów (2012) Drogą Franciszka: XXXI Zaduszki Poetów: pamięci Franciszka Macharskiego (2016)

Antologie z cyklu „Wigilia Słowa” i „Chleb Nadziei”: W cieniu drzewa (2002) Wiara, nadzieja, miłość: XVII Chleb Nadziei (2005) Z sercem: XVIII Chleb Nadziei (2006) Ile od siebie: XX Chleb Nadziei (2008) Smyczkiem i słowem: XXII Chleb Nadziei (2010) Kolęda bezdomnego (2010) – związana z VII Kolędą dla Bezdomnego i XXIII Wigilią Słowa Świąteczne przesłania Konfraterni Poetów (2011) Godność: XXV Wigilia Słowa (2012) Jaka polszczyzna taka Ojczyzna: XXVI Wigilia Słowa (2013) Spojrzenie w przyszłość: XXVIII Wigilia Słowa (2015)

Inne antologie: Kraków – Wilno = Krokuva – Vilnius (Kraków 2005) – antologia polsko-litewska Spięci górami (Kraków 2007) – antologia polsko-słowacka (tłum. Martin Lončák i inni) Czas na wiersz (2019)

Nagrody i odznaczenia Nagroda im. Władysława Orkana (2005) Medal Świętych Cyryla i Metodego (przyznany przez Macierz Słowacką)

Zobacz też Gazeta Kulturalna Piotr Skrzynecki Piwnica pod Baranami

Przypisy

Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Urodzeni w 1942 Kategoria:Zmarli w 2022